TP Hồ Chí Minh - 50 năm rạng rỡ tên Người
"Từ thành phố này Người đã ra đi… Bao năm ước mong đón Bác trở về..." - những giai điệu quen thuộc của ca khúc "Tiếng hát từ thành phố mang tên Người" đã trở thành niềm tự hào của nhiều thế hệ người dân TP Hồ Chí Minh. Nửa thế kỷ kể từ ngày Quốc hội quyết định đặt tên Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh (2/7/1976), thành phố không chỉ mang trên mình tên gọi thiêng liêng của vị lãnh tụ kính yêu mà còn mang trọng trách tiên phong trên hành trình phát triển của đất nước.
Từ một đô thị vừa bước ra khỏi chiến tranh với muôn vàn khó khăn, TP Hồ Chí Minh đã vươn lên trở thành đầu tàu kinh tế quốc gia, trung tâm đổi mới sáng tạo, cửa ngõ hội nhập quốc tế và hôm nay tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng trở thành siêu đô thị hàng đầu khu vực.
Quyết định mang tính lịch sử
Ngày 2/7/1976 đã trở thành một dấu son đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa VI đã thông qua nghị quyết chính thức đổi tên TP Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh. Đó không đơn thuần là một sự thay đổi về địa danh hành chính. Đằng sau quyết định ấy là sự ghi nhận những đóng góp to lớn của vùng đất Sài Gòn - Gia Định trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, đồng thời thể hiện tình cảm thiêng liêng của Nhân dân cả nước đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ít người biết rằng, ý tưởng đặt tên Bác cho thành phố đã xuất hiện từ rất sớm. Tháng 8/1946, trong cuộc họp của phái đoàn đại biểu Nam Bộ tại Hà Nội, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã đề xuất đổi tên Sài Gòn thành TP Hồ Chí Minh. Chỉ một ngày sau, 57 đại biểu Nam Bộ gửi kiến nghị lên Quốc hội và Chính phủ với mong muốn lấy tên Người đặt cho đô thị lớn nhất miền Nam, như một biểu tượng của ý chí thống nhất non sông.
Khi biết nguyện vọng ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng xúc động nhưng khiêm nhường từ chối. Người cho rằng miền Nam vẫn đang chịu cảnh chiến tranh, bản thân mình chưa làm tròn trách nhiệm với đồng bào. Bác mong đến ngày đất nước thống nhất rồi hãy tính đến chuyện ấy. Ba mươi năm sau, khi non sông liền một dải, tâm nguyện của đồng bào miền Nam mới trở thành hiện thực. Quyết định của Quốc hội năm 1976 vì thế mang giá trị lịch sử và giá trị tinh thần sâu sắc. Thành phố mang tên Bác không chỉ là một địa danh mà còn là biểu tượng của độc lập dân tộc, của khát vọng thống nhất và của niềm tin vào tương lai.
Từ thời điểm ấy, hành trình phát triển của TP Hồ Chí Minh cũng mở sang một chương mới. Năm 1976, thành phố có diện tích khoảng 2.029 km², dân số hơn 3,4 triệu người với 17 quận, huyện. Qua nhiều lần điều chỉnh địa giới, đặc biệt là việc sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, TP Hồ Chí Minh hôm nay có diện tích hơn 6.772 km², quy mô dân số trên 14 triệu người, trở thành một trong những vùng đô thị lớn nhất Đông Nam Á. Không gian phát triển được mở rộng từ trung tâm đô thị hiện hữu đến các cực công nghiệp Bình Dương, hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ và Côn Đảo. Đây là bước ngoặt quan trọng để hình thành một siêu đô thị đa trung tâm, có sức cạnh tranh quốc tế trong những thập niên tới.
Đầu tàu kinh tế của cả nước
Nửa thế kỷ qua cũng là hành trình TP Hồ Chí Minh khẳng định vai trò đầu tàu phát triển của Việt Nam.
Từ một đô thị chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh với cơ sở hạ tầng xuống cấp, thiếu điện, thiếu nước, giao thông chật hẹp, thành phố đã từng bước chuyển mình mạnh mẽ bằng tinh thần năng động, sáng tạo và dám nghĩ, dám làm.
