Chiến lược sinh tồn của kho tên lửa Iran: Từ thành phố ngầm đến bệ phóng cơ động
Iran xây dựng mạng lưới căn cứ ngầm sâu tới 80m, kết hợp ngụy trang xe phóng và phân tán lực lượng để bảo vệ kho tên lửa đạn đạo trước các đòn không kích hiện đại.
Trong chiến lược quân sự của Iran, tên lửa đạn đạo đóng vai trò là xương sống để bù đắp cho sự thiếu hụt về không quân do các lệnh cấm vận kéo dài. Để duy trì khả năng răn đe, Tehran không chỉ tập trung vào tầm bắn hay độ chính xác mà còn đầu tư mạnh mẽ vào các công nghệ giúp kho vũ khí này sống sót sau đòn tấn công đầu tiên của đối phương.
Chiến thuật bảo vệ của Iran dựa trên ba trụ cột chính: công trình ngầm kiên cố, tính cơ động cao của bệ phóng và các kỹ thuật ngụy trang tinh vi. Những biện pháp này tạo ra một mạng lưới phòng thủ đa tầng, khiến các lực lượng trinh sát và tấn công của đối phương gặp nhiều khó khăn trong việc vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực phản công của nước này.
Hệ thống căn cứ ngầm và thành phố tên lửa
Dấu ấn quan trọng nhất trong hạ tầng quân sự Iran là các căn cứ ngầm, thường được gọi là "thành phố tên lửa". Đây là hệ thống đường hầm xuyên sâu vào lòng núi, đủ rộng để các xe mang phóng (TEL) và xe hậu cần di chuyển thành hàng dài. Lớp đất đá tự nhiên không chỉ giúp giảm sóng xung kích từ các vụ nổ trên mặt đất mà còn che khuất hoàn toàn hoạt động chuẩn bị khỏi các vệ tinh quang học.
Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ đánh giá Iran sở hữu chương trình xây dựng công trình ngầm lớn nhất Trung Đông. Các đường hầm này thường nằm ở độ sâu từ 30 đến 80 m, đủ sức chịu đựng các đòn không kích bằng vũ khí thông thường. Tại những khu vực có địa hình núi đá dày như dãy Zagros hay Alborz, độ sâu này có thể lớn hơn, tạo ra một pháo đài gần như bất khả xâm phạm nếu không sử dụng các loại bom xuyên phá chuyên dụng.
Điểm yếu cố hữu của căn cứ ngầm là các cửa ra vào và hệ thống thông gió. Để khắc phục, Iran gia cố cửa hầm bằng bê tông cốt thép, xây dựng đường tiếp cận uốn khúc và bố trí nhiều lớp chắn. Một số cơ sở được thiết kế với nhiều cửa ra vào cách xa nhau, đảm bảo lực lượng bên trong vẫn có thể triển khai chiến đấu ngay cả khi một lối đi bị đánh sập.
Tính cơ động và ưu thế của tên lửa nhiên liệu rắn
Song song với các kho chứa cố định, Iran vận hành một lực lượng xe mang-dựng-phóng (TEL) hùng hậu. Chiến thuật "bắn và chạy" (shoot-and-scoot) cho phép các đơn vị tên lửa rời hầm, di chuyển tới điểm khai hỏa đã chuẩn bị sẵn, thực hiện phóng đạn và rút lui nhanh chóng trước khi đối phương kịp phản ứng.
Việc chuyển dịch sang tên lửa nhiên liệu rắn, tiêu biểu là dòng Fateh, đã tăng cường đáng kể hiệu quả của chiến thuật này. Khác với tên lửa nhiên liệu lỏng cần thời gian nạp nhiên liệu phức tạp và lâu, tên lửa nhiên liệu rắn luôn ở trạng thái sẵn sàng cao. Điều này rút ngắn tối đa thời gian lộ diện của xe phóng trên mặt đất, thu hẹp "cửa sổ" tấn công của UAV và máy bay trinh sát đối phương.
Kỹ thuật ngụy trang và nghi binh đa lớp
Ngụy trang là lớp bảo vệ có chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả chiến thuật cao. Iran đã giới thiệu các loại tên lửa như Kheibar Shekan được đặt trên khung xe tải thương mại 10 bánh. Khi quan sát từ ảnh vệ tinh, các bệ phóng này rất dễ bị nhầm lẫn với các phương tiện vận tải dân sự thông thường.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các mô hình giả có khả năng phát nhiệt hoặc phản xạ radar giúp đánh lừa các cảm biến hiện đại. Mục tiêu của Iran không phải là lừa đối phương vĩnh viễn, mà là buộc họ phải mất thêm thời gian xác minh thông tin. Trong tác chiến tên lửa, chỉ cần chậm trễ vài giờ cũng đủ để đơn vị thật di chuyển đến vị trí an toàn mới.
Thử thách thực chiến và giới hạn công nghệ
Giai đoạn xung đột 2025 - 2026 đã phơi bày những giới hạn của hệ thống này. Khi mạng lưới phòng không bị vô hiệu hóa, các căn cứ ngầm dù kiên cố nhưng lại trở thành cái bẫy nếu cửa hầm bị đánh sập. Theo các báo cáo phân tích, khoảng 60% bệ phóng của Iran đã bị vô hiệu hóa hoặc mắc kẹt bên trong các hầm ngầm sau các đợt tấn công chính xác vào lối ra vào.
Tuy nhiên, cấu trúc này vẫn cho thấy khả năng phục hồi đáng kinh ngạc. Trong khi đối phương phải sử dụng các loại bom xuyên phá hạng nặng như GBU-57 có chi phí cực cao, Iran chỉ cần các thiết bị cơ giới thông thường như máy ủi để khơi thông lối đi và sửa chữa hạ tầng. Thực tế tại Isfahan cho thấy một số căn cứ có thể hoạt động trở lại và phóng tên lửa chỉ sau 12 giờ bị tấn công, tạo ra một cuộc chiến tiêu hao bất cân xứng về chi phí giữa bên tấn công và bên phòng thủ.