Khát vọng trên vùng đất mới:Kỳ 2: Sau những đường kẻ trên bản đồ

Sợi dây số

56 hải lý - trên bản đồ, đó là khoảng cách từ đất liền ra đảo Phú Quý. Trong đời sống, khoảng cách ấy nhiều khi được đo bằng hướng gió, màu trời và lịch tàu. Mùa biển động, tàu nằm bờ nhiều ngày. Người cần khám bệnh phải chờ. Hàng hóa phải chờ. Nhiều công việc của người dân cũng buộc phải chờ.

Nguyễn Thị Thơm lớn lên cùng nhịp sống ấy. Đến khi đảm nhận cương vị Bí thư Đoàn đặc khu Phú Quý, mỗi sáng chị vẫn giữ thói quen nhìn ra biển trước khi bắt đầu công việc. Chỉ cần nhìn mặt biển, chị đã hình dung được một ngày của người dân trên đảo sẽ thuận lợi hay nhiều trở ngại.

“

Mỗi khi biển động, điều đầu tiên chúng tôi nghĩ tới là làm sao để công việc của người dân không bị gián đoạn, nhất là những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống hằng ngày

Chị Nguyễn Thị Thơm - Bí thư Đoàn đặc khu Phú Quý

Khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025, đặc khu Phú Quý bước vào giai đoạn phát triển mới trong tỉnh Lâm Đồng. Biển vẫn cách đất liền 56 hải lý, nhưng người trẻ trên đảo bắt đầu tìm một cách khác để rút ngắn khoảng cách ấy. Họ không thể thay đổi địa lý, song có thể giúp người dân bớt phụ thuộc vào những chuyến tàu bằng dịch vụ công trực tuyến và kỹ năng số.

Những tháng đầu sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành, Đoàn Thanh niên đặc khu triển khai các lớp Bình dân học vụ số, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến và thực hành ngay trên điện thoại.

Buổi tập huấn đầu tiên diễn ra khác hẳn dự tính. Khi biết nhiều thủ tục như đăng ký khai sinh, chứng thực giấy tờ hay nộp hồ sơ hành chính đều có thể thực hiện trực tuyến, cả hội trường liên tục vang lên những câu hỏi: “Làm luôn trên điện thoại được hả chị?”, “Có cần lên cơ quan nữa không?”, “Biết hồ sơ đã tiếp nhận bằng cách nào?”. Không khí vốn dè dặt nhanh chóng trở nên sôi nổi.

Điều khiến chị Thơm nhớ nhất không phải là số người tham dự mà là sự thay đổi trên gương mặt họ. Trước đó, nhiều người nghĩ dịch vụ công trực tuyến là thứ gì đó xa lạ và phức tạp. Sau vài chục phút thực hành, họ bắt đầu hiểu rằng đây đơn giản là một cách khác để giải quyết công việc. Nhanh hơn, thuận tiện hơn và gần hơn. “Người dân cần nhất là có người ngồi cạnh hướng dẫn từng bước để lần sau họ tự làm được”, chị Thơm nói.

Phần lớn người cần hỗ trợ là người lớn tuổi. Có người mới chỉ quen nghe và gọi điện. Có người mất gần một giờ để hoàn thành thao tác tạo tài khoản. Các đoàn viên kiên nhẫn ngồi cùng, chờ từng mã OTP, hướng dẫn lại nhiều lần cho đến khi người dân tự thực hiện được. Chuyển đổi số trên đảo vì thế được xây từ những việc rất nhỏ, nhưng đủ để mỗi người dân bớt thêm một lần phụ thuộc vào lịch tàu.

Từ tháng 7 đến tháng 12/2025, Trung tâm Phục vụ hành chính công đặc khu Phú Quý tiếp nhận 5.692 hồ sơ, trong đó 5.444 hồ sơ được nộp trực tuyến, đạt 95,64%. Con số ấy thường được nhắc tới như một kết quả chuyển đổi số. Nhưng với chị Thơm, điều đáng nhớ hơn nằm ở phía sau những con số. Là lúc một người dân lần đầu hoàn thành thủ tục trên điện thoại. Là khi một bạn trẻ xin được hướng dẫn thêm để về chỉ lại cho cha mẹ. Là khoảnh khắc công nghệ thôi, biến một thứ gì đó xa lạ trở thành một phần của cuộc sống.

56 hải lý vẫn còn nguyên trên hải đồ. Biển động cũng chưa bao giờ hết. Điều thay đổi là khoảng cách giữa người dân với các dịch vụ công đã ngắn lại. Một sợi dây mới được nối giữa đảo và đất liền, không bằng bê tông hay những chuyến tàu, mà bằng hạ tầng số và sự kiên nhẫn của những người trẻ.

