“Lướt - xem - tin” trên không gian mạng và nguy cơ lệch chuẩn nhận thức chính trị của sinh viên

“Lướt nhanh - xem vội - tin ngay”

“Lướt - xem - tin” có thể hiểu là quá trình tiếp nhận thông tin nhanh, cảm tính và thiếu chiều sâu. Người dùng liên tục “lướt” qua nhiều nội dung, “xem” thông tin theo hướng thụ động và dễ dàng “tin” mà không kiểm chứng hay đối chiếu với thông tin chính thống. Ba yếu tố này tạo thành một chuỗi quy trình khép kín nhưng giản lược. Nếu trước đây, để hiểu một vấn đề xã hội hay chính trị, ta phải đọc sách, tìm hiểu tài liệu và suy luận thông tin, thì ngày nay, các thuật toán mạng xã hội đã “mớm sẵn” nội dung theo xu hướng cá nhân hóa.

Thuật toán không quan tâm thông tin đúng hay sai mà ưu tiên giữ người dùng ở lại màn hình càng lâu càng tốt bằng các nội dung giật gân, gây sốc. Chỉ trong vài chục giây, người xem có thể tiếp nhận một “kết luận” về chính trị, xã hội hay lịch sử mà không cần hiểu đầy đủ bản chất vấn đề. Đằng sau vòng lặp “lướt - xem - tin” tưởng chừng vô hại lại là nguy cơ bị dẫn dắt nhận thức trên không gian mạng trong sinh viên hiện nay.

Nhận thức chính trị của sinh viên về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ phản ánh trình độ hiểu biết về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước mà còn thể hiện bản lĩnh chính trị, trách nhiệm công dân và khả năng “miễn dịch” trước các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

Quy định số 19-QĐ/TW ngày 8/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng nêu rõ yêu cầu: “Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, nhất là trên không gian mạng; giữ vững sự thống nhất ý chí và hành động; củng cố, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa”. Điều đó cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng chuyên trách mà là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó sinh viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Cần khẳng định rằng, phần lớn sinh viên Việt Nam hiện nay có tinh thần yêu nước, có niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua nhiều hình thức như học tập lý luận chính trị, lan tỏa thông tin tích cực trên mạng xã hội hay các phong trào tình nguyện cộng đồng.

Đặc biệt, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”, nhiều trường đại học đã chú trọng đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị tư tưởng, tăng cường định hướng thông tin và xây dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh cho sinh viên.

Tuy nhiên, một bộ phận sinh viên có xu hướng tiếp nhận thông tin một cách thụ động, thiếu kiểm chứng, dễ bị dẫn dắt bởi hiệu ứng đám đông. Nhiều sinh viên hiện nay quan tâm nhiều đến nội dung giải trí, drama trên mạng hơn là các vấn đề chính trị - xã hội của đất nước. Sự thờ ơ, thiếu ý thức phản biện và ngại tham gia các hoạt động khiến họ dễ trở thành đối tượng bị tác động bởi các luận điệu sai trái trên không gian mạng.

Theo kết quả khảo sát từ đề tài “Đổi mới công tác chính trị tư tưởng trong các cơ sở giáo dục đại học: nghiên cứu trường hợp Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh”, trong số 2.590 sinh viên được khảo sát, có 123 sinh viên (4,7%) cho rằng công tác chính trị, tư tưởng hiện nay “rất không quan trọng” và 35 sinh viên (1,4%) cho rằng “không quan trọng”.

Những con số này phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: một bộ phận sinh viên đang có biểu hiện thờ ơ với các vấn đề chính trị - xã hội. Họ ít theo dõi thời sự, thiếu hiểu biết về quyền và nghĩa vụ công dân, thậm chí không có chính kiến rõ ràng trước các sự kiện quan trọng của đất nước.

Nâng cao “sức đề kháng số” cho sinh viên

Để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên hiện nay, trước hết, cần nâng cao bản lĩnh chính trị và “sức đề kháng số” cho sinh viên. Các trường đại học, cao đẳng cần đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng theo hướng gần gũi, sinh động, gắn với các vấn đề thời sự được giới trẻ quan tâm.

