Lý do hệ thống laser Iron Beam của Israel chưa được triển khai thực chiến

Ngày 12/3, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chính thức thông báo hệ thống phòng không laser Iron Beam (Tia Sắt) hiện chưa được đưa vào sử dụng trong các hoạt động quân sự. Tuyên bố này được đưa ra sau nhiều kỳ vọng về việc triển khai một lớp phòng thủ công nghệ cao nhằm bổ trợ cho hệ thống Iron Dome (Vòm Sắt) hiện có.

Trạng thái triển khai và thử nghiệm thực địa

Mặc dù Bộ Quốc phòng Israel từng thông báo triển khai một hệ thống laser ngoài thực địa vào tháng 12/2025, IDF khẳng định thiết bị này vẫn chưa đạt độ hoàn thiện cần thiết để tham gia thường xuyên vào chiến sự. Trước đó, các phiên bản thử nghiệm của Iron Beam được cho là đã bắn hạ khoảng 40 thiết bị bay không người lái của Hezbollah vào mùa Thu năm 2024 trong một chiến dịch tại miền Bắc Israel.

Đặc tính kỹ thuật và lợi thế kinh tế

Iron Beam là hệ thống phòng không sử dụng tia laser năng lượng cao khoảng 100 kilowatt để tiêu diệt mục tiêu. Cơ chế hoạt động dựa trên việc tập trung chùm tia vào mục tiêu trong vài giây cho đến khi phá hủy cấu trúc vật lý của thiết bị bay. Hệ thống do tập đoàn Rafael phối hợp cùng Elbit Systems phát triển.

Ưu điểm lớn nhất của Iron Beam là chi phí vận hành cực thấp. Các nhà phát triển cho biết mỗi lần đánh chặn chỉ tiêu tốn vài shekel, rẻ hơn đáng kể so với các tên lửa đánh chặn truyền thống có giá hàng chục nghìn USD. Đây được xem là giải pháp tối ưu để đối phó với số lượng lớn máy bay không người lái và rocket tầm ngắn từ các nhóm vũ trang khu vực.

Những hạn chế kỹ thuật chưa thể khắc phục

Dù sở hữu tiềm năng lớn, Iron Beam vẫn đối mặt với nhiều rào cản về kỹ thuật và chiến thuật:

• Số lượng hạn chế: IDF hiện chỉ sở hữu số lượng rất nhỏ các hệ thống này. Việc sản xuất hàng loạt và triển khai dọc biên giới phía Bắc đòi hỏi ngân sách hàng tỷ shekel và thời gian dài hơn dự kiến.
• Phụ thuộc thời tiết: Hiệu quả của chùm tia laser bị suy giảm đáng kể trong điều kiện sương mù, mây dày, bụi hoặc bão cát do hiện tượng tán xạ năng lượng.
• Hiệu suất năng lượng: Theo chuyên gia Yehoshua Kalisky từ Viện Nghiên cứu an ninh Israel (INSS), chỉ khoảng 30% năng lượng được chuyển hóa thành tia laser, 70% còn lại tỏa nhiệt, đòi hỏi hệ thống tản nhiệt cực kỳ phức tạp.
• Xử lý đa mục tiêu: Khác với tên lửa, hệ thống laser hiện tại chỉ có thể tập trung vào một mục tiêu duy nhất tại một thời điểm, gây khó khăn khi đối phó với chiến thuật bầy đàn (swarm).

Vị trí trong mạng lưới phòng không tương lai

Chuẩn tướng Ran Kochav, cựu chỉ huy lực lượng phòng thủ tên lửa Israel, nhận định Iron Beam hiện chỉ hiệu quả ở tầm ngắn và với các mục tiêu nhỏ như UAV. Hệ thống này không thể thay thế các tổ hợp đánh chặn tên lửa đạn đạo hoặc rocket tầm xa.

Hiện tại, IDF đang trong giai đoạn tiếp nhận và tích hợp Iron Beam vào biên chế Không quân. Trong bối cảnh chiến sự hiện nay, các hệ thống truyền thống như Iron Dome vẫn đóng vai trò trụ cột, trong khi công nghệ laser được xác định là giải pháp bổ trợ cho tương lai thay vì một vũ khí sẵn sàng thay thế hoàn toàn trên chiến trường hiện tại.

Tuệ Nhân