Bauxit Nhôm Lâm Đồng - thực trạng và hướng đi
Cập nhật lúc 15:28, Thứ Ba, 02/07/2013 (GMT+7)

Dự án Tổ hợp Bauxit Nhôm Lâm Đồng thuộc Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh, nhằm mục tiêu: chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp trong GDP, góp phần thực hiện được công nghiệp hóa theo xu thế chung của đất nước; đóng góp đáng kể cho sự tăng trưởng vốn đầu tư xã hội, góp phần phát triển kinh tế - xã hội Lâm Đồng.

Lãnh đạo TKV và báo chí làm việc với Nhà máy Alumin Tân Rai. Ảnh: BN
Lãnh đạo TKV và báo chí làm việc với Nhà máy Alumin Tân Rai. Ảnh: BN


VÀI NÉT TỔNG QUAN

Dự án Tổ hợp Bauxit Nhôm Lâm Đồng là dự án được chuẩn bị từ những năm 1990, Chính phủ phê duyệt dự án tiền khả thi từ năm 1998 và năm 2005 mới thông qua báo cáo khả thi của dự án Tổ hợp Bauxit Nhôm Lâm Đồng (công suất 650.000 tấn alumin/năm. Đây là dự án sản xuất alumin đầu tiên của Việt Nam và có quy mô lớn nhất được triển khai trên đất Lâm Đồng từ trước tới nay, với tổng mức vốn đầu tư phê duyệt 670 triệu USD, giai đoạn 1 khoảng 11.353 tỷ đồng. Tổng giá trị điều chỉnh của Tổ hợp đến nay khoảng trên 15.000 tỷ đồng, trong đó đã giải ngân trên 12.000 tỷ đồng (đạt khoảng 80%). Dự án có tổng diện tích bồi thường giải phóng mặt bằng (30 năm) khoảng 2.650 ha; trong đó phần khai thác mỏ chừng 1.619,5 ha, khai thác 5 năm đầu 614 ha. Đối với Nhà máy Alumin được ký kết giao thầu thi công dạng “chìa khóa trao tay” (hợp đồng EPC) với Công ty Công trình Quốc tế Nhôm Trung Quốc (CHALIECO), trị giá 466 triệu USD, đầu tư xây dựng nhà máy trên diện tích 142 ha để sản xuất alumin xuất khẩu với công suất 650.000 tấn/năm.  

Tổ hợp Bauxit Nhôm Lâm Đồng khởi công ngày 26/7/2006. Sau hơn 6 năm thi công nay đã cơ bản hoàn thành các hạng mục. Ngày 26/11/2012 Nhà máy Alumin bắt đầu chạy thử có tải toàn bộ và ngày 26/12/2012 ra sản phẩm alumin đầu tiên, tới ngày 26/6/2013 tổng khối lượng alumin sản xuất được trên 80.260 tấn. Vừa qua, TKV đã ký hợp đồng bán 8.000 tấn sản phẩm alumin cho 4 doanh nghiệp trong nước và xuất khẩu cho 2 đối tác tại Thụy Sĩ, Hàn Quốc được 23.215 tấn. Hiện tại, TKV có 4 đối tác khác tại Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore và Iran đàm phán để ký kết hợp đồng mua.

Qua quá trình chạy thử cho thấy: Về công nghệ Nhà máy Alumin cơ bản đáp ứng yêu cầu thiết kế. Chất lượng alumin có độ tinh khiết 98,6% đảm bảo xuất khẩu, tuy nhiên độ hạt còn nhỏ, chưa đạt so với thiết kế và hàm lượng oxit trong sắt ở giai đoạn đầu tương đối cao, hiện đang điều chỉnh để đạt theo hợp đồng. Các chỉ tiêu kỹ thuật của từng hạng mục cơ bản đạt so với thiết kế song vẫn còn một số chỉ tiêu cần được hiệu chỉnh thêm. Do vậy, nhà thầu Trung Quốc đang khắc phục một số hỏng hóc, chủ yếu tại khu đóng bao và khâu nhiệt điện, lò hơi; bổ sung thiết bị thay thế và tăng cường thợ sửa chữa nhằm hoàn thiện toàn bộ dây chuyền chạy đủ công suất, phục vụ việc nghiệm thu nhà máy trong tháng 6 và 7/2013.

