Thách thức bủa vây kế hoạch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz của Hải quân Mỹ
Việc phong tỏa eo biển Hormuz đe dọa 20% nguồn cung dầu toàn cầu, buộc Mỹ lên kế hoạch hộ tống hải quân đầy rủi ro trước các mối đe dọa bất đối xứng từ phía Iran.
Hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz gần như đã đóng băng sau khi căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang từ ngày 28/2. Iran tuyên bố sẽ nhắm mục tiêu vào bất kỳ tàu thuyền nào liên quan đến Mỹ, Israel hoặc các đối tác của họ. Với việc 20% nguồn cung dầu mỏ cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị nghẽn lại, giá hàng hóa toàn cầu đã tăng vọt, thúc đẩy Chính phủ Mỹ lên kế hoạch hộ tống hải quân để khôi phục lưu thông.
Dù Tổng thống Trump đã kêu gọi các đồng minh NATO, Nhật Bản, Hàn Quốc và cả Trung Quốc đóng góp tàu quân sự, hiện vẫn chưa có quốc gia nào chính thức cam kết hỗ trợ. Các chuyên gia hải quân nhận định đây là nhiệm vụ cực kỳ phức tạp và tiềm ẩn rủi ro thương vong lớn, đòi hỏi sự phối hợp đa quân chủng trong một không gian tác chiến vô cùng hạn hẹp.
Thách thức về không gian và thời gian phản ứng
Eo biển Hormuz được coi là “thung lũng chết” đối với các tàu trọng tải lớn. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 16 km, nhưng luồng lạch thực tế cho tàu chở dầu còn hẹp hơn. Những con tàu dài hơn 300 mét có tính cơ động rất thấp, vô tình tạo ra các "điểm mù" cho tàu chiến hộ tống.
Theo bà Jennifer Parker, chuyên gia nghiên cứu hải quân tại UNSW Canberra, khoảng cách gần của các bệ phóng vũ khí từ bờ biển Iran khiến thời gian phát hiện và phản ứng trước các mối đe dọa như tên lửa hay thiết bị bay không người lái (UAV) trở nên cực kỳ ngắn. Lực lượng Iran có thể triển khai vũ khí từ các phương tiện dân sự như xe tải, tàu đánh cá hoặc du thuyền, khiến việc phân loại và tiêu diệt mục tiêu trước khi chúng kịp tấn công là điều gần như không khả thi.
Bài toán thiếu hụt lực lượng hộ tống
Vấn đề hậu cần và số lượng tàu chiến cũng là một rào cản lớn. Lloyd’s List Intelligence ước tính cần từ 8 đến 10 tàu khu trục để bảo vệ một đoàn tàu từ 5 đến 10 chiếc. Với tỷ lệ này, ngay cả khi triển khai tối đa, Hải quân Mỹ cũng chỉ có thể khôi phục được khoảng 10% lưu lượng tàu so với trước chiến tranh.
Hiện tại, dù sở hữu 73 tàu khu trục lớp Arleigh Burke, Hải quân Mỹ chỉ có khoảng 50 chiếc sẵn sàng chiến đấu tại bất kỳ thời điểm nào. Việc duy trì một đội hình 10 tàu tại Hormuz trong thời gian dài sẽ kéo căng lực lượng vốn đang phân tán khắp các điểm nóng trên thế giới. Bên cạnh đó, mối đe dọa từ thủy lôi là rất hiện hữu trong khi Mỹ hiện thiếu hụt các tàu quét mìn chuyên dụng tại khu vực.
Áp lực từ các lực lượng ủy nhiệm
Ngoài quân đội chính quy Iran, lực lượng Houthi tại Yemen cũng là một biến số nguy hiểm. Kinh nghiệm tại Biển Đỏ cho thấy các hệ thống phòng thủ hiện đại đôi khi vẫn để lọt mục tiêu trong tích tắc. Ông Koh, chuyên gia phân tích tại Singapore, cảnh báo rằng Iran là đối thủ có năng lực mạnh hơn nhiều so với Houthi, với kho UAV và tên lửa khổng lồ có thể bão hòa hệ thống phòng thủ của bất kỳ đoàn tàu hộ tống nào.
Giáo sư Alessio Patalano tại King’s College London nhận định, năng lực hải quân của các nước phương Tây hiện nay không còn dồi dào như thập niên 1980. Thực tế này cho thấy việc duy trì an ninh tại các mạch máu kinh tế toàn cầu không còn là nhiệm vụ dễ dàng như các thập kỷ trước.