Khánh Hòa đề xuất điều chỉnh đường sắt tốc độ cao để bảo vệ tháp Hòa Lai
Tỉnh Khánh Hòa đề nghị rà soát hướng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua di tích tháp Hòa Lai nhằm bảo tồn di sản kiến trúc Chăm hơn 1.000 năm tuổi.
UBND tỉnh Khánh Hòa vừa có văn bản gửi Bộ Xây dựng đề nghị rà soát, điều chỉnh hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua khu vực di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai. Động thái này nhằm bảo vệ nguyên trạng một trong những công trình kiến trúc Chăm cổ tiêu biểu nhất Việt Nam trước các tác động của hạ tầng giao thông hiện đại.
Giá trị di sản nghìn năm tuổi của tháp Hòa Lai
Tháp Hòa Lai tọa lạc tại xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa, đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016. Đây là một quần thể kiến trúc Chăm cổ có niên đại hơn 1.000 năm, hiện được bảo tồn tương đối nguyên vẹn với các giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và kỹ thuật xây dựng truyền thống.
Theo hồ sơ quy hoạch bảo quản và tu bổ đang được thực hiện, tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ di tích khoảng 4,93ha, bao gồm:
- Khu vực bảo vệ I: Rộng khoảng 1,49ha, chứa các yếu tố gốc cấu thành di tích.
- Khu vực bảo vệ II: Rộng khoảng 3,44ha, vùng đệm bảo vệ cảnh quan và ngăn ngừa tác động tiêu cực.
Rủi ro từ phương án xây dựng cầu cạn
Qua rà soát Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, địa phương nhận thấy đoạn tuyến từ Km1.246 đến Km1.247 dự kiến đi qua khu vực phụ cận tháp Hòa Lai bằng phương án cầu cạn. UBND tỉnh đánh giá hướng tuyến này có khả năng xâm phạm trực tiếp vào khu vực bảo vệ II của di tích.
Việc bố trí hạ tầng quy mô lớn sát di tích được cho là tiềm ẩn nhiều nguy cơ:
- Tác động cảnh quan: Ảnh hưởng đến không gian văn hóa - lịch sử và trục nhìn kiến trúc tổng thể.
- Rủi ro khảo cổ: Quá trình thi công nền móng, khoan cọc có thể làm xáo trộn địa tầng và các yếu tố gốc chưa được phát lộ.
- Ảnh hưởng kỹ thuật: Rung chấn và tiếng ồn từ tàu tốc độ cao vận hành với tần suất dày đặc có thể đe dọa độ ổn định kết cấu của công trình cổ.
Đề xuất nắn tuyến ra ngoài phạm vi bảo vệ
Căn cứ theo Luật Di sản văn hóa, việc xây dựng trong khu vực bảo vệ II không được gây ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan và môi trường sinh thái của di tích. Do đó, UBND tỉnh Khánh Hòa kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét điều chỉnh hướng tuyến đường sắt ra ngoài phạm vi bảo vệ II của tháp Hòa Lai.
Phương án này nhằm đảm bảo tính toàn vẹn của di sản quốc gia trong quá trình phát triển hệ thống giao thông xương sống của đất nước. Việc bảo tồn di tích nghìn năm tuổi không chỉ giữ gìn giá trị văn hóa mà còn bảo vệ môi trường khảo cổ học quý giá tại khu vực Nam Trung Bộ.
Thông tin dự án có thể thay đổi theo các quyết định điều chỉnh quy hoạch từ cơ quan có thẩm quyền.