Từ thu hút đầu tư đến kiến tạo năng lực quốc gia

Định hướng đó cũng mở ra hướng đi mới cho Lâm Đồng trong quá trình xây dựng môi trường đầu tư hiện đại, minh bạch và phát huy lợi thế trở thành điểm đến của các dự án công nghệ cao, nông nghiệp thông minh, năng lượng sạch và logistics.

Một bước chuyển trong tư duy phát triển

Nghị quyết số 10 được Bộ Chính trị ban hành trên cơ sở tổng kết gần bốn thập niên thực hiện chủ trương mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài. Khoảng thời gian ấy đủ để Việt Nam chuyển mình từ một nền kinh tế khép kín, thiếu vốn, phụ thuộc nhiều vào viện trợ quốc tế trở thành một trong những nền kinh tế có độ mở cao của khu vực. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP, mở rộng xuất khẩu, thúc đẩy công nghiệp hóa, tạo việc làm và đưa Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

Song, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ, bối cảnh phát triển hiện nay đã khác. Khi đất nước đã có vị thế, có nền tảng hội nhập và sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế, câu hỏi đặt ra không còn là "làm thế nào để có thêm vốn đầu tư nước ngoài", mà là "làm thế nào để sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc tế nhằm nâng cao nội lực, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế".

Đó là một bước chuyển rất lớn trong tư duy phát triển. Trong nhiều năm, hiệu quả thu hút đầu tư thường được nhìn nhận qua số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký. Nhưng theo tinh thần Nghị quyết số 10, những con số ấy sẽ không còn là thước đo quan trọng nhất. Điều cần hướng tới là chất lượng của dòng vốn đầu tư; là mức độ đóng góp của các dự án vào đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển doanh nghiệp trong nước và hình thành những chuỗi giá trị có hàm lượng tri thức cao.

Nói cách khác, vốn chỉ là điểm khởi đầu. Điều quyết định là sau mỗi dự án đầu tư, Việt Nam thu được gì về công nghệ, kỹ năng quản trị, năng lực nghiên cứu - phát triển, chất lượng nguồn nhân lực và sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Đó cũng là lý do Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh một quan điểm xuyên suốt: thu hút đầu tư nước ngoài không phải để thay thế nội lực mà để làm mạnh nội lực.

Quan điểm này thể hiện tư duy phát triển độc lập, tự chủ trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Hội nhập không đồng nghĩa với phụ thuộc; mở cửa không có nghĩa là chấp nhận mọi dòng vốn. Việt Nam cần nguồn lực quốc tế nhưng càng cần hơn khả năng biến nguồn lực ấy thành động lực phát triển của chính nền kinh tế mình.

Cùng với sự thay đổi về tư duy, bài phát biểu của Tổng Bí thư cũng chỉ ra những hạn chế đã tồn tại trong nhiều năm. Đó là tỷ lệ nội địa hóa còn thấp; liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước chưa thực sự chặt chẽ; chuyển giao công nghệ còn hạn chế; nhiều dự án chủ yếu gia công, lắp ráp, sử dụng lao động phổ thông và khai thác lợi thế về đất đai, chi phí thấp thay vì tạo ra năng lực sản xuất mới.

Đặc biệt, Tổng Bí thư thẳng thắn chỉ ra tình trạng một số địa phương vẫn còn tư duy cạnh tranh thu hút đầu tư bằng ưu đãi đất đai, thuế, phí hoặc chạy theo số lượng dự án mà chưa coi trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên, chất lượng công nghệ, bảo vệ môi trường và đóng góp thực chất cho phát triển lâu dài. Đó là những nhận định mang tính cảnh báo nhưng cũng mở ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong quản trị phát triển. Trong bối cảnh chính sách thuế tối thiểu toàn cầu đã làm giảm đáng kể lợi thế cạnh tranh bằng ưu đãi thuế, Việt Nam không thể tiếp tục đi theo cách làm cũ. Sức hấp dẫn của môi trường đầu tư sẽ phải được tạo nên từ chất lượng thể chế, sự minh bạch của chính sách, hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực phục vụ của bộ máy hành chính.

Có thể thấy, thông điệp lớn nhất mà Tổng Bí thư gửi gắm không chỉ nằm ở việc thu hút thêm nhiều dự án đầu tư nước ngoài, mà là kiến tạo một mô hình phát triển mới, trong đó FDI trở thành chất xúc tác để nâng tầm nền kinh tế Việt Nam. Thành công sẽ không còn được đo bằng lượng vốn đăng ký, mà bằng việc Việt Nam làm chủ được công nghệ, xây dựng được đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, doanh nghiệp đủ sức tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và từng bước vươn lên ở những nấc thang cao hơn của nền kinh tế tri thức. Chính vì vậy, Nghị quyết số 10 không đơn thuần là một nghị quyết về thu hút đầu tư nước ngoài. Xa hơn, đó là một chiến lược phát triển quốc gia, đặt mục tiêu biến nguồn lực bên ngoài thành động lực để củng cố nội lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng nền kinh tế phát triển nhanh nhưng bền vững trong kỷ nguyên mới.

