Đổi mới tư duy, tăng cường hành động vì tương lai ASEAN

Bài phát biểu truyền tải một thông điệp nhất quán: ASEAN muốn phát triển trong giai đoạn mới không chỉ cần phát huy những thành quả đã đạt được, mà còn phải đổi mới tư duy, nâng cao năng lực hành động, chuyển mạnh từ đồng thuận về nhận thức sang đồng thuận trong hành động, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo.

Thế giới đang đổi khác, ASEAN phải đổi mới tư duy phát triển

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Thế giới đang đổi khác, khu vực phải nghĩ khác”. Đây không chỉ là một nhận định mang tính khái quát, mà là yêu cầu đặt ra đối với toàn khu vực trong bối cảnh những chuyển dịch sâu sắc của trật tự quốc tế đang diễn ra với tốc độ nhanh và phạm vi rộng.

Theo đó, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, không chỉ trong lĩnh vực truyền thống mà mở rộng sang các không gian mới như công nghệ cao, dữ liệu, chuỗi cung ứng, năng lượng và các chuẩn mực quản trị toàn cầu. Những yếu tố này đang tái định hình cấu trúc kinh tế - chính trị của thế giới và tác động trực tiếp đến từng quốc gia.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử và các công nghệ mới nổi đang mở ra những cơ hội phát triển chưa từng có, đồng thời đặt ra những thách thức phức tạp về an ninh, quản trị và đạo đức công nghệ.

Các vấn đề an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, già hóa dân số, tin giả, thao túng thông tin và an ninh con người ngày càng tác động trực tiếp đến ổn định xã hội và năng lực phát triển của các quốc gia.

Tổng Bí thư chỉ rõ, trong bối cảnh đó, những lợi thế phát triển truyền thống như tài nguyên thiên nhiên, lao động giá rẻ hay quy mô dân số không còn giữ vai trò quyết định như trước. Thay vào đó, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng nhanh và mức độ sẵn sàng trước các xu hướng phát triển mới mới là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của mỗi nền kinh tế.

Đối với ASEAN, đây là khu vực vừa có cơ hội lớn, vừa đứng trước thách thức không nhỏ. Cơ hội đến từ dòng dịch chuyển đầu tư, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành lợi thế nếu ASEAN có đủ năng lực nắm bắt, đủ quyết tâm đổi mới và đủ bản lĩnh duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Giữ vững giá trị cốt lõi, chuyển hóa thành năng lực hành động thực chất

Bước vào giai đoạn triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, ASEAN đã xác định rõ định hướng phát triển dài hạn. Tuy nhiên, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, điều có ý nghĩa quyết định không chỉ nằm ở tầm nhìn, mà ở năng lực hiện thực hóa tầm nhìn đó.

ASEAN cần đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ song hành: một mặt tiếp tục gìn giữ và phát huy những giá trị cốt lõi đã được xây dựng qua gần sáu thập kỷ, bao gồm đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN, nguyên tắc đồng thuận và thống nhất trong đa dạng; mặt khác phải chuyển hóa các giá trị đó thành năng lực hành động cụ thể trong thực tiễn.

Trong giai đoạn phát triển mới, vai trò trung tâm của ASEAN chỉ có thể được củng cố khi tổ chức này giữ vững đoàn kết nội khối, tăng cường tự chủ chiến lược, mở rộng cách tiếp cận bao trùm và nâng cao năng lực điều phối các vấn đề khu vực ngày càng phức tạp.

Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng liên kết nội khối; tăng cường kết nối hạ tầng, logistics, kinh tế số và năng lượng; thu hẹp khoảng cách phát triển và khoảng cách công nghệ giữa các nước thành viên; đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết chung.

Điều quan trọng không chỉ là xây dựng thêm các khuôn khổ hợp tác mới, mà là bảo đảm các khuôn khổ đó đi vào thực chất, tạo ra chuyển biến rõ rệt trong đời sống kinh tế - xã hội của người dân các nước thành viên.

Chuyển mạnh từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả và hành động

Một trong những nội dung có ý nghĩa định hướng xuyên suốt được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh là yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của ASEAN trong giai đoạn mới.

Theo đó, ASEAN cần “chuyển từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả”, tức là không chỉ chú trọng vào quy trình, mà phải đặt trọng tâm vào hiệu quả thực chất và tác động cụ thể.

Đồng thời, ASEAN cần “chuyển từ tham vấn là chủ yếu sang phối hợp thực chất hơn”, nhằm nâng cao năng lực phản ứng chính sách trước những vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực và xuyên biên giới đang ngày càng gia tăng.

Đặc biệt, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu mang tính nguyên tắc: “chuyển từ đồng thuận về nhận thức sang đồng thuận trong hành động”. Điều này có nghĩa là không chỉ dừng lại ở thống nhất quan điểm, mà quan trọng hơn là phải thống nhất trong triển khai, phối hợp nguồn lực và đạt được kết quả cụ thể.

Tổng Bí thư lưu ý thêm, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, tốc độ trở thành yếu tố quyết định. Việc chậm thích ứng, chậm hành động có thể đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội phát triển. Do đó, ASEAN cần phát huy mạnh mẽ hơn tinh thần chủ động chiến lược, chủ động thích ứng và chủ động kiến tạo, nhằm không bị tụt lại trong quá trình chuyển động nhanh của thế giới.

Việt Nam đồng hành vì một ASEAN đoàn kết và tự cường

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam luôn coi ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại.

Kể từ khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam đã tham gia tích cực, chủ động và có trách nhiệm vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, góp phần quan trọng trong việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế và nâng cao vị thế đất nước.

Trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cùng với đó, Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; là thành viên tích cực và có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.

Trên cơ sở đó, Việt Nam tiếp tục đồng hành với ASEAN trong việc củng cố đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác thiết thực như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển bền vững, kết nối chiến lược và nâng cao năng lực thích ứng trước các thách thức toàn cầu.

Sau gần sáu thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN đã xây dựng được nền tảng hợp tác quan trọng và mạng lưới liên kết ngày càng sâu rộng. Những thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 tiếp tục khẳng định yêu cầu mang tính xuyên suốt: đổi mới tư duy phát triển, chuyển mạnh sang hành động thực chất và nâng cao hiệu quả hợp tác, để ASEAN thích ứng tốt hơn, chủ động hơn và hiệu quả hơn trong một thế giới đang biến động nhanh chóng.

Thanh Nhàn