Thiết tha điệu hát h’ri

Bà Ma Wy, một nghệ nhân vùng Đơn Dương vừa gầy bếp lửa, vừa h’ri một khúc. Lời h’ri của bà rất đa dạng, từ kể lể lại gương mặt ông bà cha mẹ, những gương mặt người thân, bạn bè đã khuất… Lời ca mang âm điệu núi rừng giản dị, như tấm lòng người Churu.

H’ri là những lời tâm tình, tự sự của từng người, mỗi người mỗi khác, không lời h’ri nào giống lời h’ri nào. Giai điệu h’ri không cố định, là lời thốt ra từ trong lòng mỗi người. “H’ri thường ca lúc buồn, nhất là vào đám ma. Giờ người già cũng còn h’ri chứ người trẻ ít h’ri vì buồn”, bà Ma Wy chia sẻ.

Bà Touneh Ma Bio, nghệ nhân dân gian Churu thôn Diom A, xã D’ran cũng là người duy trì được những lời h’ri của dân tộc mình. Bà bảo, người Churu cũng như hầu hết các dân tộc trên đất cao nguyên đều có những làn điệu hát kể, như khan của người Êđê. Người sống khan cho người chết, người già khan cho người trẻ nghe về quá khứ, về ông bà. Với người Churu, khan chính là những lời h’ri. “Điệu h’ri tha thiết lắm, gắn bó với đời sống người Churu. H’ri là nghệ thuật kể lại chuyện đời bằng giọng ca, những câu chuyện từ quá khứ tới hiện tại. Mà chuyện để nhớ thì chuyện buồn nhiều, chuyện vui ít. Người già Churu thường h’ri như cách bộc bạch tâm tư, nhắc chuyện đời, chuyện người”, nghệ nhân Ma Bio chia sẻ. Bà cũng biết h’ri từ mẹ, từ ông bà và thi thoảng, khi buồn bã, bà cũng tự h’ri để động viên bản thân.

Ông Đặng Huệ Trí, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thông tin huyện Đơn Dương (cũ) cho biết, h’ri từng là sinh hoạt văn hóa, văn nghệ truyền thống của người Churu. Người Churu h’ri rất tự nhiên, lời ca như hơi thở, tự nhiên như lời nói hằng ngày. Nhiều người h’ri rất giỏi, kể những câu chuyện cổ, những bài ca về lịch sử Churu, kéo dài hàng tiếng đồng hồ, được người nghe rất say mê.

Ông cũng cho biết, h’ri ngày càng vắng ở người trẻ, chỉ còn người già là còn h’ri. Điều khá đặc biệt, h’ri không phải độc quyền của phụ nữ. Đàn ông cũng h’ri, thường là các cụ ông đã từng trải qua những biến cố, có cuộc sống thăng trầm cũng h’ri.

Bà Ka Xuyên - Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đơn Dương chia sẻ, âm nhạc, văn hóa văn nghệ của cộng đồng Churu rất phong phú, là một nét đẹp của vùng đất Đơn Dương. Trong các dịp lễ hội của bà con, các hội diễn văn nghệ quần chúng, các làn điệu âm nhạc Churu thường được diễn xướng với cồng chiêng và các nhạc cụ âm nhạc khác như: trống, kèn bầu (rơkel), đồng la (sar)...

“H’ri là di sản âm nhạc rất quý giá của cộng đồng người Churu. Các dân tộc anh em trên địa bàn Đơn Dương đều có các giai điệu như h’ri và chúng tôi nhận thấy đây là vốn âm nhạc truyền thống rất quý báu”, chị Ka Xuyên chia sẻ. Chị cũng cho biết, hiện giờ một số bạn trẻ đã bắt đầu chú ý tới di sản âm nhạc của dân tộc mình và đã bắt đầu tiếp cận với những lời h’ri tha thiết.

Diệp Quỳnh .