Không chỉ truyền đạt lý luận, cần giúp sinh viên hiểu đúng bản chất các vấn đề chính trị, xã hội, từ đó hình thành tư duy phản biện và khả năng nhận diện thông tin sai trái trên không gian mạng. Cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin, giúp sinh viên biết chọn lọc nguồn tin chính thống, không chia sẻ hoặc bình luận theo cảm tính.

Bên cạnh đó, đổi mới phương thức tuyên truyền trên nền tảng số. Muốn định hướng hiệu quả giới trẻ, nội dung tuyên truyền phải phù hợp với ngôn ngữ và thói quen tiếp cận thông tin của sinh viên hiện nay. Các tổ chức Đoàn, Hội, nhà trường cần đẩy mạnh sản xuất video ngắn, infographic, podcast, clip truyền cảm hứng về lịch sử dân tộc, gương người tốt, giá trị cách mạng và thành tựu phát triển đất nước.

Thông tin tích cực phải nhanh hơn, hấp dẫn hơn và lan tỏa mạnh hơn thông tin tiêu cực. Việc xây dựng các fanpage, kênh truyền thông chính thống dành cho sinh viên cần được đầu tư bài bản, chuyên nghiệp.

Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn - Hội trong môi trường học đường, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên cần trở thành lực lượng nòng cốt trong định hướng tư tưởng, xây dựng môi trường văn hóa mạng lành mạnh. Thông qua các diễn đàn, tọa đàm, cuộc thi tìm hiểu lịch sử, chính trị, pháp luật, sinh viên sẽ có thêm không gian trao đổi, bày tỏ chính kiến đúng đắn. Đồng thời, cần xây dựng lực lượng cộng tác viên dư luận xã hội trong sinh viên để kịp thời phát hiện, phản bác các luận điệu sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng.

Một giải pháp quan trọng nữa là gắn giáo dục lý tưởng với thực tiễn đời sống. Tăng cường các hoạt động về nguồn, tình nguyện cộng đồng, tham quan di tích lịch sử, gặp gỡ nhân chứng cách mạng… Qua đó giúp sinh viên hiểu rõ giá trị của độc lập dân tộc, vai trò lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm của tuổi trẻ đối với đất nước. Khi được trải nghiệm thực tiễn, sinh viên sẽ hình thành niềm tin, lý tưởng sống tích cực thay vì bị cuốn theo những thông tin độc hại trên mạng xã hội.

Tăng cường phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội. Việc định hướng nhận thức chính trị cho sinh viên không thể chỉ là trách nhiệm của nhà trường. Gia đình cần quan tâm, đồng hành, định hướng cách sử dụng mạng xã hội cho con em mình.

Các cơ quan báo chí, truyền thông cần phát huy vai trò dẫn dắt dư luận, lan tỏa giá trị tích cực, đấu tranh với thông tin giả, thông tin sai sự thật.

Cùng với đó, cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các hành vi phát tán nội dung xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước trên không gian mạng nhằm tạo môi trường thông tin an toàn, lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Sinh viên hiện nay không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là người tạo ra và lan truyền thông tin. Vì vậy, cần xây dựng ý thức công dân số văn minh, trách nhiệm, biết “đọc đúng - hiểu đúng - hành động đúng”. Mỗi sinh viên cần tự nâng cao trình độ nhận thức, giữ vững bản lĩnh trước những thông tin trái chiều, xây dựng mỗi sinh viên thành một “Chiến sĩ số”, không để mạng xã hội chi phối suy nghĩ và hành động của mình.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là yêu cầu cấp thiết để xây dựng lớp thanh niên có lý tưởng, khát vọng cống hiến, góp phần xây dựng đất nước phát triển bền vững trong thời đại số.

Bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước không phải là điều gì xa xôi, mà chính là sự tỉnh táo trong từng lượt "like", sự trách nhiệm trong từng dòng bình luận và sự bản lĩnh trước mỗi luồng thông tin trên không gian mạng.

Xây dựng một thế hệ sinh viên Việt Nam có đạo đức, có tri thức hiện đại, có tư duy phản biện sắc bén và lập trường chính trị vững vàng chính là “thành trì” quan trọng để giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ sự ổn định, phát triển bền vững đất nước và đưa dân tộc vững bước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Nguyễn Ngô Thu Vân