Kỳ 2: Khi vượt ranh giới, cái giá phải trả
Khi biển không còn “cho”, áp lực mưu sinh có thể đẩy con người đến những lựa chọn sai lầm. Nhưng ranh giới trên biển, một khi đã bước qua, không chỉ là vi phạm pháp luật mà là điểm bắt đầu của những mất mát kéo dài, đôi khi không thể lấy lại.
.png)
.jpg)
Khi biển không còn “cho”, áp lực mưu sinh có thể đẩy con người đến những lựa chọn sai lầm. Nhưng ranh giới trên biển, một khi đã bước qua, không chỉ là vi phạm pháp luật mà là điểm bắt đầu của những mất mát kéo dài, đôi khi không thể lấy lại.
Những ngày biển động, sóng lớn và gió ngược không chỉ khiến hành trình kéo dài, mà còn làm chi phí đội lên, trong khi sản lượng đánh bắt lại giảm.
Không ít chuyến đi kết thúc trong cảnh khoang trống, tiền dầu không đủ bù chi phí, nợ nần vẫn nằm đó sau mỗi lần cập bờ. Chính trong những thời điểm như vậy, ranh giới giữa “được phép” và “không được phép” bắt đầu trở nên mong manh.
Tại căn nhà nhỏ ở khu phố 8, phường Phước Hội (tỉnh Lâm Đồng) ông T. (tên nhân vật đã được viết tắt) ngồi lặng trước hiên. Ít ai biết rằng, người đàn ông này đã 4 lần bị bắt vì khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài. “Biết sai chứ”, ông nói, giọng trầm xuống.
Từ năm 2007 - 2022, 4 lần bị bắt cũng là 4 lần ông phải bắt đầu lại gần như từ con số không. Mỗi lần trở về là một lần mất tàu, mất ngư cụ, mất toàn bộ số tiền tích góp sau nhiều năm bám biển. “Có lần về tới nhà mà không còn gì ngoài bộ đồ đang mặc”, ông kể.
Khi được hỏi vì sao vẫn tiếp tục, ông không né tránh. “Có lúc mình biết rõ là sai nhưng lúc đó không nghĩ nhiều được. Đi biển mấy ngày liền, dầu gần hết, cá chưa có… nghe người ta nói bên kia có cá là dễ lung lay lắm”.
Chỉ một thông tin, một suy nghĩ rất nhanh: “Qua một chút rồi về”. Nhưng chính cái “một chút” đó lại là ranh giới. Và một khi đã bước qua, nó không còn là một quyết định đơn lẻ, mà dễ dàng trở thành một thói quen lặp lại. “Cái khó nhất không phải là không biết sai”, ông nói chậm lại, “mà là biết sai… mà vẫn đi”.
Ở đây, ranh giới không còn nằm trên bản đồ, mà nằm trong chính sự giằng co giữa cái đúng và cái cần sống.
Nếu với ông T., ranh giới bị xóa mờ dần theo thời gian, thì với ông T.A.Đ., nó chỉ bị vượt qua… trong một khoảnh khắc. Đầu tháng 1/2022, tại phường Phước Hội, ông Đ. cùng 7 lao động ra khơi chuyến biển cuối năm. Không khí trên tàu lúc đó mang theo một hi vọng rất rõ ràng: chuyến đi này sẽ quyết định cái tết của cả gia đình. “Chỉ cần trúng một chuyến là đủ lo cho anh em”, ông nhớ lại.
Nhưng giữa biển, khi những ngày trôi qua mà sản lượng không như mong đợi. Không có nhiều thời gian để cân nhắc, ông rẽ lái. 12 giờ trưa ngày 7/1/2022, con tàu bị lực lượng chức năng Malaysia phát hiện và bắt giữ, không có cơ hội quay đầu. Chiếc tàu tiền tỷ bị tiêu hủy. Toàn bộ tài sản tích góp trong nhiều năm… mất trong 1 ngày.
Ông bị giam 1 năm tại nước ngoài. Trong khoảng thời gian này, không gia đình bên cạnh, không thông tin, lo lắng, sợ hãi. “Khi về tới nhà rồi, tôi mới ngủ được một giấc ngủ ngon. Không phải vì hết mệt… mà vì không còn sợ”, ông Đ nói.
Nhưng có những thứ không dừng lại ở đó. Ông bị tước bằng thuyền trưởng, thu hồi giấy phép khai thác. Từ người điều khiển con tàu, ông trở thành lao động thuê, với thu nhập chỉ còn khoảng 3 - 5 triệu đồng mỗi tháng. “Ra biển lại, nhiều người nhìn mình khác”, ông nói.
Có những sai lầm… không chỉ mất tài sản mà còn làm thay đổi cả vị thế và cuộc đời của một con người.
Không phải mọi trường hợp vi phạm đều xuất phát từ người cầm lái. Có những người chỉ là lao động nhưng vẫn phải gánh hậu quả. Tại khu phố Giang Hải 2, xã Phan Rí Cửa , anh Nguyễn Văn Hồng đến nay vẫn chưa thể quay lại biển.
Năm 2020, dịch Covid-19 khiến tàu thuyền nằm bờ, công việc bấp bênh, anh rời quê vào Bà Rịa - Vũng Tàu xin làm bạn thuyền. “Có việc gì làm việc đó, miễn có tiền gửi về”, anh nói. Trong một chuyến đi, tàu bất ngờ đổi hướng sang vùng biển nước ngoài. Anh không có quyền quyết định nhưng cũng không thể rời khỏi con tàu. Sáng hôm sau, khi lưới vừa thả xuống, họ bị lực lượng chức năng Indonesia bắt giữ. Thuyền trưởng được chuộc về. Những lao động còn lại, trong đó có anh Hồng, bị giữ lại. Gần 3 năm, không tiền, không người bảo lãnh, không lối thoát. Ở quê, gia đình từng nghĩ anh đã gặp nạn ngoài biển.
Khi trở về, anh mang theo di chứng tai biến, sức khỏe suy giảm, không còn đủ khả năng lao động như trước. “Tôi không sai… nhưng vẫn phải chịu”, anh nói.
Theo quy định, hành vi khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài có thể bị xử phạt hành chính với số tiền lớn, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhưng thực tế cho thấy, cái giá của IUU không chỉ dừng lại ở con số, mà đó là những năm tháng bị lấy. Những con người trở về nhưng không còn như trước. “Sai quy định IUU là mất hết”, một ngư dân nói ngắn gọn.
Ranh giới trên biển không ai nhìn thấy. Nhưng mỗi quyết định vượt qua ranh giới ấy đều để lại dấu vết rất rõ - trên cuộc đời của những người đã bước qua.
Kỳ 3: Dựng lại những lằn ranh
Nội dung và ảnh: Thanh Nhàn - Minh Vân - Huỳnh Hiền
Trình bày: Nguyệt Nga
.png)