Kiến tạo môi trường đầu tư bằng chất lượng thể chế

Nếu phần đầu bài phát biểu của Tổng Bí thư xác lập một tư duy phát triển mới thì phần trọng tâm tiếp theo chính là những giải pháp để hiện thực hóa tư duy ấy. Tám nhiệm vụ được giao không chỉ là chương trình hành động trước mắt mà còn phản ánh quan điểm điều hành nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới: lấy chất lượng thể chế, chất lượng quản trị và chất lượng nguồn nhân lực làm nền tảng cạnh tranh.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Theo đó, cơ quan nhà nước không chỉ dừng lại ở việc giải quyết thủ tục hành chính mà phải đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo. Nhà đầu tư cần một hệ thống chính sách nhất quán, một bộ máy phục vụ chuyên nghiệp và một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn là những ưu đãi ngắn hạn. Đây là sự thay đổi phù hợp với xu thế cạnh tranh toàn cầu hiện nay. Khi chính sách thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng, dư địa cạnh tranh bằng ưu đãi thuế ngày càng thu hẹp. Năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả quản trị và mức độ minh bạch của thể chế. Nói cách khác, Việt Nam sẽ thu hút nhà đầu tư bằng niềm tin đối với môi trường đầu tư, chứ không phải bằng những lợi thế ngắn hạn.

Một điểm mới khác được Tổng Bí thư nhấn mạnh là yêu cầu xây dựng mối quan hệ cộng hưởng giữa ba khu vực kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Đây không phải ba khu vực phát triển độc lập mà cần hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong cùng một chiến lược phát triển quốc gia.

Theo đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực nền tảng, đầu tư vào hạ tầng chiến lược và tạo không gian phát triển. Kinh tế tư nhân trở thành lực lượng năng động, trực tiếp tham gia chuỗi sản xuất và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, khu vực FDI mang theo nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới thị trường quốc tế. Khi ba khu vực này được kết nối hiệu quả, nguồn lực quốc tế sẽ không còn đứng tách biệt mà trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh.

Chính vì vậy, Tổng Bí thư dành nhiều dung lượng để nói về việc phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu không chỉ là thu hút các tập đoàn đa quốc gia đến đầu tư mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và gia tăng tỷ lệ nội địa hóa. Đây mới là thước đo bền vững của thành công trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Cùng với đó là yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong nền kinh tế tri thức, công nghệ có thể được chuyển giao nhưng con người mới là yếu tố quyết định khả năng tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ. Vì vậy, đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, nhà quản trị và lao động kỹ thuật cao không chỉ phục vụ các doanh nghiệp FDI mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Lâm Đồng hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 10

Tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư cũng đặt ra yêu cầu đổi mới đối với từng địa phương trong thu hút đầu tư. Đối với Lâm Đồng, đây là thời điểm thuận lợi để chuyển từ mục tiêu thu hút nhiều dự án sang lựa chọn những dự án thực sự tạo giá trị gia tăng, phù hợp với quy hoạch và lợi thế phát triển của địa phương.

Thực tế cho thấy, những năm qua, Lâm Đồng đã định hướng ưu tiên thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái, công nghiệp chế biến, năng lượng sạch và logistics. Đây đều là những lĩnh vực phù hợp với định hướng phát triển xanh, phát triển bền vững mà Nghị quyết số 10 đặt ra. Đến nay, các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh đã thu hút 246 dự án, trong đó có 58 dự án FDI với tổng vốn đăng ký trên 514 triệu USD. Năm 2025, địa phương tiếp tục thu hút thêm 22 dự án đầu tư mới, cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, như tinh thần bài phát biểu của Tổng Bí thư, điều quan trọng không chỉ là số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký mà là hiệu quả mang lại cho nền kinh tế địa phương.

Lợi thế của Lâm Đồng sau khi mở rộng không gian phát triển càng tạo điều kiện để hiện thực hóa tư duy mới về thu hút đầu tư. Với vị trí kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, hệ thống hạ tầng đang từng bước được hoàn thiện cùng tiềm năng về nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, logistics và năng lượng tái tạo, địa phương có điều kiện để thu hút những nhà đầu tư chiến lược, những dự án có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện với môi trường và có khả năng lan tỏa đến cộng đồng doanh nghiệp trong tỉnh.

Để làm được điều đó, điều mà Lâm Đồng cần tiếp tục thực hiện cũng chính là những nội dung Tổng Bí thư đã chỉ rõ: cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư; đẩy nhanh cải cách thủ tục hành chính; đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, khu công nghiệp và logistics; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời chủ động đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình đầu tư, sản xuất và mở rộng hoạt động. Quan trọng hơn, mỗi dự án được lựa chọn cần trở thành hạt nhân thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo thêm việc làm chất lượng cao, nâng cao năng lực của doanh nghiệp địa phương và đóng góp vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại. Đó cũng chính là cách để biến nguồn lực đầu tư nước ngoài thành năng lực phát triển của địa phương, đúng như tinh thần mà Tổng Bí thư đã nhấn mạnh.

Thông điệp của Nghị quyết số 10 không chỉ dành cho các cơ quan quản lý hay cộng đồng doanh nghiệp, mà còn là định hướng phát triển cho từng địa phương trong giai đoạn mới. Thu hút đầu tư nước ngoài sẽ không còn là cuộc đua về ưu đãi hay số lượng dự án, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng thể chế, chất lượng môi trường đầu tư và năng lực phát triển. Lan tỏa tinh thần đó, Lâm Đồng có cơ sở để xây dựng hình ảnh một điểm đến đầu tư an toàn, minh bạch, bền vững và giàu tiềm năng. Mỗi dự án chất lượng được triển khai thành công không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương mà còn hiện thực hóa mục tiêu lớn hơn: biến nguồn lực quốc tế thành động lực để củng cố nội lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và cùng cả nước vững bước trên con đường trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Thanh Nhàn