Mạng radar chống UAV của Nga đe dọa HIMARS Ukraine

Nga đã hình thành mạng radar chống UAV quy mô lớn dựa chủ yếu trên hệ thống SKVP do nước này tự sản xuất, tạo thách thức trực tiếp đối với mạng lưới trinh sát bằng UAV và các đòn đánh chính xác của Ukraine. Theo Defense Express và chuyên gia Serhiy “Flesh” Beskrestnov, nếu không có biện pháp đối phó hữu hiệu, Ukraine có thể mất dần ưu thế trinh sát tiền tuyến, kéo theo giảm mạnh hiệu quả của các vũ khí dẫn đường như HIMARS.

Tổng quan triển khai radar chống UAV của Nga

Theo Defense Express, Nga đã xây dựng mạng lưới radar phát hiện và đối phó UAV mô phỏng theo mô hình Ukraine áp dụng từ đầu năm 2024. Dù mất gần một năm để hoàn thiện, nhờ nguồn lực kỹ thuật và công nghiệp, Moscow triển khai ở quy mô rộng hơn. Trọng tâm không phải “UAV đối phó UAV” mà là các trạm radar chuyên dụng, trong đó SKVP giữ vai trò then chốt và hiện chiếm khoảng 90% mạng phát hiện UAV, phản ánh mức độ tự chủ công nghệ cao.

Cấu trúc mạng và vai trò SKVP

Bên cạnh SKVP, Nga còn đưa vào sử dụng radar Raduga và Repeynik, tạo mạng giám sát nhiều tầng để phát hiện sớm, bám bắt và hỗ trợ đánh chặn hoạt động trinh sát bằng UAV của Ukraine. Cách tiếp cận phân tán này giúp tăng mật độ quan sát, rút ngắn thời gian cảnh báo và cải thiện khả năng phối hợp với hỏa lực phòng không tầm ngắn.

Thông số kỹ thuật radar SKVP

SKVP do tập đoàn Vysokotchnye Kompleksy (Nga) phát triển, thuộc nhóm radar mảng pha cố định, tối ưu cho nhiệm vụ phát hiện UAV công suất thấp.

Bố trí, ngụy trang và thách thức phát hiện

Các trạm SKVP thường đặt thấp trong địa hình trũng hoặc rừng nhỏ để giảm khả năng bị phát hiện. Điều này khiến tiếp cận bằng tác chiến điện tử khó khăn do suy hao tín hiệu phản xạ. Vệ tinh do thám có thể khoanh vùng nguồn phát xạ điện tử nhưng việc xác nhận mục tiêu vẫn phải dựa vào UAV trinh sát, trong khi tần suất UAV bị bắn hạ tăng.

SKVP phát sinh nhiệt rất thấp và không có bộ phận chuyển động, làm hạn chế khả năng nhận dạng bằng hồng ngoại. Do đó, phát hiện thường dựa vào dấu hiệu gián tiếp như đường dây cấp điện (thiết bị tiêu thụ khoảng 1 kW), vệt di chuyển phương tiện, hoạt động binh sĩ và những biến đổi bất thường trong lớp ngụy trang.

Hệ lụy chiến thuật: trinh sát UAV và HIMARS

Theo chuyên gia Serhiy “Flesh” Beskrestnov, nếu mạng UAV trinh sát tuyến đầu bị bào mòn, Ukraine sẽ thiếu dữ liệu tình báo chiến thuật, khó phát hiện tập kết lực lượng và trận địa pháo binh ở hậu phương đối phương. Nguy cơ này đặc biệt nghiêm trọng vì các đòn tấn công chính xác tầm xa, nổi bật là HIMARS, phụ thuộc vào tọa độ do UAV cung cấp. Khi nguồn dữ liệu gián đoạn, năng lực tấn công chính xác có thể gần như tê liệt.

Các hướng đối phó: khả năng và giới hạn

Một số ý tưởng kỹ thuật được nêu gồm phát triển UAV mang đầu dò thụ động hoặc vũ khí chống radar tự dẫn tương tự AGM-88 HARM của Mỹ hay UAV Harpy/Harop của Israel. Mục tiêu là dò tìm và đánh vào nguồn phát radar, gây mù cho mạng phòng không đối phương.

Tuy nhiên, các giải pháp này vốn tối ưu để diệt radar lớn, công suất mạnh và ít cơ động. Với SKVP – kích thước nhỏ, công suất thấp, bố trí phân tán và ngụy trang kỹ – việc phát hiện và tiêu diệt trở nên khó khăn. Chi phí phát triển/vận hành UAV “săn radar” cũng cao, trong khi hiệu quả với mục tiêu nhỏ, thấp không được chứng minh rõ ràng. Địa hình phức tạp ở chiến tuyến làm tăng rủi ro trong khâu tiếp cận, xác nhận và tấn công chính xác các trạm đặt thấp.

Theo các cảnh báo chuyên môn, không có “giải pháp kỳ diệu” tức thời. Ưu tiên thực tế với Ukraine là tăng năng lực phát hiện chính xác và phá hủy trực tiếp các trạm SKVP bằng tổ hợp nhiều biện pháp, thay vì kỳ vọng vào một vũ khí đơn lẻ.

Đánh giá tác động

Mạng radar chống UAV của Nga – với SKVP là nòng cốt và sự bổ trợ của Raduga, Repeynik – đang tạo ra thách thức dài hạn về kỹ thuật lẫn tác chiến cho Ukraine. Nếu không có biện pháp đối phó cụ thể và hiệu quả, nguy cơ suy giảm trinh sát tiền tuyến và năng lực tấn công chính xác tầm xa là rõ ràng, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tác chiến.

CTVX