Những công trình hạ tầng mang tính biểu tượng như đại lộ Võ Văn Kiệt, hầm vượt sông Sài Gòn, cầu Phú Mỹ, cầu Sài Gòn 2, tuyến Metro số 1, hệ thống vành đai cùng hàng loạt tuyến cao tốc kết nối vùng đã tạo nên diện mạo hoàn toàn mới cho đô thị.
Cùng với đó là sự hình thành của những khu đô thị hiện đại như Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm, Nam Sài Gòn hay Vạn Phúc, góp phần mở rộng không gian phát triển và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Không chỉ dẫn đầu về tăng trưởng kinh tế, TP Hồ Chí Minh còn luôn là nơi tiên phong trong nhiều chính sách đổi mới. Đây là địa phương đầu tiên triển khai chương trình xóa đói giảm nghèo từ đầu những năm 1990; là trung tâm giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước; là nơi hội tụ đông đảo đội ngũ doanh nhân, chuyên gia và lực lượng lao động chất lượng cao.
Đến năm 2025, quy mô nền kinh tế thành phố đạt khoảng 3 triệu tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người khoảng 220 triệu đồng; đóng góp khoảng 22 - 23% GDP và 25 - 27% tổng thu ngân sách quốc gia. Những con số ấy phản ánh rõ vai trò "đầu tàu" của thành phố trong nền kinh tế Việt Nam.
Bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi mở rộng địa giới, TP Hồ Chí Minh tiếp tục đặt mục tiêu xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại, lấy liên kết vùng làm động lực tăng trưởng.
Hàng loạt dự án chiến lược được triển khai nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành phố mang tên Bác cho thấy tầm nhìn dài hạn ấy. Đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu sẽ mở ra không gian phát triển kinh tế biển, du lịch và logistics. Cao tốc đô thị Hồ Tràm - sân bay Long Thành tạo kết nối giữa trung tâm du lịch nghỉ dưỡng với cửa ngõ hàng không quốc tế lớn nhất cả nước. Cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài mở rộng hành lang thương mại với Tây Ninh và khu vực tiểu vùng sông Mê Kông...
Trong nội đô, cầu đường Bình Tiên, nút giao Rừng Sác với cao tốc Bến Lức - Long Thành cùng nhiều dự án chỉnh trang đô thị sẽ tiếp tục hoàn thiện mạng lưới giao thông, giảm áp lực lên khu vực trung tâm và mở ra các cực tăng trưởng mới.
Đáng chú ý, Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội và không gian xanh ven Bến Bạch Đằng không chỉ là dự án chỉnh trang cảnh quan mà còn mang ý nghĩa gìn giữ ký ức lịch sử. Chính từ Bến Nhà Rồng, hơn một thế kỷ trước, Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình làm nên một Hồ Chí Minh vĩ đại trong lịch sử dân tộc.
Sự kết hợp giữa bảo tồn giá trị lịch sử với kiến tạo không gian đô thị hiện đại cũng chính là cách thành phố gìn giữ bản sắc trong quá trình phát triển
Năm mươi năm mang tên Bác là năm mươi năm của tinh thần đổi mới không ngừng. Mỗi công trình được xây dựng, mỗi tuyến đường được mở, mỗi chính sách mới được triển khai đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân và tạo nền tảng cho một đô thị phát triển bền vững.
Phía trước vẫn còn không ít thách thức khi quy mô dân số ngày càng lớn, áp lực hạ tầng, môi trường, biến đổi khí hậu và yêu cầu cạnh tranh quốc tế ngày càng cao. Tuy nhiên, với truyền thống năng động, sáng tạo và tinh thần tiên phong vốn có, TP Hồ Chí Minh vẫn đang tiếp tục viết nên câu chuyện phát triển của mình bằng những khát vọng lớn.
Như lời ca vẫn vang lên đầy tự hào: "Thành phố Hồ Chí Minh, ngời ngời rực sáng tương lai...". Đó không chỉ là giai điệu của một bài hát, mà còn là niềm tin về một thành phố sẽ tiếp tục tiên phong, hội nhập và phát triển, xứng đáng với tên gọi thiêng liêng đã gắn bó suốt nửa thế kỷ qua.