Về vấn đề môi trường trong khai thác bauxit cũng là mối quan tâm của dư luận, nhất là sau khi xảy ra sự cố vỡ hồ bùn đỏ tại Ajka (Hungary) vào 4/10/2010. Theo các nhà khoa học trong ngành: về tính chất công nghệ, giải pháp kỹ thuật, sức chứa của hồ bùn đỏ Tân Rai - Lâm Đồng hoàn toàn khác hồ bùn đỏ ở Hungary. Biểu hiện như hồ bùn đỏ ở Lâm Đồng chia thành nhiều ô có dung tích nhỏ khoảng 0,5-0,6 triệu m3 được xây dựng trong thung lũng, được chống thấm bằng vật liệu cao phân tử HDPE với hệ số thấm cực nhỏ (1 phần 100.000 tỷ cm/giây). Trong khi hồ bị vỡ ở Ajka có dung tích tới 4,2 triệu m3, xây dựng cao tới 25-30 m trên một khu vực khá bằng phẳng, chống thấm bằng đất sét trộn với tro xỉ than, có hệ số chống thấm 1 phần 10 ngàn cm/giây, bao ngoài bằng một bức tường bê tông dài 7,3 km; có một vết nứt được phát hiện trước đó 3-4 tháng nhưng không sửa chữa kịp thời. Bùn đỏ tại Việt Nam được lắng rửa theo công nghệ tiên tiến 6 cấp, có độ kiềm thấp (pH khoảng 10,5-11) nhưng công nghệ sử dụng ở Hungary đã lạc hậu do xây dựng từ năm 1942, độ kiềm cao từ 13-14 nên có khả năng gây bỏng mạnh khi tiếp xúc. Từ bài học ở Ajka, TKV đã thuê tư vấn độc lập có kinh nghiệm thẩm định lại thiết kế kỹ thuật hồ bùn đỏ tại Tân Rai, nhằm hoàn thiện và đảm bảo an toàn tuyệt đối khi đi vào vận hành. Đến nay, hồ bùn đỏ được thi công hoàn thành khoang số 1, khoang số 2 và đã đủ điều kiện kỹ thuật, được Bộ Tài nguyên - Môi trường đánh giá, nghiệm thu để chứa bùn đỏ trong sản xuất. Do giai đoạn này mới chạy 45-50% tải cho nên bùn đỏ thải theo kiểu chồng lớp còn ít (khoảng 230.000 m3) và trời nắng nên đang khô dần.

Đối với vấn đề người lao động là người nước ngoài do nhà thầu chính là CHALIECO và các nhà thầu phụ Trung Quốc đưa vào làm việc tại dự án trong thời gian qua đã được quản lý chặt chẽ thông qua việc cấp lý lịch tư pháp và cấp phép lao động. Số lao động này biến động thường xuyên, thời điểm thấp nhất có vài chục người, đông nhất lên 1.247 nhân công (30/9/2010). Số lao động cũng thay đổi theo nhu cầu, đến ngày 21/6/2013 chỉ còn 132 người (17 nữ); trong đó 102 là quản lý, kỹ sư và 30 cán bộ kỹ thuật; số lao động làm việc trên 3 tháng 106 người đã được cấp giấy phép lao động 100%, số còn lại dưới 3 tháng không thuộc đối tượng quản lý cấp giấy phép theo quy định. Thời gian qua, tỉnh thường xuyên chỉ đạo công tác thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn các nhà thầu Trung Quốc hoàn thiện hồ sơ xin cấp phép lao động cho những đối tượng thuộc diện phải cấp phép lao động đang làm việc tại dự án. Nhìn chung số lao động Trung Quốc làm việc tại Dự án chỉ chiếm khoảng 10% so với tổng số lao động Việt Nam làm việc tại đây. Theo đánh giá của Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Công an: Lâm Đồng là địa phương thực hiện tốt công tác quản lý người nước ngoài đến làm việc trên địa bàn, nhất là số lao động Trung Quốc tại dự án Bauxit Nhôm ở Bảo Lâm.

Kỳ sau: Những điều hy vọng

BÌNH NGUYÊN

,