Nỗi lo thiếu lao động biển vụ cá nam

Phập phồng từng chuyến biển

Từ cuối tháng 5 âm lịch, thời điểm mà theo các chủ tàu cá là lúc vụ cá nam đang vào cao điểm khai thác. Tuy nhiên, hình ảnh dễ nhận thấy tại khu vực neo đậu tàu thuyền sông Cà Ty (Phan Thiết) và một số khu vực trọng điểm khai thác biển của tỉnh như: Phú Thủy, La Gi… tàu thuyền vẫn đậu kín chỗ. Nghịch lý này được các chủ tàu tại địa phương lý giải do nhiều nguyên nhân. Trong đó, ngoài những con tàu đang neo bờ do ảnh hưởng thời tiết mấy ngày qua, có tàu không đủ điều kiện hoạt động, có tàu đang chờ bán, nhưng cũng có nhiều tàu công suất lớn chưa tìm đủ bạn thuyền để ra khơi. Vấn đề thiếu nguồn lao động biển khiến không ít chủ tàu “đứng ngồi không yên”.

Ông Phạm Tiêu (tổ dân phố 10, phường Phan Thiết), chủ tàu cá công suất 273 CV, làm nghề lưới rút chia sẻ trong lo lắng: “Trước mỗi chuyến biển, tàu cá của tôi phải tìm đủ từ 17- 20 bạn thuyền mới đủ nhân lực ra khơi. Nhưng hiện nay việc tìm bạn thuyền rất khó khăn vì nhiều lý do. Trong đó, một phần vì lợi nhuận từ chuyến biển chưa cao, phần vì không có sự ràng buộc nên lao động nhảy chỗ, xin nghỉ… Đây cũng là lý do khiến không ít chuyến biển phải neo lại chưa thể ra khơi vào thời điểm này”.

“

Từ Tết Nguyên đán 2026 đến nay, tàu cá của tôi đi khai thác được 3 chuyến biển, mỗi chuyến đi gồm 18 lao động. Tuy nhiên, do sản lượng ít, sau 3 chuyến biển dài ngày, mỗi bạn thuyền chỉ được chia 15 triệu đồng (bình quân mỗi chuyến 5 triệu đồng/người). Do thu nhập thấp, hiện nay đã có 2 lao động biển xin chủ tàu nghỉ việc để đi theo thuyền khác.

Chủ tàu cá Đinh Bảy, ngụ tổ dân phố 8, phường Phan Thiết.

Giải pháp nào cho nghề khai thác bền vững?

Lâu nay, vụ cá nam (bắt đầu từ khoảng tháng 4 - 9 âm lịch) được xem là mùa đánh bắt chính và quan trọng nhất trong năm của ngư dân Lâm Đồng. Đây cũng là cao điểm thu hút nguồn lao động biển. Thế nhưng, song song với kỳ vọng về những chuyến biển đầy ắp hải sản, nhiều chủ tàu tại các địa phương ven biển đang phải đối mặt với tình trang thiếu hụt bạn thuyền. Nhiều chủ tàu buộc phải chấp nhận giảm quy mô đánh bắt, hoặc chấp nhận ra khơi với số lượng lao động tối thiểu. Nhưng trước thực tế chi phí tăng cao, việc không đủ lao động chắc chắn sẽ giảm hiệu suất khai thác hải sản.

Theo các chủ tàu cá lớn tại Phan Thiết, thực tế thời gian qua, để giữ chân bạn thuyền, các chủ tàu thường ứng tiền trước cho bạn thuyền trước vụ cá. Tuy nhiên, tình trạng bạn thuyền nhận tiền ứng của chủ tàu này rồi bỏ sang tàu khác, hoặc “nhảy bờ” bỏ nghề diễn ra khá phổ biến, gây thiệt hại nặng cho chủ tàu và làm rạn nứt niềm tin lao động.

Thực tế này được ông Đỗ Hữu Phước - Phó Chủ tịch UBND phường Phan Thiết, một trong những địa phương phát triển nghề khai thác hải sản trong tỉnh cho biết: “Thiếu lao động biển vào vụ cá nam không chỉ xảy ra mới đây mà diễn ra hằng năm. Bởi thực tế đối với lao động biển, khi thu nhập từ nghề khai thác hải sản không cao, lợi nhuận thấp sau mỗi chuyến biển đã khiến nhiều lao động biển không mặn mà với nghề. Bên cạnh đó là sự chuyển dịch lao động từ địa phương này qua địa phương khác, tàu này qua tàu khác với mong muốn là tăng thêm thu nhập nuôi sống gia đình…”.

Chính vì vậy, để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực, giúp ngư dân yên tâm vươn khơi bám biển trong vụ cá nam và các mùa biển tiếp theo, thiết nghĩ cần có những giải pháp đồng bộ. Đó là các chủ tàu chủ động đầu tư trang thiết bị, máy móc hỗ trợ khai thác như: máy thu lưới, máy dò cá hiện đại. Việc cơ giới hóa không chỉ giúp tăng năng suất mà quan trọng là giảm bớt số lượng lao động trực tiếp cần thiết trên mỗi con tàu. Đồng thời, thay đổi phương thức quản lý và phân chia lợi nhuận. Cần xây dựng mối quan hệ lao động minh bạch, bền vững hơn giữa chủ tàu và bạn thuyền. Thay vì duy trì cơ chế ứng tiền nhiều rủi ro, cần áp dụng các hình thức khoán sản phẩm rõ ràng, có bảo hiểm tai nạn và các chế độ đãi ngộ tốt để người lao động gắn bó lâu dài. Cùng với đó, chính quyền địa phương và các ngành chức năng cần tăng cường quản lý lao động nghề cá, xây dựng các tổ đội đoàn kết sản xuất trên biển để hỗ trợ lẫn nhau.

Vụ cá nam là cơ hội để hàng ngàn tàu cá của tỉnh tăng thu nhập, ổn định đời sống cho hộ gia đình ven biển. Thực tế thiếu bạn thuyền thời điểm này đòi hỏi các tàu thuyền khai thác trên biển phải từng bước chuyển dịch từ khai thác truyền thống sang hướng hiện đại, bền vững. Như thế, không chỉ chủ tàu mà người lao động biển sẽ có thu nhập ổn định, bảo đảm an toàn cho mỗi chuyến ra khơi.

Kiều Hằng .