Tiếng chiêng vọng giữa đại ngàn
Đồng Nai Thượng, mảnh đất nằm trong khu đại ngàn hùng vĩ, nơi cư trú của những người Mạ da nâu mắt sáng vẫn vọng tiếng chiêng ngân. Nơi ấy, những chàng trai, cô gái Mạ đang cầm chắc chiếc chiêng, gõ lên những âm thanh vọng văn hóa truyền thống từ núi.
Người nhỏ tuổi nhất trong Đội cồng chiêng vùng Đồng Nai Thượng, xã Cát Tiên 3 là một cậu học trò lớp 6 Trường Tiểu học & THCS Đồng Nai Thượng. Mới 11 tuổi, Điểu K’Mạnh đã rành rẽ kỹ thuật gõ, kỹ thuật khum tay làm hộp cộng hưởng, để tiếng chiêng vang, tròn, với từng cung bậc đầy đủ. K’Mạnh bảo, em học đánh chiêng được tròn một năm từ chính ông nội của mình, Nghệ nhân Ưu tú Điểu K’Bôi. K’Mạnh cho biết, sống gần ông, nghe ông đánh chiêng, thổi kèn bầu, thổi sáo, cậu bé cũng ham thích và được ông nội tận tâm chỉ dạy.
“Đội chiêng của chúng em có cả nam và nữ, nam đánh chiêng, nữ múa xoang, hầu hết là các anh chị học sinh ở các trường học. Cũng có người lớn hơn, đã học xong ra đi làm. Được ông nội dạy đánh chiêng, đánh cồng nên em rất tự hào là thành viên nhỏ nhất đội”, Điểu K’Mạnh bẽn lẽn tâm sự.
Ông nội của K’Mạnh, già làng Điểu K’Bôi là người lưu giữ, phục hồi và truyền dạy nhiều điệu chiêng cổ của người Mạ Đồng Nai Thượng. Già nhắc lại, ngày xưa, người Mạ thường đánh cồng chiêng, múa xoang trong những ngày lễ hội lớn như: Lễ Mừng lúa mới, Lễ Cúng thần núi… “Lễ cúng thì đốt lửa, uống rượu cần, đánh cồng chiêng múa xoang. Một năm, những ngày lễ là những ngày người Mạ vui nhất. Tôi lớn lên cùng với những đêm hội, nghe ông bà đánh chiêng, thổi kèn bầu, dần dần ngấm vào từng ngón tay”, già K’Bôi nhớ lại.
Người nghệ sĩ dân gian Mạ thấm từng điệu chiêng, từng tiếng kèn từ suốt tuổi thiếu niên. Và tình yêu với âm nhạc của cha ông đã đưa ông đến với điều mà ông cho là đam mê: “Từ lúc trưởng thành tới giờ, tôi ra sức học và ghi nhớ âm nhạc của người Mạ từ những người đi trước. Và tôi cũng mải miết truyền lại những điệu chiêng, những bài kèn bầu, sáo gỗ cho người trẻ. May mắn, lớp trẻ người Mạ Đồng Nai Thượng ngày càng hiểu, yêu và tập luyện cồng chiêng, múa xoang, lưu giữ và phát triển âm nhạc dân gian truyền thống”.
“Chúng tôi vô cùng tự hào về Câu lạc bộ (CLB) Cồng chiêng tại khu vực Đồng Nai Thượng. Ban đầu là năm 2015, CLB được thành lập chỉ với một nhóm nhỏ thanh niên tiếp cận với văn hóa bản địa. Từ một CLB nhỏ ban đầu, hiện tại, Đồng Nai Thượng đã có 5 đội cồng chiêng với 60 thành viên, hầu hết là các bạn trẻ, một tín hiệu rất đáng mừng”, ông Lê Quang Chường - Phó Chủ tịch UBND xã Cát Tiên 3 cho biết. Ông Chường thông tin, chính quyền xã hết sức quan tâm, chú trọng tới phát triển văn hóa, văn nghệ bản địa, trong đó có văn hóa cồng chiêng - múa xoang của người Mạ bản địa.
Ông Chường cho biết thêm, các nhóm cồng chiêng sinh hoạt rất đều. Các bạn học các điệu chiêng, học kỹ thuật đánh cũng như các bài chiêng cổ, các điệu múa xoang được khôi phục. “Các bạn tham gia biểu diễn thường xuyên, rất được bà con địa phương và khán thính giả yêu thích. Đây là một mô hình văn hóa rất lành mạnh, bảo tồn được văn nghệ truyền thống, gắn kết cộng đồng dân cư, góp phần tạo nên một Đồng Nai Thượng vừa tiến bộ, vừa kết nối truyền thống”.
Ka Đầm, học sinh lớp 12, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS và THPT Đạ Tẻh rất tự hào về di sản âm nhạc của dân tộc mình. Ở trường, em là thành viên tích cực của đội văn nghệ, nơi em và bè bạn giới thiệu những điệu xoang của người Mạ đến với bạn bè, thầy cô. Tâm sự của Ka Đầm cũng là ý nghĩ chung của những người trẻ Đồng Nai Thượng: “Tuổi trẻ càng phải yêu, hiểu, học và duy trì cồng chiêng, múa xoang, tiếp nối di sản ông bà để lại trong thời đại mới”.