Nghị định 281/2026/NĐ-CP: Tăng mạnh mức phạt và thẩm quyền xử lý vi phạm đất đai

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Văn bản pháp lý mới này, có hiệu lực từ ngày 31/8/2026, được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế thực thi nghiêm ngặt hơn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước sau khi Luật Đất đai 2024 đi vào cuộc sống.

Mở rộng đáng kể thẩm quyền xử phạt của địa phương

Điểm thay đổi mang tính đột phá trong Nghị định 281 là việc điều chỉnh thẩm quyền phạt tiền của chính quyền địa phương và các cơ quan thanh tra chuyên ngành. Cụ thể, Chủ tịch UBND xã được quyền phạt tiền đến 250 triệu đồng, tăng gấp 50 lần so với mức 5 triệu đồng trước đây.

Bên cạnh thẩm quyền phạt tiền, chức danh này cũng được phép áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả và đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn ba tháng. Đối với lực lượng thanh tra chuyên ngành, thẩm quyền xử phạt cũng được nâng lên mức 400-500 triệu đồng tùy theo cấp bậc trưởng đoàn kiểm tra hoặc thủ trưởng đơn vị được giao nhiệm vụ.

Siết chặt các biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài các chế tài tài chính, nghị định mới tập trung mở rộng các biện pháp buộc người vi phạm phải thực hiện nhằm khôi phục trật tự quản lý đất đai.

Cơ quan chức năng có thẩm quyền yêu cầu đối tượng vi phạm thực hiện các nghĩa vụ sau:

• Khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất trước khi xảy ra hành vi vi phạm.
• Khôi phục mốc địa giới hành chính nếu có hành vi xâm phạm.
• Thực hiện lại các thủ tục hành chính về đất đai theo đúng quy định hiện hành.
• Nộp lại các loại giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc giấy tờ giả đã sử dụng để gian lận.

Làm rõ cách tính số lợi bất hợp pháp

Nghị định 281 quy định rõ ràng hơn về cách xác định số lợi bất hợp pháp phát sinh từ hành vi vi phạm. Đây là khoản lợi ích quy đổi thành tiền mà tổ chức, cá nhân có được từ việc sử dụng đất trái quy định và buộc phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, nếu nhiều đối tượng cùng vi phạm trên một thửa đất, khoản lợi này sẽ được chia đều. Trường hợp người vi phạm đã nộp một số khoản tiền liên quan đến việc sử dụng đất vào ngân sách trước đó, số tiền này sẽ được khấu trừ khi xác định tổng số lợi bất hợp pháp phải nộp.

Quy định mới về đối tượng và đăng ký biến động

Nghị định bổ sung nguyên tắc áp dụng xử phạt đối với một số trường hợp đặc thù nhằm đảm bảo tính công bằng và thực tiễn:

• Sở hữu chung vợ chồng: Trường hợp cả hai cùng đứng tên quyền sử dụng đất sẽ được xác định là một cá nhân khi xử phạt, thay vì tính là hai chủ thể riêng biệt.
• Đơn vị hành chính đặc khu: Mức xử phạt áp dụng tương ứng với mô hình chính quyền địa phương thực tế (xã hoặc phường).
• Đăng ký biến động: Duy trì mức phạt 2-3 triệu đồng đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai. Tuy nhiên, nghị định bổ sung trường hợp miễn phạt cho người nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận theo Điều 127 Luật Đất đai.

Việc ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện hệ thống chế tài mà còn tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho công tác quản lý, sử dụng đất tại các địa phương, đặc biệt là sự phối hợp giữa lực lượng công an và thanh tra trong xử lý vi phạm liên quan đến đất quốc phòng, an ninh.

Tuệ Nhân