Phân tích các dòng UAV tầm xa của Ukraine trong chiến dịch tập kích vào Moscow
Ukraine đã xây dựng hệ sinh thái UAV tự sát nội địa đa dạng từ FP-1 đến drone phản lực Bars, cho thấy khả năng gây quá tải hệ thống phòng không dày đặc tại Moscow.
Các đợt tập kích bằng phương tiện bay không người lái (UAV) vào Moscow thời gian gần đây cho thấy Ukraine đã hình thành một “hệ sinh thái” tấn công tầm xa bài bản. Thay vì dựa vào các mẫu đơn lẻ, Kyiv đang triển khai phối hợp nhiều dòng UAV cánh cố định, drone phản lực và vũ khí tự sát nội địa với chi phí thấp hơn đáng kể so với tên lửa hành trình truyền thống.
Chiến thuật gây quá tải hệ thống phòng không đa tầng
Đợt tập kích quy mô lớn ngày 18/6 với sự tham gia của gần 200 UAV hướng về thủ đô Nga đã đánh dấu một bước tiến mới trong năng lực tác chiến tầm xa của Ukraine. Các mục tiêu trọng yếu như nhà máy lọc dầu Kapotnya ở phía đông nam Moscow đã bị ảnh hưởng, gây ra các cột khói lớn và buộc nhiều sân bay quanh khu vực phải tạm dừng hoạt động.
Moscow vốn là khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của Nga với mạng lưới phòng không tầm xa, phòng không điểm và các tổ hợp tác chiến điện tử dày đặc. Việc UAV Ukraine có thể lọt qua lưới lửa này cho thấy chiến thuật gây quá tải (saturation attack) đang phát huy hiệu quả. Bằng cách phóng đồng loạt nhiều loại phương tiện có đặc tính bay khác nhau, Kyiv buộc phòng thủ Nga phải tiêu hao đạn đánh chặn đắt tiền và làm rối loạn khả năng phân loại mục tiêu của radar.
FP-1 Fire Point: "Ngựa thồ" tấn công tầm xa chi phí thấp
Một trong những khí tài chủ lực trong các vụ tấn công vùng Moscow là FP-1 Fire Point. Đây là dòng UAV cánh cố định tấn công một chiều (one-way attack) được thiết kế để đánh phá các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ đối phương. Với hình dáng tương tự một máy bay hạng nhẹ sử dụng động cơ cánh quạt, FP-1 có thể triển khai từ các bệ phóng mặt đất di động mà không phụ thuộc vào đường băng quân sự.
Về thông số kỹ thuật, FP-1 được ước tính có tầm bay từ 1.000 đến 1.600 km, đủ khả năng vươn tới Moscow từ các vị trí xuất phát bên trong Ukraine. Tải trọng chiến đấu của phương tiện có thể vượt mức 100 kg tùy theo phiên bản cấu hình. Ưu thế lớn nhất của FP-1 không nằm ở tốc độ mà là khả năng sản xuất hàng loạt với chi phí rẻ, cho phép Ukraine duy trì áp lực thường xuyên lên các cơ sở hạ tầng công nghiệp và năng lượng của Nga.
Bars: Sự kết hợp giữa UAV và tên lửa hành trình
Bên cạnh các dòng cánh quạt chậm, Ukraine đã đưa vào tham chiến hệ thống Bars – một loại vũ khí lai giữa UAV và tên lửa hành trình. Bars sử dụng động cơ phản lực, thân vỏ làm từ vật liệu composite và thiết kế tối giản để tối ưu hóa quy trình sản xuất công nghiệp.
Với tầm hoạt động khoảng 700 - 800 km và đầu đạn nặng gần 100 kg, Bars sở hữu tốc độ bay cao hơn hẳn các dòng UAV thông thường. Đặc điểm này giúp rút ngắn thời gian phản ứng của hệ thống phòng không đối phương. Trong một đợt tấn công phối hợp, sự xuất hiện của Bars cùng với các UAV bay chậm khiến mạng lưới phòng thủ khó thiết lập ưu tiên đánh chặn, từ đó gia tăng tỷ lệ xuyên phá thành công.
An-196 Liutyi: Mũi nhọn đánh sâu vào hạ tầng chiến lược
An-196 Liutyi hiện là một trong những dòng drone nội địa quan trọng nhất của Ukraine trong các nhiệm vụ tấn công chiến lược. Với kích thước lớn và cấu hình tương đương một máy bay hạng nhẹ, Liutyi được tối ưu hóa để mang theo lượng thuốc nổ lớn đánh vào các mục tiêu cố định như kho nhiên liệu, nhà máy lọc dầu và cơ sở quốc phòng.
Thông số nguồn mở cho thấy Liutyi có thể mang 50 - 100 kg thuốc nổ với bán kính tác chiến 1.000 km, thậm chí lên tới 2.000 km nếu giảm bớt trọng lượng đầu đạn. Vai trò chiến lược của dòng UAV này là buộc Nga phải phân tán nguồn lực phòng không trên một diện tích rộng lớn, thay vì chỉ tập trung bảo vệ tiền tuyến. Đến giữa năm 2025, nguồn tin quốc tế cho biết Ukraine đã nhận được hỗ trợ để sản xuất khoảng 500 chiếc Liutyi, đảm bảo khả năng duy trì các đòn đánh tầm xa cường độ cao.
Nền tảng từ các dòng UAV đời đầu
Trước khi các mẫu hiện đại như FP-1 hay Liutyi phổ biến, Ukraine đã tích lũy kinh nghiệm thông qua các dòng UAV đời đầu như Bober (Beaver) và UJ-22 Airborne. Bober với thiết kế cánh mũi đặc trưng và UJ-22 với cấu hình máy bay truyền thống đã giúp Kyiv thử nghiệm các công nghệ dẫn đường tầm xa, phương thức tránh nhiễu điện tử và đánh giá các lỗ hổng trong mạng lưới radar của đối phương.
Việc sử dụng đa dạng các chủng loại UAV cho thấy Ukraine đang chuyển dịch sang chiến tranh tiêu hao bằng công nghệ không người lái. Dù Nga đã triển khai nhiều biện pháp đối phó, bao gồm cả việc tái sử dụng các vũ khí từ thời Liên Xô để đánh chặn UAV tầm thấp, nhưng áp lực từ hàng trăm phương tiện bay giá rẻ mỗi đợt vẫn là thách thức lớn đối với an ninh của các trung tâm đô thị và công nghiệp nằm sâu trong nội địa.