Bình dân học vụ số lan tỏa đến vùng sâu Lâm Đồng

Không chỉ giúp người dân làm quen với điện thoại thông minh, phong trào còn mở ra cơ hội tiếp cận tri thức, dịch vụ công và phát triển kinh tế trong môi trường số.

Từ chiếc điện thoại chỉ để nghe gọi

Một buổi sáng cuối tháng 5/2026, ông K'Long Ha Đơi (57 tuổi, người K'ho) có mặt tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Lạc Dương để làm thủ tục tách thửa đất cho các con. Sở hữu hơn 1,5 ha đất sản xuất, ông muốn hoàn tất hồ sơ để các con có điều kiện phát triển kinh tế riêng. Tuy nhiên, việc thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường số đối với ông vẫn còn khá mới mẻ.

"Trước giờ tôi chỉ quen đến cơ quan nhà nước nộp giấy tờ trực tiếp. Khi được hướng dẫn làm hồ sơ trên điện thoại và máy tính, ban đầu cũng lúng túng nhưng sau đó thấy thuận tiện hơn", ông Ha Đơi chia sẻ. Ngồi cạnh ông là thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng xã Lạc Dương.

Từng thao tác từ đăng nhập hệ thống, điền thông tin đến gửi hồ sơ trực tuyến đều được hướng dẫn tỉ mỉ. Chỉ sau một thời gian ngắn, thủ tục đã được hoàn tất. Điều khiến người nông dân này phấn khởi không chỉ là hồ sơ được tiếp nhận mà còn là cảm giác lần đầu tiên tự mình thực hiện được một dịch vụ số.

Xã Lạc Dương được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Đạ Nhim, Đạ Chais và Đạ Sar của huyện Lạc Dương trước đây. Với diện tích hơn 828 km², đây là địa phương có diện tích lớn nhất tỉnh Lâm Đồng. Dân số gần 15.000 người, trong đó trên 87% là đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Bùi Quốc Huân, Chủ tịch UBND xã Lạc Dương, đa số người dân sống bằng nông nghiệp, điều kiện tiếp cận công nghệ còn hạn chế. "Nhiều người dân chưa có điện thoại thông minh hoặc có nhưng chưa biết sử dụng để thực hiện các thủ tục hành chính. Vì vậy, địa phương thành lập các tổ công nghệ cộng đồng, giao lực lượng đoàn thanh niên trực tiếp hỗ trợ người dân", ông Huân cho biết.

Không chỉ ở xã Lạc Dương, tại nhiều xã vùng xa phía Tây Lâm Đồng, những lớp học kỹ năng số cuối tuần tại nhà văn hóa thôn đã trở thành hoạt động quen thuộc. Bà K'Nhiu (60 tuổi, xã Quảng Phú) kể, trước đây chiếc điện thoại của bà gần như chỉ dùng để gọi cho con cháu.

"Giờ tôi biết xem thông tin, tra cứu giấy tờ, chuyển tiền và làm một số thủ tục trên điện thoại. Có việc gì cũng thuận tiện hơn trước nhiều", bà K'Nhiu nói.

Trong những lớp học đặc biệt ấy, học viên là người già, nông dân, tiểu thương,.. còn "giáo viên" là công an xã, đoàn viên thanh niên và thành viên các tổ công nghệ số cộng đồng. Không có bảng đen hay giáo án phức tạp, bài học bắt đầu từ những thao tác cơ bản nhất trên chiếc điện thoại mà người dân đang sử dụng hằng ngày.

"Cầm tay chỉ việc" để người dân tự tin bước vào môi trường số

Phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai tại Lâm Đồng với mục tiêu phổ cập kỹ năng số cho toàn dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Trần Thanh Duy, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lâm Đồng, kết quả quan trọng nhất sau thời gian triển khai không phải là những con số thống kê mà là sự thay đổi trong nhận thức của người dân.

Để đưa công nghệ đến gần hơn với người dân, toàn tỉnh đã thành lập 2.765 tổ công nghệ số cộng đồng với gần 16.800 thành viên.

“

Các địa phương đã tích cực xây dựng và triển khai nhiều mô hình, sáng kiến, cách làm hay trong chuyển đổi số. Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận 168 mô hình, cách làm hay của các địa phương, trong đó, có 73 mô hình đề xuất triển khai nhân rộng.

Ông Trần Thanh Duy, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lâm Đồng

Lực lượng tham gia rất đa dạng, từ cán bộ cơ sở, giáo viên, đoàn viên thanh niên đến những người có kiến thức công nghệ thông tin. Họ đến từng khu dân cư, từng hộ gia đình theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để hướng dẫn người dân.

Khác với cách đào tạo tập trung truyền thống, nhiều địa phương lựa chọn phương pháp "cầm tay chỉ việc". Người dân được thực hành ngay trên điện thoại của mình, từ tải ứng dụng, quét mã QR, kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID đến thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Anh Liêng Jrang Khen Di, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Lạc Dương cho biết, khó khăn lớn nhất không nằm ở công nghệ mà là tâm lý e ngại.

"Nhiều người lớn tuổi nghĩ rằng mình không thể học được công nghệ. Nhưng khi được hướng dẫn vài lần và tự thao tác thành công, họ rất vui. Có người còn rủ cả người thân và hàng xóm đến học cùng", anh Di kể.

