Chờ một kỷ vật gọi tên người nằm lại

Mong một kỷ vật trở về

Khu Lê, nay thuộc xã Hòa Thắng, từng là vùng đất rực lửa cách mạng, chứng kiến những năm tháng chiến tranh ác liệt. Những trận càn, những trận mưa hóa học làm trơ trụi cánh rừng để “tìm bộ đội”, những loạt đạn càn quét không chừa cả người dân vô tội… tất cả đã lùi xa gần 60 năm. Nhưng ký ức về những người đã ngã xuống vẫn chưa bao giờ nguôi trong lòng thân nhân và đồng đội.

Trước khu vực khai quật từ sáng sớm, bà Huỳnh Thị Lượm cùng nhiều thân nhân liệt sĩ lặng lẽ dõi theo từng nhát cuốc, từng xẻng cát của lực lượng quy tập. Trong ánh mắt họ là sự hồi hộp, thấp thỏm và một niềm hi vọng đã được chắt chiu suốt nhiều thập kỷ.

Bà Huỳnh Thị Lượm, con gái một liệt sĩ, nghẹn ngào chia sẻ: “Điều tôi mong nhất là xác định được đâu là phần mộ của cha để gia đình có nơi hương khói, cũng là thực hiện tâm nguyện của mẹ trước lúc qua đời. Bao nhiêu năm nay, không biết cha nằm ở đâu trong 12 phần mộ nên mỗi dịp lễ, tết hay ngày giỗ, chúng tôi đều thắp hương cho tất cả, như để tưởng nhớ cha và những người đồng đội của ông”.

Dưới những tán cây điều nhỏ, các thân nhân liệt sĩ lặng lẽ ngồi chờ tin từ khu vực khai quật. Bóng cây ít ỏi không đủ xua đi cái nắng bỏng rát của Khu Lê, nhưng cũng không thể làm dịu đi sự mong ngóng kéo dài suốt hàng chục năm qua.

“

Nếu còn nhìn thấy đôi dép cao su ấy, tôi biết em mình đã trở về…

Ông Trần Phương - anh trai liệt sĩ Trần Kẹt (SN 1949)

Trong số đó có ông Trần Phương (SN 1944, thôn Xuân Quang, xã Bắc Bình). Ở tuổi ngoài 80, ánh mắt ông vẫn gần như không rời khỏi từng động tác của lực lượng quy tập. Điều ông mong mỏi không chỉ là xác định chính xác nơi người em trai mình nằm lại, mà còn hi vọng tìm được đôi dép cao su năm xưa - kỷ vật ông từng tự tay trao tặng em trước ngày lên đường.

Ngồi cạnh ông Phương, bà Huỳnh Thị Dung, em gái liệt sĩ Huỳnh Thị Mật, cũng không giấu được sự bồn chồn, mong ngóng. Bà chỉ hi vọng tìm lại những kỷ vật thân thuộc của chị gái như: chiếc kẹp tóc ba lá, đôi dép cao su được chị tự tay khứa thành hoa văn để mang theo năm tháng. “Tôi mong sớm biết chị nằm ở đâu để có thể hương khói, cho ấm lòng người đã ra đi và cả người ở lại”, bà Dung xúc động chia sẻ.

Đằng sau niềm mong mỏi của các gia đình là hành trình xác minh, khảo sát kéo dài nhiều năm của các lực lượng chức năng. Mỗi thông tin từ người dân, thân nhân liệt sĩ cung cấp đều được thu thập, đối chiếu, kiểm chứng kỹ lưỡng trước khi triển khai công tác quy tập.

Theo Thượng tá Trần Thanh Sơn - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lâm Đồng, từ đề nghị của Hội đồng Chính sách xã Hòa Thắng cùng các nguồn thông tin do người dân, thân nhân liệt sĩ cung cấp, đơn vị đã tổ chức khảo sát, xác minh thực địa, đối chiếu hồ sơ trước khi triển khai quy tập.

Khó khăn lớn nhất là 12 phần mộ này đã nhiều lần được di dời. Năm 1976, địa phương tổ chức cất bốc khỏi khu căn cứ cũ; một số gia đình đưa hài cốt liệt sĩ về nghĩa trang hoặc an táng tại gia đình. Do quá trình di dời không lập sơ đồ, không cắm bia từng phần mộ nên thông tin dần thất lạc. Đến năm 1993, khi xây dựng Đài tưởng niệm liệt sĩ của xã, các phần mộ tiếp tục được di chuyển về khu vực an táng hiện nay.

Trả lại tên cho ngày về

Theo hồ sơ lưu trữ và kết quả xác minh, 12 phần mộ được quy tập lần này là các liệt sĩ hi sinh trong trận càn ngày 15/7/1967 tại Khu căn cứ Gò Cà, thôn Hồng Chính. Họ là những du kích, cán bộ xã đội cùng một số chiến sĩ Đại đội 421 và trinh sát Trung đoàn 812.

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc, Khu căn cứ Gò Cà nhiều lần bị quân địch càn quét. Ngày 15/7/1967, sau khi nhận tin từ lực lượng chiêu hồi, địch mở chiến dịch “Tát nước bắt cá” nhằm xóa sổ Khu căn cứ Lê Hồng Phong. Ở đó 47 người con đã anh dũng nằm lại trên mảnh đất này.

“Đã gần 60 năm rồi. Nay Đảng, Nhà nước quan tâm đưa các anh về nghĩa trang để nằm cạnh đồng đội, gia đình chúng tôi rất xúc động. Điều đó không chỉ là sự an ủi với thân nhân, mà còn giúp những người đã hi sinh được trở về đúng nơi thuộc về”, ông Trần Phương bày tỏ.

Theo Thượng tá Trần Thanh Sơn, sau khi hoàn tất quy tập, 12 hài cốt liệt sĩ sẽ được số hóa thông tin từng phần mộ, lấy mẫu sinh phẩm theo quy chuẩn để phục vụ giám định ADN. Hiện vẫn còn 3 phần mộ chưa xác định được thân nhân. Việc đưa các liệt sĩ về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn trong công tác lưu trữ, giám định, xác định danh tính và tổ chức truy điệu, an táng theo quy định.

Chiều xuống trên đồi Hồng Chính, nắng đã dịu nhưng những người thân liệt sĩ vẫn chưa muốn rời đi. Họ lặng lẽ đứng bên khu vực quy tập, dõi theo từng nhát cuốc, từng lớp đất được nâng niu bóc tách, như sợ chạm vào giấc ngủ của những người đã nằm lại gần 6 thập kỷ.

Có thể cuộc quy tập lần này chưa tìm thấy những kỷ vật mà gia đình mong mỏi. Đôi dép cao su, chiếc kẹp tóc ba lá hay những dấu tích gắn với tuổi xuân của các liệt sĩ có thể đã hòa vào lòng đất, nhưng hành trình tìm kiếm, xác định danh tính vẫn tiếp tục mở ra hi vọng, để những người con ưu tú của Tổ quốc sớm được trở về đúng tên tuổi, quê hương và vòng tay của đồng đội, gia đình. Bởi sau gần 6 thập kỷ, điều các gia đình mong mỏi không chỉ là đưa người thân trở về bên đồng đội, mà còn là được gọi đúng tên người đã khuất. Để từ nay, mỗi nén hương không còn thắp trong nỗi day dứt, mơ hồ, mà được gửi đến đúng người cha, người anh, người chị đã hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Phóng sự: Quang Nhân .