Củng cố 'lá chắn thép' bảo vệ bản quyền sản phẩm báo chí trên không gian mạng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh: Nội dung báo chí là kết quả của lao động sáng tạo, tác nghiệp, kiểm chứng, biên tập, đầu tư tài chính và trách nhiệm pháp lý. Việc sao chép, cắt ghép, khai thác, tổng hợp, thương mại hóa sẽ làm suy yếu nền tảng kinh tế của báo chí.

Chính vì vậy, việc Luật Báo chí 2025 và các văn bản pháp luật liên quan có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng là sẽ mở rộng không gian hoạt động của báo chí, đáp ứng yêu cầu thông tin, tuyên truyền trong kỷ nguyên mới.

'Nhức nhối' vấn nạn xâm phạm bản quyền báo chí

Luật Báo chí 2025 có những nội dung quan trọng về việc xuất bản báo chí trên không gian mạng. Theo đó, kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng, nội dung báo chí hoàn chỉnh của nền tảng số báo chí quốc gia là sản phẩm báo chí. Luật bổ sung quy định về nguồn thu mới của cơ quan báo chí, gồm tiền bản quyền đọc, nghe, xem và cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí.

Cùng với đó, Nghị định 174/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 với mức xử phạt lên tới 30 triệu đồng cho hành vi đăng tải thông tin của các cơ quan báo chí khi chưa có sự cho phép. Đây được xem là động thái mạnh tay của cơ quan chức năng nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.

Thực tế, việc sao chép nội dung báo chí để đăng trên các trang mạng xã hội đã diễn ra tràn lan. Thậm chí, với sự trợ giúp của AI, việc “ăn cắp” nội dung này được diễn ra tinh vi hơn với quy mô lớn hơn rất nhiều.

Những câu chữ chứa đựng chất xám và tư duy của nhà báo, những bức ảnh được kết tinh từ nhiều giờ lao động của phóng viên, những thước phim lấy đi biết bao giọt mồ hôi của cả một êkip… có thể bị chỉnh sửa nội dung, định dạng và đăng tải lên mạng xã hội, thu hút hàng triệu view về cho chủ kênh tăng doanh thu quảng cáo,

Thực trạng “nhức nhối” trên đã từng được ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cảnh báo: Nếu không bảo vệ được bản quyền, các cơ quan báo chí chắc chắn sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi nội dung liên tục bị các nền tảng, trang mạng xã hội sao chép, sử dụng mà không dẫn nguồn hoặc không có cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp.

Không chỉ thất thoát kinh tế, hành vi sao chép tùy tiện còn dẫn đến nguy cơ bóp méo thông tin. Nhiều fanpage cố tình cắt xén nội dung, thêm thắt bình luận chủ quan hoặc chỉnh sửa tiêu đề gây hiểu nhầm nhằm tăng tương tác. Điều này gián tiếp sẽ khiến độc giả mất niềm tin vào báo chí chính thống.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng quy định này nhằm bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của các cơ quan báo chí, phóng viên, biên tập viên; đồng thời hạn chế tình trạng sao chép, phát tán nội dung trái phép đang diễn ra phổ biến trên môi trường số.

Không chỉ việc đăng lại toàn văn bài báo, ngay cả việc sao chép một phần đáng kể nội dung tác phẩm báo chí để đăng trên mạng xã hội cũng có nguy cơ vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan.

Tuy nhiên, người dùng mạng xã hội vẫn có thể chia sẻ đường link dẫn tới tác phẩm báo chí. Khi người dùng khác nhấp vào đường link, họ vẫn được chuyển trực tiếp tới trang thông tin điện tử của cơ quan báo chí để đọc nội dung, qua đó vẫn bảo đảm quyền lợi của đơn vị sản xuất nội dung.

Đây cũng là hình thức chia sẻ được nhiều cơ quan báo chí khuyến khích nhằm lan tỏa thông tin chính thống đến công chúng.

