Lày cỏ - trò chơi dân gian độc đáo của người Tày, Nùng

Những cuộc đấu trí đầy kịch tính

Tiếng hô “slam tỉm slam”, “slế hồng slế”... vang lên dồn dập giữa sân hội. Chỉ trong tích tắc, hai bàn tay cùng xòe ra, cả đám đông vỡ òa bởi một pha đoán chính xác. Đó là lày cỏ - trò chơi dân gian quen thuộc của người Tày, Nùng...

Là một "tay lày cỏ" có tiếng và thường được bà con nhờ làm trọng tài trong các lễ hội hay cuộc vui ở xã Đắk Sắk, tỉnh Lâm Đồng, anh Hoàng Văn Tiến rất tự hào khi nhắc đến trò chơi dân gian quen thuộc của đồng bào Tày, Nùng.

Theo anh Tiến, lày cỏ có nét giống với trò "oẳn tù tì" của người Kinh, nhưng đòi hỏi người chơi phải nhanh mắt, nhanh tay và đặc biệt là phải biết phán đoán đối thủ. Trò chơi có thể diễn ra giữa hai người hoặc theo đội. Mỗi ván đấu tuy ngắn nhưng luôn đầy kịch tính, khiến người xem không khỏi hồi hộp, hào hứng.

“Cách chơi thì dễ nhưng phải nói bằng tiếng Tày, Nùng, không nói bằng tiếng phổ thông được. Ai nhanh mắt, nhanh tay, nhanh trí thì mới thắng. Ví dụ mình đoán đối phương ra 3 ngón thì mình ra 4 ngón. Nếu đoán đúng thì mình thắng”, anh Hoàng Văn Tiến, thôn Đắk Thanh, xã Đắk Sắk chia sẻ.

Trò chơi lày cỏ luôn thu hút đông đảo bà con tham gia, góp phần khuấy động không khí ngày hội vui. Cách chơi khá giống oẳn tù tì nhưng người chơi hô hoàn toàn bằng tiếng Tày, Nùng theo nhịp điệu đặc trưng. Khi thi đấu theo đội, người thắng sẽ tiếp tục đối đầu với các thành viên của đội bạn, tạo nên những màn tranh tài hấp dẫn và nhiều tiếng cười.

Điểm độc đáo của lày cỏ nằm ở hệ thống cách gọi các con số bằng tiếng Tày, Nùng. Từ số 1 đến số 10 đều có cách hô riêng và khi hô phải có đuôi. Cụ thể như gọi 1 là dzắt tỉm dzắt, 2 là nhì tảu nhì, 3 là slam tỉm slam, 4 là slế hồng slế, 6 là lọoc woáy lọoc... Riêng số 5 là “con số ẩn”, không được hô trong suốt quá trình chơi.

Những tiếng hô nhịp nhàng, dồn dập hòa cùng tiếng cổ vũ của người xem tạo nên âm thanh đặc trưng, góp phần làm nên sức hấp dẫn của trò chơi dân gian này.

Để chiến thắng trong mỗi ván lày cỏ, người chơi phải tập trung cao độ. Chỉ cần ra ngón tay sớm hoặc chậm hơn nhịp hô là đã bị tính thua. Chính sự nhanh nhạy trong phản xạ và khả năng phán đoán đã khiến trò chơi tưởng chừng đơn giản này trở nên hấp dẫn và lôi cuốn. Có những trận lày cỏ kéo dài hàng chục phút, thu hút đông đảo bà con đứng xem, cổ vũ trong tiếng cười rộn ràng.

Anh Nông Văn Thuận, thôn Long Sơn, xã Đắk Sắk bày tỏ: “Lày cỏ là trò chơi truyền thống của dân tộc Tày, Nùng. Để chơi hay được trò chơi dân gian này cần có sự chỉ dẫn của các cụ, các cô, các bác đi trước. Trong các cuộc vui như cưới hỏi, lễ hội, các cụ sẽ tổ chức chơi lày cỏ và truyền đạt cho các con cháu để giữ gìn bản sắc dân tộc của mình”.

Kết nối cộng đồng, gìn giữ bản sắc

Trong những ngày cưới hỏi, mừng nhà mới hay lễ hội của bản làng, tiếng hô lày cỏ luôn vang lên rộn ràng, thu hút đông đảo người tham gia. Từ người già đến thanh niên, dù trai hay gái, ai cũng có thể hòa mình vào cuộc chơi với niềm vui giản dị và đầy tiếng cười.

Anh Ngô Văn Soạn, thôn Long Sơn, xã Đắk Sắk cho biết: “Trong những dịp vui của gia đình, cộng đồng, anh em thường tụ họp chơi lày cỏ để giao lưu, gắn kết với nhau hơn. Hiện nay, trò chơi này còn được tổ chức thi đấu trong các lễ hội, tạo không khí rất sôi nổi”.

Không chỉ tạo nên bầu không khí sôi động trong mỗi dịp lễ hội, lày cỏ còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng. Những năm gần đây, lày cỏ được nhiều địa phương đưa trở lại các ngày hội văn hóa và hoạt động thể thao truyền thống.

Ông Y Thoa, Phó Chủ tịch UBND xã Đắk Sắk chia sẻ: “Hiện nay, cùng với các môn thể thao dân gian khác, lày cỏ đã được đưa vào chương trình thi đấu tại nhiều lễ hội văn hóa, ngày hội đại đoàn kết và các hoạt động thể thao truyền thống của địa phương”.

“

Việc duy trì trò chơi lày cỏ không chỉ tạo sân chơi bổ ích, mà còn góp phần khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, thực hành văn hóa truyền thống.

Ông Y Thoa, Phó Chủ tịch UBND xã Đắk Sắk

Những tiếng hô vang như nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục, tập quán và nét đẹp văn hóa của dân tộc mình.

Ông Bế Văn Chiến, bon R’Bút, xã Quảng Sơn bày tỏ: “Trong những ngày sum họp, người Tày, Nùng chúng tôi thích nhất là được tham gia các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc như: lày cỏ, đi cà kheo, đánh cù, chơi còn… Thông qua các hoạt động này, bà con các dân tộc có dịp gặp gỡ, giao lưu văn hóa, tăng thêm sự hiểu biết và thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng”.

Trải qua nhiều thế hệ, lày cỏ vẫn được đồng bào Tày, Nùng gìn giữ như một nét đẹp trong đời sống văn hóa cộng đồng. Giữa nhịp sống hiện đại, những tiếng hô rộn ràng vẫn vang lên trong mỗi dịp lễ hội, ngày vui của bản làng, góp phần kết nối các thế hệ và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Mỗi ván lày cỏ hôm nay không chỉ mang đến niềm vui, mà còn tiếp tục trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống cho mai sau.

Hồ Mai