Người nói chuyện với 621.708 thanh niên

Từ đảo Phú Quý nhìn vào đất liền, khoảng cách được đo bằng hải lý. Từ nơi anh Hồ Như Toán - Chuyên viên Ban Công tác Đoàn và Thanh thiếu nhi, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, phụ trách mảng tuyên giáo đang công tác, nhìn ra toàn tỉnh, khoảng cách lại được đo bằng những khác biệt về văn hóa, tập quán, cách tiếp nhận thông tin và cả cảm giác thuộc về một vùng đất.

Ngày đầu tiên tỉnh Lâm Đồng mới đi vào vận hành, anh Hồ Như Toán mở hệ thống truyền thông của Đoàn. Trước mắt anh là một bản đồ trải dài từ đảo Phú Quý, Lâm Đồng biển xanh đến Lâm Đồng ngàn hoa và vùng đất Lâm Đồng đại ngàn. Địa giới hành chính đã thống nhất. Phần việc còn lại là tạo nên một không gian đối thoại chung để hơn 621.708 thanh niên ở những vùng đất khác nhau có thể nhìn thấy mình trong cùng một câu chuyện.

“Thú thật cảm giác đầu tiên là choáng”, anh Toán nhớ lại. 3 địa phương trước đây vận hành bằng 3 hệ thống truyền thông riêng, 3 cách tổ chức nội dung và 3 thói quen tiếp cận thông tin khác nhau. Khi tất cả được kết nối trong một mạng lưới, thách thức lớn nhất không nằm ở số lượng fanpage hay tổ chức cơ sở đoàn, mà ở việc làm sao để một thông điệp có thể đi qua nhiều không gian văn hóa mà vẫn giữ được sự gần gũi với người tiếp nhận.

Những dữ liệu đầu tiên nhanh chóng cho thấy cùng một nội dung nhưng phản ứng ở mỗi địa bàn rất khác nhau. Từ đó, anh hiểu rằng bài toán là tìm cách để mỗi người trẻ, dù sống ở đâu trên mảnh đất Lâm Đồng này đều cảm thấy câu chuyện ấy cũng liên quan đến mình. “Muốn truyền thông hiệu quả thì trước hết phải biết lắng nghe”, anh Toán nói. Chính từ yêu cầu ấy, AI bắt đầu được đưa vào công việc hằng ngày.

Công nghệ giúp rút ngắn thời gian xây dựng một bản nháp từ vài giờ xuống còn vài phút. Song chỉ sau một lần thử viết nội dung tuyên truyền dành cho thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, anh Toán nhận ra giới hạn của trí tuệ nhân tạo. Bài viết đầy đủ dữ liệu, mạch lạc về câu chữ nhưng vẫn thiếu hơi thở của địa phương, thiếu những trải nghiệm mà chỉ người gắn bó với vùng đất ấy mới có thể cảm nhận.

“

Tôi xem AI là một cộng sự hỗ trợ chứ không phải người thay thế

Anh Hồ Như Toán - Chuyên viên Ban Công tác Đoàn và Thanh thiếu nhi, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lâm Đồng

Khi Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia từng bước đi vào cuộc sống, chuyển đổi số cũng trở thành yêu cầu đặt ra với công tác Đoàn trên địa bàn rộng hơn 24.233 km², nơi 49 dân tộc cùng sinh sống. Với tuổi trẻ Lâm Đồng, chuyển đổi số là cách tìm một ngôn ngữ chung để kết nối hơn 621.708 thanh niên và 327.793 hội viên trong một tỉnh vừa được hợp nhất.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, các cấp bộ Đoàn toàn tỉnh thực hiện và chia sẻ 1.167 tin, bài trên website, fanpage và các nền tảng số; xây dựng 124 sản phẩm truyền thông chuyên đề, tiếp cận hơn 150.000 lượt người. Có 158 sản phẩm được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo, 786 infographic bằng tiếng Việt và tiếng đồng bào dân tộc thiểu số cùng 125 cuộc thi trực tuyến thu hút 8.860 lượt dự thi và hơn 5.400 lượt tham gia các minigame tìm hiểu chính sách, pháp luật.

