Đức An hiện thực hóa khát vọng trở thành "thủ phủ" hồ tiêu
Sở hữu lợi thế của một vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, xã Đức An (Lâm Đồng) đang tổ chức lại sản xuất, xây dựng chuỗi giá trị bền vững để hiện thực hóa khát vọng trở thành "thủ phủ" hồ tiêu của tỉnh.
Chuyển mình trên vùng tiêu hơn 4.500 ha
Đi qua các vùng sản xuất của xã Đức An, màu xanh hồ tiêu trải dài trên những triền đất đỏ bazan. Những hàng tiêu nối tiếp giữa các khu dân cư tạo nên diện mạo đặc trưng của vùng đất mà nhiều thế hệ người dân đã gắn bó với loại cây trồng này.
Đức An được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Nam Bình, xã Đắk N'Drung và thị trấn Đức An, có diện tích hơn 16.000 ha, dân số trên 33.000 người. Không gian phát triển mới tạo điều kiện để địa phương tổ chức sản xuất nông nghiệp trên quy mô lớn hơn, trong đó hồ tiêu là một trong những cây trồng chủ lực.
Với nhiều gia đình, cây tiêu không chỉ mang lại thu nhập mà còn là sinh kế được vun đắp qua nhiều năm. Người trồng đã trải qua những mùa được giá, mất giá và cả những lần phải thay đổi cách làm để giữ vườn. Thực tế ấy cũng cho thấy diện tích lớn chưa đồng nghĩa với giá trị cao hay bảo đảm phát triển bền vững.
Vì vậy, thay vì chạy theo diện tích, Đức An đang chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng và giá trị trên từng đơn vị sản xuất. Cuộc chuyển đổi bắt đầu từ mỗi khu vườn, với việc tăng cường sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, áp dụng tưới tiết kiệm và kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật.
Thông qua tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, người dân được hướng dẫn cải tạo đất, quản lý sâu bệnh, sử dụng vật tư và ghi chép quá trình sản xuất. Ngày càng có thêm diện tích hồ tiêu được canh tác theo VietGAP, hữu cơ Việt Nam, hữu cơ quốc tế, Rainforest Alliance, Grown for Good và các tiêu chuẩn khác.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đức An Lê Hoàng Vinh, thay đổi quan trọng không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở tư duy sản xuất. Nếu trước đây người trồng chủ yếu quan tâm mỗi ha thu được bao nhiêu tiêu, thì nay phải tính đến tiêu chuẩn, khả năng truy xuất nguồn gốc và yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Điều đó đòi hỏi người dân kiểm soát chặt vật tư đầu vào, ghi chép từng công đoạn và thay đổi những thói quen canh tác cũ. Nhưng đây cũng là con đường để hạt tiêu Đức An được định giá bằng chất lượng thay vì chủ yếu dựa vào sản lượng.
Tuy nhiên, thay đổi trong từng khu vườn mới là bước đầu. Để vùng nguyên liệu hơn 4.500 ha thực sự tạo ra giá trị, những hộ sản xuất riêng lẻ cần được kết nối trong một chuỗi có khả năng kiểm soát chất lượng và tiếp cận thị trường.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có khoảng 37.200 ha hồ tiêu, sản lượng khoảng 85.200 tấn. Với hơn 4.500 ha và sản lượng 11.000 - 12.000 tấn mỗi năm, Đức An chiếm khoảng 12% diện tích và 13 - 14% sản lượng hồ tiêu toàn tỉnh.
Xây dựng chuỗi giá trị, nâng tầm hạt tiêu Đức An
Trước đây, phần lớn nông dân trồng tiêu theo kinh nghiệm riêng, đến mùa thu hoạch chủ yếu bán cho thương lái. Cách sản xuất này khiến vùng nguyên liệu dù lớn nhưng khó đồng đều về chất lượng, nhất là khi thị trường ngày càng khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Để khắc phục hạn chế này, Đức An khuyến khích người dân tham gia hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác và liên kết với doanh nghiệp. Qua đó, vùng nguyên liệu từng bước được tổ chức tập trung hơn, người dân sản xuất theo quy trình thống nhất, doanh nghiệp tham gia kiểm soát chất lượng và kết nối đầu ra.
Sự thay đổi có thể thấy rõ tại nhiều HTX trên địa bàn xã Đức An. Thay vì mỗi hộ chăm sóc vườn tiêu theo kinh nghiệm riêng, thành viên các HTX từng bước tuân thủ quy trình chung, kiểm soát vật tư đầu vào và ghi chép quá trình canh tác để đáp ứng yêu cầu sản xuất hữu cơ.
Những việc tưởng nhỏ như ghi lại loại vật tư đã sử dụng, thời điểm chăm sóc hay thu hoạch lại trở thành cơ sở để kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Các HTX đóng vai trò cầu nối, giúp nông dân tiếp cận kỹ thuật và kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ.
Một số doanh nghiệp cũng đồng hành với người dân từ đầu vụ, hướng dẫn kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Mối liên kết giúp doanh nghiệp chủ động nguyên liệu đạt chuẩn, còn nông dân có thêm cơ hội tiếp cận thị trường ổn định.
Theo UBND xã Đức An, sự liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, HTX và nông dân đang tạo nền tảng để hồ tiêu địa phương phát triển bền vững. Mỗi chủ thể đảm nhận một vai trò nhưng cùng hướng tới sản phẩm chất lượng cao, an toàn và có sức cạnh tranh.
Yêu cầu này càng cấp thiết khi thị trường hồ tiêu thế giới đang thay đổi. Theo Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam Hoàng Thị Liên, năm 2025, Việt Nam giữ vị trí số 1thế giới về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu, chiếm khoảng 36,3% nguồn cung toàn cầu.
Trong khi đó, các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc ngày càng yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, minh bạch sản xuất và trách nhiệm môi trường.
Quy mô vùng nguyên liệu vì thế chỉ thực sự trở thành lợi thế khi sản xuất được tổ chức theo tiêu chuẩn thống nhất và hành trình của sản phẩm được kiểm soát từ khu vườn đến thị trường.
Trong bối cảnh đó, Đức An được định hướng triển khai thí điểm chuỗi hồ tiêu sạch của Lâm Đồng giai đoạn 2026 - 2030. Đây là cơ hội để địa phương tổ chức lại ngành hàng, kết nối người sản xuất, HTX với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Tuy nhiên, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng cho rằng, vùng nguyên liệu đạt chuẩn mới là một phần của bài toán. Muốn giữ lại nhiều giá trị hơn, Đức An cần thu hút đầu tư vào sơ chế, bảo quản và chế biến, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc.
Sau cùng, hiệu quả của cuộc chuyển đổi phải được đo bằng lợi ích của người trồng tiêu. Khi sản phẩm đạt chuẩn, có đầu ra ổn định và tham gia sâu vào chuỗi giá trị, hạt tiêu không chỉ được định giá bằng sản lượng mà còn bằng chất lượng, khả năng truy xuất và uy tín vùng sản xuất.
