Khi hội họa đánh thức ký ức về một vùng đất

Ông Nguyễn Cao Cường - đại diện của Memories + 84 Gallery (số 17 Phù Đổng Thiên Vương, phường Lâm Viên - Đà Lạt), đơn vị bảo trợ nhiệm trú sáng tác nghệ thuật cho các họa sĩ - chia sẻ: Memories + 84 Gallery không dừng lại ở việc coi hội họa là phương diện nghệ thuật thuần túy của hình khối và màu sắc. Chúng tôi còn hướng đến việc khai thác, khơi dậy các giá trị văn hóa bản địa cao nguyên Lang Biang thông qua những thực hành sáng tạo nghệ thuật. 43 tác phẩm hội họa của 5 họa sĩ góp mặt tại triển lãm Giấc mộng hồng hoàng đã phần nào cho thấy định hướng đó - nghệ thuật hội họa không chỉ để phản ảnh cái nhìn thị giác bên ngoài, nó còn có thể chạm tới những tầng sâu ký ức cộng đồng.

Phát khởi từ định hướng tiếp cận tìm kiếm những giá trị đang dần bị lãng quên để tái kết nối với đời sống cộng đồng đương đại, 5 họa sĩ tham gia chuyến nhiệm trú sáng tác nghệ thuật tại Đà Lạt do Memories + 84 Gallery tổ chức, gồm: Trần Thế Vĩnh, Nguyễn An, Trương Thế Linh, Trần Kiến Quốc và Nguyễn Đăng Chân đã chuyển hóa những trải nghiệm thực địa thành một câu chuyện dài kể về lịch sử, văn hóa, con người, vùng đất Đà Lạt. Người xem tranh gặp lại một biểu tượng của rừng già - sêm kring (chim hồng hoàng) - trong tác phẩm “Giấc mộng hồng hoàng” của họa sĩ Nguyễn An - mà như lời nghệ nhân K’Mơ - người con của cao nguyên Lang Biang, thì người dân ở núi rừng Lang Biang đã không còn được thấy bóng dáng của chim hồng hoàng từ năm 1986. Nghệ nhân K’Mơ đoán định: “Có lẽ do biến đổi khí hậu làm cho môi trường sống của chim bị thay đổi, hoặc do sêm kring đã tìm được nơi ở mới nên nó không bay về núi Lang Biang nữa?!”. Nghệ nhân Dagout Brice Liêm - một người con của cao nguyên Lang Biang - nói thêm: Chim hồng hoàng được người K’ho ở cao nguyên Lang Biang xem như chỉ báo của mùa màng. Mỗi lần nhìn thấy sêm kring bay lượn trên bầu trời Lang Biang, rồi cất vang tiếng gọi bạn tình, nghĩa là giá rét dần qua, nắng ấm sắp về với bon làng, đi kèm với đó là sự no đủ.

Việc vắng bóng chim hồng hoàng trên núi Lang Biang - không chỉ gợi lên sự tiếc nuối, nó còn là lời nhắc nhở về bảo tồn các giá trị văn hóa bằng cách đánh thức ký ức, để ký ức cộng đồng tiếp tục sống trong đời sống cộng đồng. Sêm kring xuất hiện trong tác phẩm hội họa của họa sĩ Nguyễn An như một biểu tượng của sự tái sinh, để rồi cùng với những tác phẩm hội họa của các họa sĩ Trần Thế Vĩnh, Nguyễn Đăng Chân, Trương Thế Linh, Trần Kiến Quốc mở ra một hành trình khám phá văn hóa Tây Nguyên, văn hóa của miền đất lạnh Đà Lạt - nơi các giá trị văn hóa và lịch sử trở thành sợi dây kết nối những đa tầng cảm xúc, với những không gian mới, những câu chuyện mới.

Trịnh Chu .