Nghệ nhân trẻ Touneh Ma Tina giữ gìn, trao truyền văn hóa Churu

Đam mê văn hóa truyền thống từ nhỏ

Sinh ra trong gia đình có truyền thống gắn bó với văn hóa dân gian, từ nhỏ, chị Touneh Ma TiNa, dân tộc Churu, (SN 1992), ở thôn Diom A, xã D’ran, tỉnh Lâm Đồng đã quen với tiếng cồng chiêng vang lên trong các lễ hội của buôn làng.

Những lần theo các nghệ nhân lớn tuổi biểu diễn lễ mừng lúa mới, lễ cưới hay lễ cúng thần linh... đã thôi thúc trong chị tình yêu đặc biệt với văn hóa truyền thống dân tộc mình.

Theo chị Touneh Ma Tina, thuở nhỏ, có giai đoạn nhiều thanh niên trong làng không còn mặn mà với cồng chiêng, dân ca hay trang phục truyền thống. Nhiều bộ chiêng bị bán đi, những người biết hát dân ca ngày càng ít. Cùng với đội ngũ nghệ nhân trong làng, chị Touneh Ma Tina cũng đau đáu trước việc văn hóa truyền thống của dân tộc mình có nguy cơ bị mai một.

“

Có nhiều lúc mình nghĩ nếu lớp trẻ không học, không giữ thì thời gian tới nhiều nét văn hóa truyền thống của dân tộc Churu có nguy cơ biến mất.

Nghệ nhân Touneh Ma Tina, xã D'ran

Xuất phát từ suy nghĩ ấy, cô gái trẻ bắt đầu tìm tòi, học hỏi từ nghệ nhân ưu tú Ma Bio, là nghệ nhân cao tuổi trong thôn để học đánh chiêng, học hát các làn điệu dân ca cổ và tìm hiểu ý nghĩa của từng nghi lễ truyền thống.

Những ngày đầu, việc học gặp nhiều trở ngại, khó khăn. Nhiều bài chiêng có tiết tấu phức tạp, nhiều câu hát bằng tiếng Churu cổ khó nhớ, khó thuộc. Thế nhưng bằng niềm đam mê và sự kiên trì, cùng vốn từ ngữ học hỏi, chị Touneh Ma Tina dần hiểu hơn giá trị văn hóa mà thế hệ cha ông để lại.

“

Lúc Touneh Ma Tina còn nhỏ, đã có niềm đam mê với các bài chiêng, bài dân ca, dân vũ của dân tộc Churu. Mỗi lần buôn làng có lễ hội là Touneh Ma Tina đều thích thú đi xem các nghệ nhân biểu diễn. Touneh Ma Tina còn giúp tôi viết, biên soạn bằng tiếng Churu để hoàn thiện các bài dân ca, dân vũ truyền dạy cho lớp trẻ.

Nghệ nhân ưu tú Ma Bio, thôn Diom A, xã D’ran

Không chỉ học cho riêng mình, chị Touneh Ma Tina còn vận động thanh thiếu niên trong thôn cùng tham gia đội cồng chiêng. Ban đầu chỉ vài người, sau dần đông hơn bởi sự nhiệt huyết của nghệ nhân trẻ. Những buổi tối sau khi làm nương rẫy, tiếng chiêng lại vang lên giữa sân nhà văn hóa thôn.

Người lớn vui vì lớp trẻ bắt đầu quay lại với văn hóa truyền thống; còn các em nhỏ háo hức khi được mặc trang phục dân tộc, tập múa, tập hát dân ca, dân vũ.

Áp dụng công nghệ vào truyền dạy văn hóa dân tộc

Không chỉ lưu giữ văn hóa bằng những cách truyền thống, chị Touneh Ma Tina còn mạnh dạn áp dụng công nghệ vào công tác bảo tồn và truyền dạy văn hóa Churu. Với chị, điện thoại thông minh, mạng xã hội hay các nền tảng số không chỉ là công cụ giải trí mà còn trở thành “cầu nối” để văn hóa dân tộc đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Từ những buổi sinh hoạt cộng đồng, lễ hội truyền thống cho đến các làn điệu dân ca, điệu múa hay tiếng nhạc cụ dân tộc, chị Touneh Ma Tina đều ghi hình, biên tập ngắn gọn rồi đăng tải lên mạng xã hội bằng hình thức sinh động, dễ tiếp cận.

