Bất ổn từ “lương y” tự phong, thuốc nam online
Thuốc nam vốn là một phần quý giá trong y học cổ truyền Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều loại thuốc khô “gia truyền” hiện được rao bán tràn lan trên mạng xã hội, chưa qua kiểm định. Nhiều người tiền mất, tật mang vì sự nhẹ dạ, tin tưởng vào quảng cáo.
Ranh giới mong manh
Trên TikTok, Facebook… không khó bắt gặp những video tự xưng “lương y” livestream rao bán thuốc nam với lời giới thiệu có thể trị đủ bệnh như gan, thận, xương khớp, dạ dày, mất ngủ, tiểu đường... Hình ảnh quay cảnh hái thuốc trong rừng, bào chế tại nhà, kèm theo những cam kết như “hiệu quả sau 10 ngày”, “thuốc rừng quý hiếm”… Những sản phẩm này thường đóng trong túi nilon, không nhãn mác, không hướng dẫn sử dụng, không hạn dùng nhưng lại gắn mác “bài thuốc gia truyền nhiều đời”. Không ai kiểm chứng được người bán có chuyên môn, bằng cấp hay không. Mới đây, báo chí đưa tin tại Thanh Hóa, một phụ nữ tự ý hái cây trong rừng, chế biến thuốc nam rồi bán cho người dùng. Hậu quả, hai người ngộ độc, trong đó một người tử vong do thuốc chứa lá ngón - loại cây độc.
Bác sĩ Ngô Văn Ba, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc (Bệnh viện đa khoa Bình Thuận) cho biết: Bệnh viện tiếp nhận nhiều ca ngộ độc do uống thuốc nam, đặc biệt là người cao tuổi đau nhức xương, khớp. Sau thời gian điều trị tây y, người bệnh tự ý chuyển sang mua thuốc nam không rõ nguồn gốc để uống, khiến nhiều người suy gan, suy thận. Thậm chí, có trường hợp đến bệnh viện muộn dẫn đến khả năng hồi phục rất khó.
Thêm vào đó, việc phơi sấy khiến dược liệu mất đi đặc điểm nhận dạng ban đầu, dễ bị nhầm với cây độc như cà độc dược, mã tiền, lá ngón… Ví dụ, cây thủy tiên là cây chứa độc tố, từng bị người dân nhầm lẫn lá hẹ đem nấu cháo ăn giải cảm dẫn đến ngộ độc. Mặt khác, nếu bảo quản không đúng cách, thuốc nam dễ ẩm mốc, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm. Nhiều sản phẩm chỉ sấy sơ, đóng túi nilon, không có hút ẩm hay chống mốc. Nấm mốc làm mất tác dụng thuốc, thậm chí gây ngộ độc mà người dùng không phát hiện được bằng mắt thường.
Đúng sẽ quý, sai sẽ hại
Bác sĩ Ba khẳng định, thuốc nam có thể hỗ trợ điều trị nếu dùng đúng người, đúng bệnh, đúng liều và có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Nhưng việc tự ý dùng thuốc kéo dài, không hiểu thành phần hay đặc điểm cơ địa là cực kỳ nguy hiểm, dẫn đến tổn thương gan, thận mà người bệnh không nhận ra cho đến khi có biến chứng.
Số ca ngộ độc từ thuốc nam trôi nổi chưa được thống kê đầy đủ là phần chìm của “tảng băng dữ liệu”. Nhiều người tự điều trị, chỉ đến viện khi đã biến chứng nặng. Có trường hợp chất độc tích tụ lâu dài, âm thầm gây hại cho gan, thận, thần kinh, khiến người dùng không nhận biết cho đến khi quá muộn.
Pháp luật quy định rõ điều kiện hành nghề y học cổ truyền: người bán phải có chứng chỉ hành nghề, sản phẩm phải đăng ký lưu hành, cơ sở sản xuất phải đủ điều kiện. Thế nhưng, thực tế nhiều cá nhân vẫn livestream bán thuốc khô trên mạng, không đăng ký kinh doanh, không địa chỉ cụ thể, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.
Ngành y tế khuyến cáo, không sử dụng thuốc nam khô “gia truyền” được rao bán online nếu không rõ nguồn gốc, chưa kiểm định chất lượng, không có hướng dẫn sử dụng. Cảnh giác với quảng cáo phóng đại công dụng. Người dân chỉ nên dùng thuốc nam khi có chỉ định từ bác sĩ y học cổ truyền hoặc lương y có chứng chỉ hành nghề hợp pháp. Ưu tiên sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, ghi đầy đủ thành phần, công dụng, liều dùng, cảnh báo, hạn sử dụng và có mã vạch, mã QR để truy xuất. Nếu có biểu hiện bất thường sau khi sử dụng thuốc, cần ngừng ngay và đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra.
Thuốc nam sẽ là người bạn đồng hành quý giá nếu được sử dụng đúng cách. Ngược lại, dùng bừa bãi, thiếu hiểu biết, dễ biến “thảo dược” thành “độc dược”. Sự cảnh giác và tuân thủ đúng khuyến cáo y tế là “lá chắn” bảo vệ sức khỏe cho chính mỗi người.