Thổ Nhĩ Kỳ có thể bán lại hệ thống S-400 để đổi lấy cơ hội sở hữu tiêm kích tàng hình F-35
Ankara đang thảo luận kế hoạch chuyển nhượng các tổ hợp tên lửa S-400 cho đối tác vùng Vịnh nhằm dỡ bỏ lệnh trừng phạt từ Mỹ và đưa không quân nước này trở lại chương trình tiêm kích F-35.
Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đang lên kế hoạch bán các hệ thống phòng không S-400 Triumf do Nga sản xuất cho một quốc gia vùng Vịnh, với mục tiêu tháo gỡ nút thắt trong quan hệ quốc phòng với Mỹ. Các ứng viên tiềm năng mua lại hệ thống này bao gồm Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hoặc Qatar. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Moskva đang cân nhắc chấp thuận thương vụ và Washington phát tín hiệu có thể dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Ankara.
Theo báo Hurriyet, Ankara dự kiến chuyển nhượng các tổ hợp S-400 cho một bên thứ ba sau khi hoàn tất các chi tiết cuối cùng. Do quy định về giấy phép tái xuất, Thổ Nhĩ Kỳ cần sự đồng ý từ phía Nga để thực hiện giao dịch này. Người phát ngôn Điện Kremlin, Dmitry Peskov, xác nhận Nga vẫn đang duy trì đối thoại với Thổ Nhĩ Kỳ về vấn đề trên.
Mục tiêu dỡ bỏ trừng phạt và trở lại dự án F-35
Kế hoạch bán S-400 xuất hiện sau những tín hiệu tích cực từ Washington. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chính quyền của ông có thể xem xét dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt theo Đạo luật Chống các đối thủ của Mỹ thông qua trừng phạt (CAATSA) và cân nhắc nối lại việc bán tiêm kích tàng hình F-35 cho Ankara. Ông Trump nhấn mạnh mong muốn không trừng phạt các quốc gia đồng minh và đánh giá cao tầm quan trọng của dòng máy bay này.
Tuy nhiên, để dỡ bỏ hoàn toàn CAATSA, phía Mỹ đặt ra những điều kiện pháp lý nghiêm ngặt. Chính quyền Mỹ phải thông báo với Quốc hội rằng các tổ hợp S-400 không còn hoạt động tại Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara không còn sở hữu chúng và cam kết không thiết lập các quan hệ quốc phòng tương tự với Nga trong tương lai.
Hệ thống S-400 chưa từng trực chiến tại Thổ Nhĩ Kỳ
Dù đã tiếp nhận lô S-400 đầu tiên từ năm 2019, Thổ Nhĩ Kỳ chưa bao giờ đưa hệ thống này vào trạng thái trực chiến. Các chuyên gia phân tích cho rằng Ankara cố tình duy trì tình trạng niêm cất để giữ hy vọng quay trở lại chương trình F-35. Thực tế, S-400 cũng bị loại khỏi dự án phòng không đa tầng "Steel Dome" (Vòm Thép) do Thổ Nhĩ Kỳ tự phát triển.
Việc không tích hợp S-400 vào mạng lưới phòng không quốc gia xuất phát từ những rào cản kỹ thuật. Hệ thống do Nga sản xuất khó có thể trao đổi dữ liệu đồng bộ với các thành phần nội địa của dự án "Steel Dome". Thay vào đó, Ankara đang tiếp tục theo đuổi việc mua các hệ thống Patriot của Mỹ hoặc SAMP/T của châu Âu để hoàn thiện lưới lửa phòng thủ.
Áp lực hiện đại hóa không quân
Lực lượng không quân Thổ Nhĩ Kỳ đang đứng trước áp lực hiện đại hóa khi các đối thủ khu vực như Israel đã vận hành F-35I Adir, và Hy Lạp chuẩn bị tiếp nhận F-35 từ năm 2028. Trong khi đó, phi đội của Ankara chủ yếu vẫn là các dòng F-16 đời cũ. Dù đang phát triển tiêm kích thế hệ năm nội địa KAAN, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn cần một giải pháp lấp đầy khoảng trống sức mạnh trong nhiều năm tới.
Ngoài ra, giá trị sử dụng của các tổ hợp S-400 đang giảm dần theo thời gian. Do không hoạt động, việc bảo dưỡng tên lửa đánh chặn sẽ cần sự hỗ trợ kỹ thuật từ Nga, điều này có thể khiến Ankara đối mặt với các lệnh trừng phạt bổ sung từ phương Tây. Tổng hợp các yếu tố chiến thuật và địa chính trị, việc từ bỏ S-400 được xem là lựa chọn khả dĩ nhất để Thổ Nhĩ Kỳ tái thiết lập sức mạnh không quân với dòng F-35.