Nhìn trên báo cáo, đó là những chỉ số truyền thông. Với anh Hồ Như Toán, mỗi sản phẩm lại là một cuộc trò chuyện được mở ra giữa những người trẻ ở nhiều vùng đất khác nhau. Một infographic song ngữ giúp thanh niên người K'ho, M'nông hay Chăm tiếp cận thông tin bằng ngôn ngữ gần gũi hơn. Một nội dung về chuyển đổi số trong nông nghiệp giúp người trẻ ở vùng sâu nhìn thấy cơ hội phát triển ngay trên mảnh đất mình đang canh tác.

Khoảng cách lớn nhất sau sáp nhập không còn là những kilômét trên bản đồ. Đó là khoảng cách để những người chưa từng sống trong cùng một tỉnh bắt đầu nhận ra mình đang chia sẻ một tương lai chung. Nếu ở Phú Quý, Nguyễn Thị Thơm góp phần rút ngắn khoảng cách giữa người dân với dịch vụ công bằng kỹ năng số, thì ở cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, anh Hồ Như Toán đang kiên trì kết nối 3 vùng đất bằng một ngôn ngữ chung. Những kết nối ấy không hiện lên trên bản đồ hành chính, nhưng chính chúng sẽ quyết định bản đồ ấy có thật sự sống trong đời sống hay không.

Câu hỏi gửi năm 2045

Ngày 29/3/2026, hơn 550 đoàn viên có mặt tại Đà Lạt trong lễ ra quân cao điểm phong trào Bình dân học vụ số. Cùng thời điểm, tại 124 xã, phường và đặc khu trên toàn tỉnh, hơn 9.200 đoàn viên đồng loạt xuống địa bàn, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số và tiếp cận các tiện ích của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đến hết tháng 5/2026, 808 tổ công nghệ số cộng đồng với 5.486 đoàn viên nòng cốt đã hỗ trợ 4.718 lượt người dân kích hoạt tài khoản định danh điện tử. Gần 2.850 thành viên của 131 đội hình thanh niên tình nguyện tham gia hỗ trợ hoạt động tại các trung tâm phục vụ hành chính công. Mỗi lượt hướng dẫn, mỗi hồ sơ trực tuyến hay mỗi tài khoản được kích hoạt đều góp thêm một mắt xích vào quá trình kết nối những vùng đất vừa chung một địa giới thành một không gian phát triển chung.

Nhìn từ hiện tại, đó là những công việc rất bình thường. Nhưng lịch sử của một vùng đất thường được hình thành từ chính những điều bình thường ấy. Khi thời gian đủ dài, người ta ít nhớ một năm có bao nhiêu đội hình thanh niên, bao nhiêu sản phẩm truyền thông hay bao nhiêu tài khoản định danh được kích hoạt. Điều còn lại là vùng đất ấy đã thay đổi ra sao nhờ những lựa chọn được bắt đầu từ thời điểm đó.

Lâm Đồng mới cũng sẽ được ghi nhớ theo cách ấy. Một quyết định hành chính có thể hợp nhất địa giới nhưng để 3 vùng đất trở thành một cộng đồng cùng chia sẻ cơ hội phát triển, cùng nhìn về một tương lai và cùng tạo dựng bản sắc mới, cần đến rất nhiều lựa chọn được thực hiện trong đời sống hằng ngày.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII, diễn ra ngày 25/6/2026, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm đặt ra một câu hỏi dành cho tuổi trẻ: “Phải sống, học tập, lao động, cống hiến thế nào để khi nhìn lại tuổi trẻ, có thể tự hào rằng mình đã sống xứng đáng?”

Có lẽ, mỗi thế hệ sẽ có một cách trả lời. Với thế hệ thanh niên đầu tiên của tỉnh Lâm Đồng sau hợp nhất, câu trả lời ấy sẽ không nằm ở những lời hứa. Nó sẽ được nhìn thấy qua diện mạo của vùng đất sau nhiều năm phát triển; qua những giá trị văn hóa còn được gìn giữ; qua những cơ hội được mở ra và qua cảm giác cùng thuộc về một cộng đồng của những con người từng sống trên 3 vùng đất khác nhau.

20 năm nữa, người ta có thể không còn nhớ những con số của năm 2026. Nhưng khi nhìn lại chặng đường đầu tiên của Lâm Đồng mới, sẽ luôn có một thế hệ thanh niên xuất hiện ở điểm khởi đầu. Bởi bản đồ chỉ xác lập ranh giới của một vùng đất. Còn lịch sử luôn được viết tiếp bằng những con người đã lựa chọn gắn bó, cống hiến và để lại dấu ấn trên vùng đất ấy. Có lẽ, đó cũng là câu trả lời đẹp nhất của tuổi trẻ Lâm Đồng đối với câu hỏi được gửi đến từ Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII.

Hương Ly