Vì sao Pháp và Đức hủy bỏ các chương trình siêu vũ khí MGCS và FCAS?
Việc chấm dứt hai dự án xe tăng và máy bay chiến đấu thế hệ mới đánh dấu bước lùi lớn của công nghiệp quốc phòng châu Âu, buộc các nước phải quay lại mua vũ khí Mỹ.
Nền công nghiệp quốc phòng châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin khi hai chương trình hợp tác trọng điểm giữa Pháp và Đức là Hệ thống chiến đấu lục quân chủ lực tương lai (MGCS) và Hệ thống chiến đấu không quân tương lai (FCAS) chính thức bị hủy bỏ. Quyết định này không chỉ chấm dứt tham vọng tự chủ vũ khí chiến lược mà còn bộc lộ những lỗ hổng về năng lực kỹ thuật và tài chính của lục địa già.
MGCS: Tham vọng xe tăng thế hệ mới tan vỡ
Chương trình MGCS được khởi động từ năm 2017 với mục tiêu thay thế các dòng xe tăng Leopard-2 của Đức và Leclerc của Pháp vào năm 2040. Đây không đơn thuần là một bản nâng cấp, mà là một bước đột phá công nghệ tương tự như dòng T-14 Armata của Nga. MGCS được thiết kế như một nền tảng xe bọc thép đa năng, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để giảm kíp lái xuống còn 2 người và trang bị pháo chính cỡ nòng lên tới 130-140mm.
Dự án có tổng chi phí ước tính khoảng 100 tỷ euro với sự tham gia của các tập đoàn hàng đầu như KNDS, Rheinmetall và Thales. Tuy nhiên, rạn nứt xuất hiện vào năm 2026 khi Pháp bất ngờ thông báo cắt giảm hơn 50% kinh phí cho MGCS. Sự thiếu hụt tài chính cùng những yêu cầu kỹ thuật quá tham vọng đã đẩy chương trình vào ngõ cụt. Đến ngày 21-7-2026, Hội đồng Bộ trưởng Pháp - Đức đã chính thức khai tử MGCS, mở đường cho hai quốc gia theo đuổi các dự án xe tăng riêng biệt.
FCAS và sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ
Tương tự MGCS, dự án máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6 (FCAS) cũng không thể vượt qua được những bất đồng giữa các bên tham gia. FCAS được kỳ vọng là một "hệ thống của các hệ thống", kết hợp giữa tiêm kích tàng hình, máy bay không người lái (UAV) và mạng lưới trao đổi dữ liệu an toàn. Tuy nhiên, hai nhà thầu chính là Dassault Aviation (Pháp) và Airbus (Đức) chưa bao giờ tìm được tiếng nói chung trong việc phân chia quyền dẫn dắt chương trình.
Đầu năm 2026, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đi đến kết luận rằng cả hai nhà thầu đều không đủ năng lực thực hiện chương trình này. Việc FCAS sụp đổ để lại một khoảng trống lớn trong chiến lược phòng không của châu Âu. Trong bối cảnh các dòng Rafale và Typhoon dần trở nên lạc hậu, lựa chọn duy nhất hiện nay của Paris và Berlin là đặt mua máy bay F-35 Lightning II từ Mỹ, một động thái được coi là đòn giáng mạnh vào uy tín ngành công nghiệp quốc phòng nội địa.
Nguyên nhân sâu xa từ năng lực công nghiệp và địa chính trị
Các chuyên gia quân sự nhận định rằng sự thất bại của các dự án siêu vũ khí châu Âu bắt nguồn từ nhiều yếu tố khách quan. Sau nhiều thập kỷ phụ thuộc vào nguồn năng lượng giá rẻ và "chiếc ô an ninh" từ Mỹ, năng lực sản xuất quốc phòng của châu Âu đã bị thu hẹp đáng kể. Việc thiếu hụt nguyên liệu thô và chi phí năng lượng tăng cao sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát đã làm đội giá sản xuất lên mức không thể kiểm soát.
Bên cạnh đó, tư duy tác chiến hiện đại đang thay đổi nhanh chóng. Các cuộc xung đột gần đây cho thấy tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV đang dần thay thế vai trò quyết định của xe tăng và máy bay đắt đỏ. Việc Pháp và Đức quá tập trung vào các nền tảng truyền thống từ thời Chiến tranh Lạnh đã khiến họ gặp khó khăn khi phải thiết kế những hệ thống mang tính đột phá từ con số 0.
Tóm lại, việc hủy bỏ MGCS và FCAS là hệ quả tất yếu của việc đặt ra các mục tiêu vượt quá khả năng tài chính và công nghệ thực tế. Điều này buộc châu Âu phải nhìn nhận lại chiến lược quốc phòng và khả năng hợp tác đa quốc gia trong tương lai.