Nhờ cách làm gần dân và sát thực tế, phong trào đã tạo được sức lan tỏa rộng khắp. Theo số liệu của Sở Khoa học và Công nghệ Lâm Đồng, sau 10 tháng triển khai thực hiện Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng (ngày 5/8/2025), đến nay khoảng 70% dân số trưởng thành trên địa bàn tỉnh đã được tiếp cận tri thức số.

Hơn 628.000 người dân được hướng dẫn sử dụng VNeID; trên 450.000 người được hỗ trợ sử dụng dịch vụ công trực tuyến; hơn 466.000 lượt thanh toán không dùng tiền mặt đã được thực hiện.

Những con số ấy cho thấy chuyển đổi số không còn là câu chuyện của các đô thị lớn mà đang dần hiện diện trong đời sống hằng ngày của người dân vùng sâu, vùng xa.

Mở rộng cơ hội phát triển kinh tế từ kỹ năng số

Tác động của phong trào không chỉ dừng lại ở việc giúp người dân biết sử dụng điện thoại thông minh. Tại nhiều vùng sản xuất nông nghiệp của Lâm Đồng, ngày càng có nhiều hộ dân tận dụng mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến để quảng bá sản phẩm, tìm kiếm khách hàng và cập nhật thông tin thị trường.

Ông K'Brừm, một nông dân ở xã Đạ Tẻh 2 cho biết, trước đây gia đình chủ yếu bán nông sản cho thương lái trong vùng. Sau khi được hướng dẫn sử dụng mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm, ông đã kết nối được với nhiều khách hàng ở các địa phương khác.

"Ban đầu tôi chỉ đăng vài tấm hình cho biết. Sau đó có người liên hệ hỏi mua. Giờ tôi thấy công nghệ giúp mình có thêm cơ hội làm ăn", ông chia sẻ. Cùng với đó, nhiều mô hình sáng tạo như "Chợ số", "Gia đình số", "Học sinh hỗ trợ người dân học số" đang phát huy hiệu quả tại các địa phương.

Đến nay, toàn tỉnh đã ghi nhận 168 mô hình, sáng kiến chuyển đổi số ở cơ sở, trong đó có 73 mô hình được đề xuất nhân rộng. Ở lĩnh vực hành chính công, lợi ích cũng ngày càng rõ rệt. Nếu trước đây, người dân ở vùng sâu phải di chuyển hàng chục cây số để nộp hồ sơ hoặc tra cứu thông tin thì nay nhiều thủ tục có thể thực hiện ngay trên điện thoại thông minh.

Trong thời gian qua, hàng ngàn cán bộ, đoàn viên thanh niên, công an xã và thành viên tổ công nghệ số cộng đồng đã đồng loạt ra quân hỗ trợ người dân cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt.

Theo đánh giá của các địa phương, thành công lớn nhất của phong trào là giúp người dân thay đổi cách nhìn về công nghệ. Từ chỗ xem công nghệ là điều xa lạ, nhiều người đã coi đó là công cụ phục vụ trực tiếp cho công việc và cuộc sống. Người nông dân có thể tìm khách hàng mới, người cao tuổi có thể tra cứu thông tin, còn người dân vùng sâu có thể tiếp cận các dịch vụ công thuận tiện hơn.

Đó cũng là nền tảng quan trọng để hình thành công dân số và xã hội số trong tương lai. Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình phổ cập kỹ năng số tại Lâm Đồng vẫn còn không ít thách thức.

Bên cạnh đó, một bộ phận người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn tâm lý e dè khi tiếp cận công nghệ mới. Tuy nhiên, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng sự tham gia của cộng đồng, phong trào đang tiếp tục được mở rộng. Ở một số khu vực vùng sâu, hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ, chất lượng kết nối internet còn hạn chế. Nguồn lực đầu tư cho thiết bị và học liệu số chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế.

Phát biểu tại lễ phát động phong trào thi đua "Bình dân học vụ số" tháng 3/2026, Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng Y Thanh Hà Niê Kđăm khẳng định đây là phong trào có ý nghĩa chính trị - xã hội đặc biệt quan trọng, gắn trực tiếp với mục tiêu đưa chuyển đổi số đến từng người dân và từng gia đình.

Để phong trào “Bình dân học vụ số” đạt hiệu quả bền vững, tỉnh triển khai theo 4 giai đoạn đồng bộ; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo với phương châm “4 dễ”: dễ hiểu, dễ làm, dễ tiếp cận, dễ lan tỏa. Đồng thời đổi mới tuyên truyền, nâng cao chất lượng phục vụ hành chính công và phát huy mạng lưới hỗ trợ từ cộng đồng, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên.

“

Nếu trước đây xóa mù chữ để người dân biết đọc, biết viết, thì hôm nay phải xóa “mù công nghệ” để mỗi người dân biết sử dụng dịch vụ số, biết khai thác thông tin, biết bảo vệ mình trên không gian mạng. Đây không chỉ là phong trào kỹ thuật, mà là phong trào nâng cao dân trí trong thời đại số.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Y Thanh Hà Niê Kđăm

(Phát biểu tại lễ phát động phong trào thi đua "Bình dân học vụ số" tháng 3/2026)

Chính Thành