Những kiến thức cơ bản về hen phế quản
Cập nhật lúc 09:31, Thứ Tư, 14/03/2018 (GMT+7)
Hen là một bệnh mạn tính thường gặp và nghiêm trọng, đặt ra một gánh nặng đáng kể cho bệnh nhân, gia đình và cộng đồng. Bệnh gây ra các triệu chứng hô hấp, hạn chế hoạt động và những cơn kịch phát đôi khi cần phải được chăm sóc y tế khẩn cấp và có thể gây tử vong.
 
Hen phế quản còn gọi là hen suyễn hay bệnh suyễn (Asthma) là một bệnh lý viêm mạn tính của phế quản thuộc hệ hô hấp trong đó có sự tham gia của nhiều tế bào và thành phần tế bào. Hen phế quản gây ra các triệu chứng như thở khò khè, khó thở, tức ngực và ho thay đổi theo thời gian bệnh xảy ra, tần suất và cường độ bệnh. Những triệu chứng này có liên quan với sự biến đổi của dòng khí thở ra, nghĩa là khó khăn khi thở không khí từ phổi ra do co thắt phế quản (hẹp đường thở), dày thành đường dẫn khí và tăng chất nhầy. Sự thay đổi dòng khí thở ra cũng có thể xảy ra ở những người không bị hen, nhưng nặng hơn trong bệnh hen. 
 
Bệnh hen ảnh hưởng tới khoảng 300 triệu người trên toàn thế giới, đây là một vấn đề sức khỏe toàn cầu nghiêm trọng ảnh hưởng đến tất cả các nhóm tuổi, với tỷ lệ tăng cao ở nhiều nước đang phát triển, tăng chi phí điều trị và gia tăng gánh nặng cho người bệnh và cộng đồng. 
 
Bệnh hen vẫn áp đặt một gánh nặng không thể chấp nhận được cho hệ thống chăm sóc y tế và xã hội thông qua việc giảm năng suất làm việc và đặc biệt là bệnh hen ở trẻ em, gây sự xáo trộn cho các gia đình và nó cũng gây ra nhiều ca tử vong trên toàn thế giới, trong đó có cả những người trẻ tuổi.
 
Bệnh nhân bị ho như là triệu chứng hô hấp duy nhất: Có thể do bởi hội chứng ho mãn tính đường hô hấp trên (chảy dịch từ mũi sau), viêm xoang mạn tính, trào ngược dạ dày thực quản, rối loạn chức năng dây thanh, viêm phế quản tăng bạch cầu ái toan, hay hen dạng ho. Hen dạng ho đặc trưng bởi ho và tăng phản ứng cấp tính đường dẫn khí và có bằng chứng về thay đổi chức năng hô hấp là cần thiết để chẩn đoán. 
 
Bệnh hen nghề nghiệp và hen nặng hơn khi làm việc: bệnh nhân với hen khởi phát ở tuổi trưởng thành cần được hỏi về tình trạng phơi nhiễm nghề nghiệp và bệnh hen của họ có tốt hơn khi họ tránh xa công việc không. Điều quan trọng là xác định chẩn đoán một cách khách quan (thường cần tham khảo chuyên gia) và loại trừ phơi nhiễm càng sớm càng tốt. Phụ nữ mang thai cần hỏi tất cả phụ nữ mang thai và dự định mang thai về bệnh hen và cho họ lời khuyên về tầm quan trọng của điều trị hen vì sức khỏe cả mẹ và bé. Hen phế quản có thể không được chẩn đoán ở người già, do nhận thức kém, do định kiến rằng người già bình thường hay bị khó thở, thiếu tập thể dục, hay giảm hoạt động. Bệnh hen cũng có thể được chẩn đoán quá mức do ở người già bởi nhầm lẫn với khó thở do suy thất trái hay bệnh tim do thiếu máu cục bộ. Nếu có tiền sử hút thuốc lá hay phơi nhiễm nhiên liệu sinh khối, COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) hay chồng lấp hen. 
 
Người hút thuốc và người đã từng hút thuốc: Hen phế quản và COPD có thể cùng tồn tại hoặc chồng lấp (chồng lấp hen - COPD), đặc biệt những người hút thuốc lá và người già. Bệnh sử và kiểu hình các triệu chứng và các ghi nhận trong tiền căn có thể giúp phân biệt bệnh hen với giới hạn dòng khí cố định trong COPD. Khi không chắc chắn trong chẩn đoán nên nhanh chóng chuyển bệnh sớm, vì chồng lấp hen COPD mang lại hậu quả xấu hơn bệnh hen hoặc COPD riêng lẻ. Chồng lấp hen COPD không phải là một bệnh đơn lẻ, mà thường được gây ra bởi nhiều cơ chế khác nhau. Có ít minh chứng chất lượng tốt về phương pháp điều trị cho các bệnh nhân này, vì họ thường bị loại khỏi các thử nghiệm lâm sàng.
 
