Xuất khẩu trước nhiều sức ép mới

Áp lực bủa vây doanh nghiệp xuất khẩu

Thời gian qua, hoạt động xuất khẩu đang chịu tác động từ biến động thị trường, nguyên liệu, lao động, chi phí sản xuất và các rào cản thương mại. Qua khảo sát 11 doanh nghiệp xuất khẩu trên địa bàn, tỉnh Lâm Đồng đã nhận diện nhiều khó khăn cần tháo gỡ nhằm tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.

Theo đó, ở lĩnh vực chế biến nông sản, Công ty CP Sữa Thông Thuận dù đi vào hoạt động từ năm 2025 nhưng hiện mới vận hành khoảng 10 - 15% công suất thiết kế. Ngoài các sản phẩm sữa, doanh nghiệp đang nhận gia công nước ép cà chua, các loại trái cây… Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất. Trong khi đó, doanh nghiệp cũng đang tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đối với ngành hàng trái cây, hoạt động xuất khẩu vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực. Công ty CP Trái cây Hoàng Thọ hiện xuất khẩu thanh long tươi sang nhiều thị trường như: Ấn Độ, Singapore, Malaysia, Hồng Kông và Trung Quốc. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp đạt khoảng 1 triệu USD. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, giá trị xuất khẩu đã đạt gần 0,96 triệu USD, gần bằng cả năm trước, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn nếu tiếp tục mở rộng thị trường.

Trong lĩnh vực thủy sản, bức tranh xuất khẩu có sự phân hóa. Qua khảo sát, có 2 trong số 4 doanh nghiệp ghi nhận kim ngạch xuất khẩu giảm liên tục từ năm 2023 đến nay. Trong khi 2 doanh nghiệp còn lại duy trì được đà tăng trưởng nhưng mức tăng không đáng kể. Các thị trường xuất khẩu chủ lực hiện nay gồm Mỹ, châu Âu, Trung Đông và Nga, trong đó Trung Đông và Nga được đánh giá là những thị trường mới nổi, có nhiều tiềm năng.

Đối với ngành nước mắm, xuất khẩu vẫn đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu doanh thu. Các doanh nghiệp như: Seagull, Kim Ngư, Công ty CP Chế biến và Xuất khẩu nước mắm Phan Thiết - Mũi Né có doanh thu từ xuất khẩu chiếm khoảng 50% tổng doanh thu. Giá trị xuất khẩu bình quân duy trì ở mức từ 1 - 1,5 triệu USD mỗi năm cho mỗi đơn vị. Các thị trường tiêu thụ chính gồm: Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Philippines, Trung Quốc và Australia.

Nhận diện rào cản xuất khẩu

Qua khảo sát, một trong những khó khăn lớn nhất được các doanh nghiệp phản ánh là tình trạng thiếu nguyên liệu sản xuất. Đối với ngành chế biến thủy sản, phần lớn nguyên liệu đầu vào là nguồn hải sản khai thác tự nhiên.

Tuy nhiên, việc thực hiện các quy định chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) của Liên minh châu Âu khiến nguồn nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng hạn chế. Nhiều doanh nghiệp buộc phải nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài để duy trì hoạt động sản xuất.

Bên cạnh đó, các rào cản thương mại quốc tế tiếp tục tạo sức ép lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Các quy định liên quan đến thẻ vàng IUU, thuế đối ứng của Hoa Kỳ hay Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) đang làm gia tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến khả năng mở rộng thị trường.

Khó khăn về lao động cũng là vấn đề đáng lo ngại. Các doanh nghiệp chế biến thủy sản là ngành sử dụng nhiều lao động phổ thông, với quy mô từ 250 lao động trở lên. Riêng Công ty TNHH Hải Nam sử dụng khoảng 1.700 lao động trong quý I/2026. Tuy nhiên, việc tuyển dụng lao động ngày càng khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất và khả năng đáp ứng đơn hàng xuất khẩu.

Đại diện Công ty CP Chế biến và Xuất khẩu nước mắm Phan Thiết - Mũi Né cho biết, giá nguyên liệu đầu vào, chi phí điện, nhiên liệu và logistics liên tục tăng cũng làm giảm tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp. Do đó, áp lực về chi phí đang bào mòn năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trên thị trường quốc tế.

Cùng với đó, các vấn đề liên quan đến quy hoạch, gia hạn quyền sử dụng đất và hạn chế quỹ đất sản xuất cũng đang trở thành rào cản đối với kế hoạch mở rộng đầu tư của doanh nghiệp.

Theo ông Biện Tấn Tài - Phó Giám đốc Sở Công thương, từ những khó khăn thực tế được ghi nhận, cũng như các kiến nghị của doanh nghiệp, tỉnh tiếp tục đồng hành và triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc chủ động khảo sát, lắng nghe và tháo gỡ các điểm nghẽn về nguyên liệu, lao động, đất đai, hạ tầng và rào cản thương mại được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho tăng trưởng xuất khẩu của Lâm Đồng trong thời gian tới.

Văn Tâm .