Nhiều video thu hút hàng ngàn lượt xem, chia sẻ và nhận được sự quan tâm của đông đảo người trẻ. Qua đó, những giá trị văn hóa vốn chỉ tồn tại trong bon làng nay được lan tỏa rộng rãi trên không gian mạng.

Theo chị Touneh Ma Tina, muốn bảo tồn văn hóa hiệu quả thì cần thay đổi cách tiếp cận phù hợp với nhịp sống hiện đại. Thay vì chỉ truyền dạy trực tiếp, chị còn hướng dẫn thanh thiếu niên tìm hiểu văn hóa dân tộc qua video, hình ảnh và các nền tảng trực tuyến.

Nhiều bạn trẻ sau khi xem các clip đã chủ động tìm đến học đánh cồng chiêng, múa dân gian hay tìm hiểu tiếng nói, trang phục truyền thống của dân tộc Churu.

Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp lưu giữ tư liệu văn hóa lâu dài mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong lớp trẻ. Đây cũng được xem là hướng đi mới, phù hợp xu thế chuyển đổi số hiện nay, góp phần để văn hóa Churu tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống đương đại.

“

Công nghệ không làm mất đi bản sắc văn hóa, mà nếu biết sử dụng đúng cách sẽ giúp văn hóa dân tộc được lưu giữ lâu hơn và đến gần hơn với mọi người.

Nghệ nhân Touneh Ma Tina, xã D'ran

Chị Touneh Ma Tina cho rằng, trong thời đại công nghệ số, việc bảo tồn văn hóa cũng cần đổi mới để phù hợp với cách tiếp cận của giới trẻ. Theo chị, nếu biết tận dụng hiệu quả các nền tảng trực tuyến thì những giá trị văn hóa truyền thống sẽ có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn.

“Ngày trước, muốn học một điệu múa hay bài dân ca phải đến tận nơi để xem và học trực tiếp. Còn bây giờ, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh là các bạn trẻ có thể xem lại nhiều lần, tìm hiểu dễ dàng hơn. Công nghệ không làm mất đi bản sắc văn hóa, mà nếu biết sử dụng đúng cách sẽ giúp văn hóa dân tộc được lưu giữ lâu hơn và đến gần hơn với mọi người”, Nghệ nhân Touneh Ma Tina chia sẻ.

Chị Touneh Ma Tina cũng mong muốn sẽ có thêm nhiều người trẻ đồng hành trong việc sáng tạo các nội dung số về văn hóa Churu như video ngắn, hình ảnh, clip trải nghiệm hay các chương trình giao lưu trực tuyến để văn hóa dân tộc không chỉ được bảo tồn trong cộng đồng mà còn được quảng bá rộng rãi đến du khách và bạn bè trong, ngoài tỉnh.

Bà Lê Thị Trúc Linh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng thông tin thêm, vừa qua, tại Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Sơn Tây - Hà Nội, Đoàn nghệ nhân tỉnh Lâm Đồng đã tham gia phục dựng Lễ Mừng lúa mới và trình diễn các hoạt động, nhạc cụ truyền thống, dân ca, dân vũ và trang phục, góp phần tôn vinh văn hóa Tây Nguyên.

Trong đó, có nhiều nghệ nhân trẻ, điển hình như nghệ nhân Touneh Ma Tina, dân tộc Churu đã tham gia các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du Lịch tặng Bằng khen vì đã có thành tích tiêu biểu trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.

Điều đáng quý ở nghệ nhân trẻ Touneh Ma Tina không chỉ là niềm đam mê mà còn là ý thức trách nhiệm với văn hóa dân tộc mình. Chị hiểu rằng mỗi tiếng chiêng, mỗi làn điệu dân ca hay từng hoa văn thổ cẩm đều là ký ức, là linh hồn của cộng đồng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Giữa vòng xoay của cuộc sống hiện đại, hình ảnh nghệ nhân trẻ Touneh Ma Tina đang giữ gìn những tiếng chiêng, câu dân ca, dân vũ như “người giữ hồn”, truyền lửa cho văn hóa dân tộc. Chị đang âm thầm góp sức, tiếp nối mạch nguồn truyền thống, để bản sắc văn hóa dân tộc mình không chỉ tồn tại trong ký ức mà tiếp tục được lưu truyền, phát triển trong đời sống hôm nay và mai sau.

Quang Vũ