Nguy cơ đợt kịch phát có thể được giảm thiểu bằng cách tối ưu hóa thuốc điều trị hen và bằng cách xác định và điều trị các yếu tố nguy cơ điều chỉnh được. Hướng dẫn tự xử trí, tự giám sát triệu chứng và lưu lượng đỉnh (PEF), lập kế hoạch hành động hen, thăm khám định kỳ. Tránh tiếp xúc với khói thuốc lá. Xác định dị ứng thức ăn, tránh các thức ăn xác định gây dị ứng. Đối với bệnh nhân hen nặng: Gửi đến trung tâm chuyên khoa, nếu có thể, để xem xét thêm bổ sung thuốc hoặc việc điều trị được hướng dẫn bởi phân tích đàm.
 
Ngoài thuốc, những phương pháp điều trị và chiến lược khác có thể được xem xét nếu xác đáng, giúp hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và giảm thiểu nguy cơ. Tư vấn cai thuốc lá: mỗi lần khám bệnh, khuyến khích mạnh mẽ những người hút thuốc bỏ thuốc lá; cung cấp tiếp cận tư vấn và các nguồn lực; khuyên các bậc cha mẹ và người chăm sóc loại bỏ việc hút thuốc trong phòng/xe ô tô sử dụng cho trẻ bị hen. Hoạt động thể chất: khuyến khích những người có bệnh hen tham gia vào các hoạt động thể chất thường xuyên vì lợi ích sức khỏe chung; tư vấn về xử trí co thắt phế quản do tập luyện. Hen nghề nghiệp: hỏi tất cả các bệnh nhân bị hen khởi phát ở tuổi trưởng thành về bệnh sử công việc; xác định và loại bỏ các yếu tố nhạy cảm nghề nghiệp càng sớm càng tốt; gửi bệnh nhân đến chuyên gia tư vấn, nếu có thể. Thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) bao gồm aspirin: luôn luôn phải hỏi về bệnh hen trước khi kê toa.
 
Điều trị cho tình huống đặc biệt: Đối với phụ nữ có thai cần kiểm soát hen thường thay đổi trong suốt thai kỳ; đối với cả mẹ và bé, lợi ích khi bệnh hen được điều trị tích cực sẽ vượt trội so với nguy cơ tiềm tàng của các thuốc kiểm soát hen thường dùng và thuốc cắt cơn;... điều chỉnh hạ liều có ưu tiên thấp trong thai kỳ; cơn kịch phát cần được điều trị tích cực. Đối với bệnh viêm mũi và viêm xoang: thường cùng tồn tại với hen; viêm mũi xoang mạn tính thường kèm hen nặng hơn; điều trị viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang mũi mạn tính giúp giảm triệu chứng ở khoang mũi nhưng không cải thiện kiểm soát hen. Đối với béo phì: để tránh điều trị quá mức hoặc dưới mức, điều quan trọng là cần phải đề cập đến chẩn đoán hen ở người béo phì; hen khó kiểm soát hơn ở người béo phì; giảm cân nên được đưa vào kế hoạch điều trị cho bệnh nhân béo phì bị hen; thậm chí giảm cân 5-10% có thể cải thiện kiểm soát hen.
 
Người lớn tuổi bệnh đi kèm và điều trị cần được xem xét và làm xử trí hen có thể trở nên phức tạp hơn; các yếu tố như viêm khớp, thị lực, lưu lượng hít vào và sự phức tạp của các phương thức điều trị nên được xem xét khi lựa chọn thuốc và các dạng thuốc dạng hít. Lo lắng và trầm cảm thường thấy ở những người bị hen và làm các triệu chứng và chất lượng cuộc sống xấu hơn; bệnh nhân cần được hỗ trợ để phân biệt giữa các triệu chứng lo âu với triệu chứng hen phế quản. Trường hợp dị ứng thức ăn và sốc phản vệ: dị ứng thức ăn rất hiếm khi làm khởi phát các triệu chứng hen; cần phải được đánh giá bằng các thăm dò chuyên khoa; xác định dị ứng thức ăn là một yếu tố nguy cơ tử vong liên quan đến hen. Kiểm soát tốt hen là điều cần thiết; bệnh nhân cũng cần phải có một kế hoạch tránh sốc phản vệ và cần được hướng dẫn các chiến lược phòng tránh thích hợp.
 
ThS-BS KA SUM
,
.