Mạng lưới đối tác quân sự đa tầng của các quốc gia vùng Vịnh
Ngoài Mỹ, các quốc gia GCC đang tích cực đa dạng hóa quan hệ quốc phòng với Pakistan, Ấn Độ và châu Âu nhằm củng cố năng lực phòng thủ trong bối cảnh căng thẳng khu vực.
Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) bao gồm Qatar, Saudi Arabia, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Oman, Bahrain và Kuwait đang duy trì hệ thống đối tác quân sự phức tạp. Không chỉ dựa vào sự bảo trợ của Mỹ, các nước này đã thiết lập nhiều hình thức hợp tác quốc phòng đa dạng, từ việc cho thuê căn cứ đến các hiệp ước phòng thủ chung và chương trình mua sắm vũ khí tiên tiến.
Qatar và trọng điểm chiến lược Al Udeid
Qatar hiện là nơi đặt căn cứ Al Udeid, cơ sở quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông. Với diện tích 24ha nằm giữa vùng sa mạc bên ngoài Doha, Al Udeid đóng vai trò là trụ sở tiền phương của Bộ chỉ huy Trung tâm (CENTCOM). Đây là trung tâm điều phối các hoạt động quân sự của Mỹ trên một khu vực rộng lớn trải dài từ Ai Cập đến Kazakhstan.
Bên cạnh sự hiện diện của không quân Mỹ, Anh và Qatar, quốc gia này còn là đối tác lớn thứ hai trong chương trình bán vũ khí nước ngoài (FMS) của Mỹ. Ngoài ra, Qatar đã mở rộng ảnh hưởng thông qua việc cho phép Thổ Nhĩ Kỳ đặt căn cứ quân sự và tăng cường diễn tập chung với Anh cũng như mua sắm khí tài từ Pháp.
Saudi Arabia và quan hệ quốc phòng với Pakistan
Saudi Arabia duy trì vị thế là đối tác FMS lớn nhất của Mỹ, với căn cứ không quân Prince Sultan đóng vai trò then chốt. Dù không có hiệp ước phòng thủ chung chính thức như khối NATO, Riyadh và Washington vẫn gắn kết chặt chẽ qua các thỏa thuận hợp tác quốc phòng riêng biệt.
Đáng chú ý là mối quan hệ an ninh lâu đời giữa Saudi Arabia và Pakistan. Tháng 9-2025, hai bên đã ký hiệp ước phòng thủ chung chính thức. Hiện nay, ước tính có khoảng 1.500 đến 2.000 binh sĩ Pakistan đang đồn trú tại Saudi Arabia nhằm hỗ trợ huấn luyện và bảo vệ an ninh.
UAE và xu hướng hợp tác công nghệ cao với Ấn Độ
UAE hiện là nơi đặt căn cứ không quân Al-Dhafra của Mỹ, nơi triển khai các dòng khí tài hiện đại nhất bao gồm tiêm kích tàng hình F-22 Raptor, máy bay không người lái và hệ thống cảnh báo sớm AWACS. Tuy nhiên, UAE đang có xu hướng đa dạng hóa đối tác khi tập trung mạnh mẽ vào Ấn Độ.
Kể từ khi thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2017, UAE và Ấn Độ đã đẩy mạnh trao đổi công nghệ và an ninh năng lượng. Mặc dù chưa có hiệp ước phòng thủ chung, nhưng các chuyến thăm cấp cao gần đây của Tổng thống Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nhayan đã tái khẳng định mục tiêu hợp tác quốc phòng sâu rộng giữa hai nước.
Hệ thống căn cứ tiếp vận tại Oman, Bahrain và Kuwait
Các quốc gia vùng Vịnh khác cũng đóng vai trò mắt xích quan trọng trong hạ tầng quân sự quốc tế:
- Oman: Cung cấp quyền tiếp cận dài hạn cho Mỹ tại cảng Duqm và Salalah, đồng thời duy trì tập trận chung thường xuyên với Anh và Pakistan.
- Bahrain: Nơi đặt trụ sở Hạm đội 5 của hải quân Mỹ và có hiệp ước an ninh toàn diện với Anh.
- Kuwait: Duy trì căn cứ Camp Arifjan, trung tâm hậu cần trọng yếu cho các hoạt động của Mỹ tại Trung Đông. Năm 2023, Kuwait cũng ký thỏa thuận huấn luyện quân sự với Pakistan.
Thách thức về nguồn lực và khả năng tự phòng thủ
Trong bối cảnh xung đột khu vực giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang, năng lực tự phòng thủ của các nước vùng Vịnh đang trở thành tâm điểm chú ý. Mặc dù các nước GCC khẳng định hệ thống phòng thủ của họ đủ khả năng đẩy lùi các cuộc tấn công, giới phân tích vẫn bày tỏ sự lo ngại.
Học giả David Roberts từ Trường King’s College London nhận định rằng các quốc gia vùng Vịnh vẫn cần hỗ trợ bên ngoài khi xung đột lớn xảy ra. Tuy nhiên, khả năng hỗ trợ từ các đối tác phương Tây hiện đang bị bỏ ngỏ do nguồn dự trữ đạn dược và khí tài phòng thủ tên lửa đang trở nên khan hiếm trên toàn cầu.