Dấu ấn nhà văn Nguyễn Khương Trung qua “Đảo đàn bà”
Nhà văn Nguyễn Khương Trung sinh năm 1958 tại làng Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội, từng có hơn 30 năm sống và viết tại B’Lao, Lâm Đồng. Ông đến với văn chương khá muộn nhưng nhanh chóng ghi dấu ấn bằng giọng văn giàu trải nghiệm, nặng lòng với quê hương và thân phận con người.
1. Từ giải Nhất cuộc thi của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng năm 1999 được trao cho truyện ngắn Gia đình bạn tôi, ông bước vào văn chương như một sự thôi thúc không thể dừng lại. Năm 2005, tiểu thuyết Đất đình gừng ra đời sau những năm tháng vật lộn với cuộc sống ở đất mới cùng nỗi nhớ quê đau đáu. Tác phẩm đã tạo tiếng vang trong đời sống văn học Lâm Đồng.
Sau đó, ông tiếp tục xuất bản các tác phẩm: Vô tích sự (tập truyện ngắn, 2007), Lá vông vàng (tản văn, 2020), Đảo đàn bà (tập truyện ngắn)… và nhận nhiều giải thưởng: Đất đình gừng đoạt giải C của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam năm 2006, Tặng thưởng tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2006, giải B Giải thưởng Văn học nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng lần thứ nhất năm 2013; tập truyện ngắn Đảo đàn bà nhận giải Khuyến khích của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam năm 2022.
2. Tập truyện ngắn Đảo đàn bà dày 210 trang, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành, gồm 13 truyện ngắn được sáng tác trong giai đoạn 2007 - 2020 viết về làng quê Bắc Bộ, đời sống miền cao nguyên B’Lao và những thân phận nhỏ bé giữa nhiều biến động. Qua từng câu chuyện, phẩm chất văn nhân của tác giả vẫn thấm vào từng con chữ.
Truyện ngắn Hoa khích là ký ức xưa cũ về một ngôi làng mang tên Gực với những lời đồn ma mị xoay quanh “Hoa khích” - hình ảnh nửa thực nửa hư được thêu dệt từ nỗi sợ tập thể. “Hoa khích là thứ hoa đom đóm rước ma - là ma”. Những bi kịch của Mềm, Quán và đặc biệt là Nhẫn cho thấy sức nặng của mê tín và định kiến cộng đồng.
Nhẫn bị gán cho thân phận “ma quái” từ khi sinh ra, cô bị xa lánh và cô lập. “Hoa khích” vốn không có thật nhưng lại trở thành nỗi ám ảnh của cả làng. Lời đồn biến một con người thành “nửa người nửa ma”, tước đi quyền được sống đúng bản chất của mình. Qua đó, tác phẩm cho thấy con người có thể bị nhấn chìm, bị hủy hoại bởi định kiến và sự tưởng tượng tập thể còn đáng sợ hơn cái ác hữu hình. Tình thương của Mềm chính là sự cứu rỗi, giúp phá vỡ định kiến ấy.
Truyện Cõi người ta kể về cuộc gặp gỡ giữa cụ Hàn Tiếu (một đào hát cũ), ông Lưu “Sáo” (người nghiện thuốc phiện có tài thổi sáo) và nhân vật kể chuyện. Trong bối cảnh xã hội đầy định kiến về lý lịch, những con người thuộc “thế giới cũ” bị xa lánh, coi thường. Tuy vậy, họ vẫn giữ được phẩm chất và tâm hồn nghệ sĩ. Cụ Hàn Tiếu tài hoa, giàu cảm xúc; ông Lưu dù nghiện ngập nhưng tiếng sáo vẫn lay động lòng người. Cái chết bi thảm của ông Lưu khép lại câu chuyện về một kiếp người bị đẩy ra bên lề xã hội. Tác phẩm đặt ra sự đối lập giữa giá trị nhân bản với cách nhìn khắt khe, máy móc của cộng đồng. “Cõi người ta thì mông lung, ảo huyền lắm. Nhưng phải cố hòa nhập vào đấy mà sống. Khi đã phải co về sống với cõi riêng của mình thì đáng sợ lắm” là câu văn khiến người đọc suy ngẫm.
3. Truyện ngắn Đảo đàn bà được chọn làm nhan đề cho cả tập sách, viết về số phận những người đàn bà trên đảo Mun, nơi đa số đàn ông vĩnh viễn nằm lại giữa biển khơi. Biển nuôi sống con người nhưng cũng cướp đi những người chồng, người cha, để lại những người đàn bà góa bụa với cuộc đời trĩu nặng mất mát.
Tác phẩm khắc họa sự dữ dội của biển cả và sức chịu đựng của người phụ nữ. Những người đàn bà trên đảo mất chồng nhưng không gục ngã, mà vẫn sống, vẫn lao động, vẫn chờ đợi và nuôi lớn thế hệ mới. Những đứa con trai lớn lên rồi tiếp tục ra khơi như một vòng đời lặp lại. Xen trong câu chuyện ấy là nhân vật Phương, một nghệ sĩ nhiếp ảnh đi tìm cái đẹp. Anh nhận ra cái đẹp không chỉ nằm ở phong cảnh mà còn ở số phận, cảm xúc và những khoảnh khắc đời sống chân thực. Khép lại tập truyện, người nghệ sĩ từng mải mê săn ảnh phong cảnh thiên nhiên cuối cùng hiểu rằng nghệ thuật chân chính phải gắn với con người và thân phận con người.
Sau hơn 30 năm sống và viết tại Bảo Lộc, nhà văn Nguyễn Khương Trung đã trở về quê hương Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội. Lâm Đồng vẫn là mảnh đất ghi dấu đậm nét đời văn của ông. Đọc lại những tác phẩm của ông ra đời trên đất này, bạn bè văn chương và những người yêu mến ông không khỏi quyến luyến.