Khi chất xám trở thành dòng vốn – sức mạnh mới của người Việt toàn cầu

Từ kiều hối đến kiều trí - sự dịch chuyển tự nhiên của thời đại

Trong nhiều năm, kiều hối vẫn được xem là “mạch tiền” nuôi dưỡng nền kinh tế Việt Nam - góp phần ổn định tỷ giá (xem tỷ giá Đô hôm nay), hỗ trợ tiêu dùng và đầu tư trong nước. Nhưng song song với dòng tiền vật chất, một dòng chảy khác âm thầm hình thành: dòng chất xám Việt Nam lan tỏa khắp thế giới.

Nếu kiều hối là dòng tiền quay về, thì “kiều trí” là dòng tri thức quay lại - thông qua hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, tư vấn chiến lược hay hỗ trợ khởi nghiệp. Đó là hình thức đầu tư vô hình nhưng có giá trị lan tỏa dài hạn, giúp Việt Nam không chỉ nhận tiền, mà nhận cả tri thức và năng lực.

Ở nhiều quốc gia, mô hình “brain circulation” (tuần hoàn chất xám) đã chứng minh sức mạnh vượt trội: những người từng du học, làm việc ở nước ngoài quay lại chia sẻ kinh nghiệm, mở công ty, hoặc đơn giản là kết nối nguồn lực quốc tế về nước. Việt Nam đang bước vào giai đoạn đó - khi dòng người Việt đi xa không làm mất chất xám, mà mở rộng phạm vi tác động của nó.

Tri thức - dòng vốn không biên giới

Trong nền kinh tế số, tri thức là loại vốn duy nhất không mất giá và không bị giới hạn bởi địa lý. Một kỹ sư Việt làm việc trong tập đoàn năng lượng tái tạo tại Đức, một nhà khoa học ở Singapore nghiên cứu về vật liệu xanh, hay một chuyên gia tài chính tại New York… Tất cả đều đang mang trong mình những “vốn tri thức” có thể được chuyển giao ngược về Việt Nam - qua cố vấn, giảng dạy, đầu tư hay hợp tác công nghệ.

Khác với vốn tiền tệ, vốn tri thức không chỉ tạo ra giá trị cho cá nhân, mà còn lan tỏa giá trị cho cộng đồng. Một sáng kiến trong lĩnh vực AI hay y học không chỉ giúp doanh nghiệp Việt tăng năng suất, mà còn nâng vị thế của quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính vì thế, dòng chất xám Việt không còn là hiện tượng đơn lẻ, mà là một nguồn lực chiến lược - đủ sức tác động đến năng lực đổi mới và năng suất dài hạn của nền kinh tế.

Người Việt toàn cầu - những “nhà đầu tư tri thức” mới

Không chỉ gửi tiền về nước, nhiều người Việt thành công ở nước ngoài đang gửi về tri thức, mối quan hệ và uy tín. Một chuyên gia công nghệ ở Silicon Valley chia sẻ bộ khung đào tạo cho startup Việt. Một nhà nghiên cứu tại Tokyo hướng dẫn nhóm sinh viên Việt thực hiện dự án AI trong nông nghiệp. Một bác sĩ ở Melbourne tổ chức hội thảo trực tuyến kết nối bệnh viện Việt Nam với mạng lưới y khoa quốc tế. Đó là những dòng đầu tư tri thức không ghi trên sổ sách, nhưng mang giá trị to lớn..

Những người Việt này không cần “về nước” để đóng góp, bởi họ đang mở rộng biên giới Việt Nam ra thế giới. Mỗi cuộc hội thảo, mỗi dự án hợp tác, mỗi sản phẩm có tên người Việt đều là một “dòng vốn tri thức” quay trở lại (xem tỉ giá Đô).

Từ xuất khẩu lao động đến xuất khẩu tri thức

Ba thập niên trước, Việt Nam được biết đến là quốc gia có lực lượng lao động cần cù và xuất khẩu nhân công. Hôm nay, Việt Nam đang bước vào thời kỳ xuất khẩu tri thức, khi những kỹ sư phần mềm, chuyên gia tài chính, nhà thiết kế và kỹ thuật viên Việt đang được săn đón khắp nơi. Đó không chỉ là “nhân lực rẻ”, mà là nguồn lực có trình độ, sáng tạo và hiểu biết văn hóa toàn cầu. Họ làm việc tại Nhật, Hàn, Đức, Úc, nhưng đồng thời trở thành “đại sứ nghề nghiệp” của Việt Nam - lan tỏa hình ảnh về một dân tộc ham học, linh hoạt và giàu nghị lực.

Tuy vậy, để “dòng chất xám” thực sự trở thành dòng vốn, Việt Nam cần hệ thống hóa và nuôi dưỡng cơ chế kết nối. Nhiều chuyên gia gốc Việt vẫn gặp rào cản khi muốn hợp tác với tổ chức trong nước - từ thủ tục pháp lý, ngôn ngữ đến mô hình làm việc. Chính vì thế, việc xây dựng mạng lưới chuyên gia Việt toàn cầu - Global Vietnamese Network là bước đi cần thiết để gắn kết tri thức Việt ở khắp nơi với nhu cầu phát triển trong nước.

Một cơ chế minh bạch, linh hoạt - nơi người Việt ở Đức có thể cố vấn cho dự án tại Việt Nam, hay kỹ sư Việt ở Mỹ có thể chia sẻ mô hình AI cho doanh nghiệp trong nước - sẽ là đòn bẩy để tri thức trở thành vốn thực.

Khi dòng tiền, dòng người và dòng tri thức cùng chảy về một hướng, Việt Nam không chỉ kết nối bằng thương mại, mà còn bằng sức mạnh tri thức và giá trị nhân văn. Đó chính là bước trưởng thành của một quốc gia đang vươn mình – nơi “vốn Việt” không còn là tiền, mà là trí tuệ của người Việt toàn cầu.

QC