Iran tái kích hoạt hệ thống phòng không S-300 sau các cuộc không kích của Israel
Hình ảnh vệ tinh mới nhất cho thấy Iran dường như đã triển khai lại các thành phần của hệ thống S-300 PMU2 tại Tehran và Isfahan trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng.
Iran được cho là đã tái kích hoạt hệ thống phòng không tầm xa S-300 do Nga sản xuất tại các vị trí chiến lược gần Tehran và Isfahan. Động thái này diễn ra sau một thời gian các hệ thống này được cho là đã bị vô hiệu hóa bởi các cuộc tấn công chính xác từ phía Israel trong năm 2024.
Cấu trúc mạng lưới phòng không S-300 của Iran
Năm 2016, Iran đã tiếp nhận 4 hệ thống phòng không S-300 PMU2 được nâng cấp từ Nga. Đây là phiên bản hiện đại của dòng S-300, được thiết kế để đánh chặn nhiều loại mục tiêu từ tên lửa đạn đạo đến máy bay chiến đấu thế hệ mới và thiết bị bay không người lái (UAV).
Mỗi tổ hợp S-300 PMU2 của Iran bao gồm các thành phần kỹ thuật chủ chốt:
- Radar thu thập mục tiêu 96L6E: Đảm nhiệm vai trò quét và phát hiện các mục tiêu ở nhiều độ cao khác nhau.
- Radar dẫn bắn 30N6E2: Chịu trách nhiệm khóa mục tiêu và điều khiển tên lửa.
- Bệ phóng kéo 5P85TE2 (TEL): Mỗi hệ thống thường đi kèm bốn xe phóng.
- Radar quản lý tác chiến 64N6E2: Kết nối qua cột anten FL-95 để điều phối toàn bộ lưới lửa.
Lịch sử bị vô hiệu hóa và bằng chứng mới từ vệ tinh
Trong năm 2024, các quan chức Mỹ và Israel khẳng định cả 4 hệ thống S-300 của Iran đã ngừng hoạt động. Cụ thể, radar 96L6E của một hệ thống bị tấn công vào ngày 29/4/2024 nhằm đáp trả việc Iran tập kích Israel. Đến ngày 26/10/2024, ba hệ thống còn lại tiếp tục trở thành mục tiêu trong chiến dịch không kích của Israel sau các vụ ám sát lãnh đạo cấp cao của Hezbollah và Hamas.
Sự vắng mặt của S-300 trong các đợt giao tranh kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái càng củng cố nhận định rằng mạng lưới này đã bị tê liệt. Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh từ Planet Labs và Airbus công bố ngày 20/2 đã cung cấp cái nhìn mới.
Hình ảnh cho thấy có ít nhất 5 bệ phóng tên lửa TEL P85TE2 đã được bố trí lại tại các địa điểm phòng không xung quanh Tehran và Isfahan. Đáng chú ý, các radar chính như 96L6E và 30N6E2 không xuất hiện tại các vị trí trực chiến thường lệ.
Phân tích khả năng tác chiến hiện tại
Các chuyên gia quân sự đưa ra hai giả thuyết về sự xuất hiện trở lại của các bệ phóng này. Thứ nhất, Iran có thể đã nhận được các bộ radar thay thế từ Nga nhưng đang triển khai chúng một cách kín đáo để tránh bị định vị. Thứ hai, không loại trừ khả năng các xe phóng (TEL) hiện nay chỉ là mồi nhử nhằm đánh lạc hướng trinh sát đối phương.
Bên cạnh đó, phiên bản S-300 PMU2 sở hữu tầm bắn gần 200km nhờ công nghệ dẫn đường Track Via Missile. Nếu thực sự được khôi phục, đây sẽ là lớp phòng thủ quan trọng nhất bảo vệ các cơ sở hạt nhân của Cộng hòa Hồi giáo.
Bối cảnh địa chính trị căng thẳng
Việc tái triển khai S-300 diễn ra trong bối cảnh Mỹ tăng cường lực lượng quân sự quy mô lớn tại Trung Đông. Tổng thống Donald Trump cũng đã đưa ra những tuyên bố cứng rắn liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và các bất ổn nội bộ tại quốc gia này.
Mặc dù vẫn tồn tại các kênh đàm phán gián tiếp, giới quan sát nhận định nguy cơ xung đột trực diện đang ở mức cao. Việc kích hoạt lại S-300 giúp Iran tăng khả năng phản công, đồng thời làm phức tạp thêm các kế hoạch tác chiến không quân của đối phương. Tuy nhiên, các hệ thống này vẫn đối mặt với rủi ro lớn từ các loại đạn tuần kích và tên lửa dẫn đường của tình báo Mossad ngay từ dưới mặt đất.