Giữ hồn văn hóa giữa nhịp sống mới
Nghệ thuật trình diễn dân gian truyền thống là “món ăn tinh thần” không thể thiếu trong đời sống tâm linh và sinh hoạt của đồng bào K’ho ở xã La Dạ. Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ những giá trị này vẫn đang cần sự nỗ lực bền bỉ của chính quyền địa phương và các nghệ nhân.
Bản giao hòa giữa thiên nhiên và cộng đồng
Đối với đồng bào K’ho ở La Dạ, cồng chiêng và các điệu múa dân gian, dân vũ truyền thống được coi như phương tiện, cầu nối giữa con người với con người, giữa con người với các đấng thần linh, tạo mối quan hệ gắn kết cộng đồng. Từ những lễ cúng thần rừng, thần nước, mừng lúa mới, cưới hỏi đến sinh hoạt cộng đồng, tiếng chiêng luôn hiện diện như một ngôn ngữ đặc biệt.
Nghệ nhân Bờ Rông Thâm, thành viên đội cồng chiêng của địa phương chia sẻ: “Từ khi còn nhỏ, tôi đã được nghe tiếng chiêng trong các lễ hội. Đó không chỉ là âm nhạc mà còn là nét văn hóa truyền từ đời này sang đời khác”.
Nghệ thuật trình diễn dân gian của người K’ho được lưu truyền chủ yếu bằng truyền miệng và thực hành diễn xướng bằng trí nhớ. Tuy nhiên, cũng như các dân tộc thiểu số khác ở Đông Nam tỉnh, do điều kiện cuộc sống, phương thức sản xuất có nhiều thay đổi và hạn chế trong trao truyền, nên nhiều bài diễn xướng dân ca, dân vũ, khí nhạc của đồng bào bị quên lãng, rồi mất dần theo thời gian.
Hiện nay, cộng đồng người K’ho ở La Dạ chỉ còn lưu giữ một số điệu hát dân ca, múa truyền thống và hòa tấu nhạc cụ được trình diễn vào các dịp lễ hội của cộng đồng, gia đình và dòng tộc như: Lễ hội Cúng lúa mới, cúng ông bà, những cuộc vui của dòng họ trong dịp tết, đám cưới…
Nỗ lực gìn giữ bản sắc
Trong tiếng nhạc rộn ràng, các cô gái trong trang phục truyền thống uyển chuyển tái hiện đời sống lao động, sinh hoạt và nét đẹp văn hóa của dân tộc mình. Ít ai biết rằng, để duy trì được nhóm múa dân vũ ấy là cả một quá trình đầy tâm huyết của các nghệ nhân, hạt nhân văn nghệ quần chúng và chính quyền địa phương.
Ông Xim Miên - Phó Phòng Văn hóa - Xã hội xã La Dạ cho biết: Xã đã thành lập được đội cồng chiêng gồm 12 thành viên và đội dân vũ 7 thành viên là những nghệ nhân, thanh niên, phụ nữ yêu thích văn hóa truyền thống. Không chỉ biểu diễn trong các lễ hội, đội, nhóm trên còn tham gia phục vụ các sự kiện chính trị của địa phương, góp phần đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng.
Chị Thông Thị Sang (nhóm dân vũ) tự hào nói: “Mỗi khi địa phương tổ chức sự kiện, chúng tôi lại cùng nhau luyện tập. Tiếng nhạc, lời ca vang lên giữa sân nhà văn hóa tạo nên không khí rộn ràng, thu hút đông đảo người dân đến theo dõi”.
Tuy nhiên, việc duy trì hoạt động của đội, nhóm gặp không ít khó khăn. Nghệ nhân Bờ Rông Thị Phượng cho biết, phần lớn thành viên đều làm nông, đời sống còn nhiều vất vả nên việc sắp xếp thời gian tập luyện, biểu diễn bị ảnh hưởng bởi mùa vụ. Kinh phí hoạt động hạn chế, trang phục truyền thống sử dụng lâu năm đã xuống cấp, trong khi may mới tốn kém nên các hoạt động giao lưu chưa thể diễn ra thường xuyên.
Bên cạnh đó, sức hút của các loại hình giải trí hiện đại cũng tác động mạnh đến giới trẻ, trong khi nghệ thuật dân gian như: múa, thổi kèn, đánh chiêng đòi hỏi thời gian luyện tập dài. Trước thực tế này, Phòng Văn hóa - Xã hội xã La Dạ kiến nghị các sở, ngành liên quan thường xuyên mở lớp tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ văn hóa cơ sở và nghệ nhân, nhằm nâng cao kỹ năng truyền dạy, sưu tầm, phục dựng và bảo tồn các loại hình nghệ thuật truyền thống một cách bài bản, hiệu quả hơn.
Cùng với đó, địa phương cũng chú trọng đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ, thông qua lồng ghép trong hoạt động ngoại khóa tại trường học, ngày hội văn hóa - thể thao ở khu dân cư. Qua đó, các nét đẹp văn hóa của đồng bào K’ho không chỉ được bảo tồn mà còn có thêm cơ hội lan tỏa trong đời sống đương đại.
Với 17 thành phần dân tộc cùng sinh sống, trong đó, đồng bào DTTS chiếm khoảng 60%, La Dạ trở thành vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa, truyền thống và sức mạnh cộng đồng.