Gia nhập TPP - cơ hội và thách thức

Nhiều chuyên gia thế giới cho rằng, Việt Nam so với các nước thành viên TPP rất có nhiều lợi thế. Theo nghiên cứu của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), Việt Nam sẽ là nước có thu nhập và xuất khẩu tăng mạnh nhất trong 12 quốc gia TPP (lần lượt 13,6% và 31,7%), Malaysia và Nhật Bản là những nước được hưởng lợi nhiều tiếp theo. Chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định, tham gia TPP Việt Nam sẽ có thị trường rộng hơn; GDP có thể tăng thêm 8 đến 10% đến năm 2030, thậm chí còn cao hơn. Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) cũng công bố báo cáo về tác động của TPP tới kinh tế Việt Nam. Theo đó, GDP Việt Nam có thể tăng cao nhất nếu hàng rào thuế quan được dỡ bỏ. Tham gia TPP, Việt Nam có nhiều cơ hội và thuận lợi cơ bản, đó là: Mở rộng thị trường xuất khẩu, nhất là thị trường xuất khẩu nông sản. Việt Nam sẽ tiếp cận sâu rộng hơn vào hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Hoa Kỳ và Nhật Bản. Việt Nam là nước có thế mạnh về nông nghiệp, TPP sẽ giúp Việt Nam thúc đẩy thu hút FDI của các nước trong khối, tạo cơ hội để Việt Nam khai thác lợi thế, tiềm năng về nông nghiệp, nhất là thủy sản; đặc biệt, nông nghiệp công nghệ cao. Tham gia TPP giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào thị trường tài chính thế giới. Các luồng vốn đầu tư quốc tế vào Việt Nam sẽ tăng mạnh, tạo thuận lợi cho hệ thống ngân hàng tăng cường thanh khoản và tiếp cận các nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp hơn, thúc đẩy đầu tư của các nước vào Việt Nam... 

TPP cũng đặt ra nhiều thách thức lớn cho Việt Nam; đó là, cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam chưa mang tính hiệu quả, hàng xuất khẩu có công nghệ thấp; Xuất khẩu chủ yếu nguyên liệu thô, chưa qua sơ chế hoặc gia công khiến cạnh tranh về giá cả, chất lượng yếu. Quy mô doanh nghiệp (DN) xuất khẩu nhỏ, khó thâm nhập vào hệ thống phân phối chính khiến các DN xuất khẩu trở nên không bền vững, không chi phối được thị trường. Tham gia TPP sẽ tạo ra sức ép về mở cửa thị trường, cạnh tranh đối với các DN Việt Nam. Một số doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cạnh tranh yếu có thể dẫn tới phá sản; việc giảm thuế quan có thể khiến luồng hàng nhập khẩu từ các nước TPP vào Việt Nam tăng, giá cả cạnh tranh lớn, thị phần hàng hóa tại Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng. Sản phẩm nông nghiệp, doanh nghiệp và nông dân Việt Nam đứng trước sự cạnh tranh gay gắt, nhất là hàng nông sản và nông dân là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong hội nhập. Một điểm nữa là, quy tắc xuất xứ hàng hóa trong TPP yêu cầu các sản phẩm xuất khẩu từ một thành viên của TPP sang các thành viên khác phải có xuất xứ nội khối, không sử dụng các nguyên liệu của nước thứ ba ngoài thành viên TPP mới được hưởng ưu đãi thuế suất 0%. Đây là vấn đề khó khăn đối với một số DN sản xuất của Việt Nam, nhất là ngành xuất khẩu hàng may mặc và da giày…

Khi Hiệp định TPP có hiệu lực, Lâm Đồng cũng đứng trước những cơ hội và ngược lại. Dù là một tỉnh miền núi, tình hình kinh tế - xã hội còn có những khó khăn nhất định; song Lâm Đồng rất lạc quan và tự tin trong xu thế hội nhập và tham gia TPP.  Về thời cơ, trước hết Lâm Đồng có lợi thế về điều kiện tự nhiên (rừng, núi, hồ, thác, đất đai, khí hậu, cảnh quan, môi trường…) rất thân thiện cho nước ngoài đầu tư, hợp tác phát triển, nhất là lĩnh vực du lịch và nông nghiệp.

Hiện nay, trên lĩnh vực sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (NNCNC), Lâm Đồng là tỉnh dẫn đầu trong cả nước. Các sản phẩm chủ lực là rau, hoa và cà phê, chè là những mặt hàng xuất khẩu có sức cạnh tranh cao, được thị trường các nước ưa chuộng. Riêng rau và hoa, Lâm Đồng cũng là tỉnh dẫn đầu trong cả nước. Đến nay, diện tích sản xuất rau, hoa, cây đặc sản theo hướng NNCNC của Lâm Đồng đạt hơn 43 ngàn ha, chiếm hơn 16% diện tích đất canh tác. Trong đó, diện tích sản xuất rau, hoa và cây đặc sản hơn 15 ngàn ha; diện tích sản xuất chè hơn 5,8 ngàn ha; cà phê hơn 18,3 ngàn ha, lúa hơn 3,7 ngàn ha... Sản phẩm nông nghiệp có giá trị xuất khẩu chiếm hơn 80% giá trị xuất khẩu của tỉnh. Giá trị canh tác bình quân toàn tỉnh đạt 145 triệu đồng/ha/năm; nhiều diện tích NNCNC đạt từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng/ha/năm…

Tham gia TPP, nông sản của Lâm Đồng “rộng cửa” xuất khẩu sang các nước vốn là thị trường; đồng thời với lợi thế về tự nhiên, chắc chắn nhiều DN nước ngoài sẽ đầu tư vào Lâm Đồng, cùng với nguồn vốn, trình độ khoa học kỹ thuật sẽ giúp cho DN, nhất là các DN nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của Lâm Đồng phát triển, sản lượng và chất lượng nông sản được nâng cao, “đầu ra” thuận lợi. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cũng nhận định, một trong những lĩnh vực chịu tác động lớn nhất từ làn sóng TPP lại chính là nông nghiệp. Theo thứ tự xếp loại lợi thế của ngành nông nghiệp khi tham gia TPP là thủy sản được đánh giá có thế mạnh nhất, tiếp đến là trồng trọt và chăn nuôi xếp vị trí thứ ba. Đối với Lâm Đồng, bên cạnh thế mạnh là sản xuất NNCNC nhưng mới chỉ mới chiếm 16% trên tổng diện tích đất canh tác trong toàn tỉnh. Còn lại là phần lớn diện tích đất sản xuất nông nghiệp chưa được áp dụng công nghệ cao và sản xuất nhỏ lẻ theo hộ gia đình, sản phẩm đạt chất lượng thấp, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định; sức cạnh tranh hàng hóa thấp sẽ là những khó khăn một khi sản phẩm các nước trong TPP tràn vào thị trường Việt Nam, trong đó có Lâm Đồng. Thêm nữa, quy mô các DN Lâm Đồng chủ yếu vừa và nhỏ, khó thâm nhập chi phối thị trường, sẽ chịu sức ép lớn từ các DN nước ngoài. Và nếu không có những bước đi cụ thể, kịp thời thích ứng, Lâm Đồng sẽ gặp phải nhiều khó khăn mà nông sản và nông dân là đối tượng chịu tác động gay gắt nhất từ TPP…