Theo Cục trưởng Lê Quang Tự Do, nếu thông tin được sử dụng là những dữ liệu phổ biến, công khai và nhiều nguồn có thể tiếp cận, chẳng hạn như dự báo thời tiết, tình hình giao thông, các sự kiện diễn ra công khai hoặc thông tin từ cơ quan chức năng, thì việc sử dụng lại thông tin đó không mặc nhiên bị coi là vi phạm bản quyền.

Tuy nhiên, đối với những nội dung mang tính sáng tạo, độc quyền hoặc được tạo ra từ công sức riêng của cơ quan báo chí như bài điều tra, nội dung phỏng vấn, phân tích chuyên sâu, dữ liệu độc quyền hay các phát hiện riêng của phóng viên, việc khai thác lại dù bằng câu chữ khác vẫn có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Chỉ chế tài pháp luật liệu có đủ ?

Trong bối cảnh báo chí đang phải cạnh tranh rất gay gắt với mạng xã hội và các nền tảng xuyên biên giới thì việc bảo vệ bản quyền báo chí chính là bảo vệ điều kiện tồn tại của báo chí chuyên nghiệp. Không có báo chí chất lượng thì xã hội sẽ dễ bị cuốn vào tin giả, tin rác, tin giật gân thiếu kiểm chứng.

Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng xử phạt hành vi sao chép chỉ là giải pháp “phần ngọn” còn "phần gốc" là phải xây dựng được một cơ chế kinh tế công bằng giữa báo chí và các nền tảng công nghệ. Nếu không có cơ chế chia sẻ lợi ích thì hệ sinh thái thông tin sẽ bị lệch.

Cụ thể, ông Bùi Hoài Sơn cho rằng phải hoàn thiện khung pháp lý về quyền liên quan, quyền khai thác nội dung báo chí trên môi trường số. Làm rõ trường hợp nào dẫn link hợp pháp, trường hợp nào là khai thác thương mại mà phải trả tiền.

Nếu có một cơ chế đại diện đủ mạnh, có sự hỗ trợ của Nhà nước, của các hiệp hội nghề nghiệp và cơ quan quản lý, thì các cơ quan báo chí có thể đàm phán với các nền tảng để chia sẻ lợi ích.

Để có thể làm được điều đó thì cũng cần bổ sung quy định minh bạch về dữ liệu khai thác tin tức như: Lưu lượng, hiển thị, doanh thu quảng cáo, các cách thuật toán phân phối nội dung báo chí. Bởi, theo ông Sơn, chúng ta không thể đàm phán sòng phẳng nếu một bên nắm toàn bộ dữ liệu, còn bên kia thì chỉ biết rằng nội dung của mình đang được sử dụng mà thôi.

Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, Luật sư Lê Quang Vinh (Công ty Bross & Partners) cho rằng việc xử lý vi phạm bản quyền báo chí gặp khó khăn khi xác định chủ thể vi phạm. Do đó rất cần sự giúp đỡ của Nhà nước trong việc minh bạch hóa vấn đề bản quyền đối với các nền tảng xuyên biên giới.

Luật sư Lê Quang Vinh nhìn nhận rằng việc bổ sung các quy định pháp luật cho thấy sự thay đổi trong nhìn nhận của Nhà nước về tài sản trí tuệ của báo chí, từ đó có một khung pháp lý tốt hơn, để các sản phẩm báo chí được bảo vệ tốt hơn trong bối cảnh mới.

Luật sư cho rằng bản thân các cơ quan báo chí cần cập nhật kiến thức về luật pháp để nắm được quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó có thể nhận diện nhanh các vi phạm và có hình thức ứng phó phù hợp.

Tiếp đó, cộng đồng xã hội cũng cần được nâng cao nhận thức để thay đổi những ngộ nhận về quyền tác giả và quyền liên quan./.

Minh Thu