Trăn trở cùng nông dân trồng sầu riêng
Bước vào vụ mới, phía sau niềm vui được mùa là những nỗi lo thường trực của người trồng sầu riêng. Bởi, nhà vườn không chỉ đối mặt với thời tiết, sâu bệnh mà còn canh cánh nỗi lo đầu ra.
Mùa mới nỗi lo cũ
Những ngày này, khi sầu riêng bước vào chính vụ, dọc các tuyến đường dẫn vào vườn rẫy trồng sầu riêng ở Lâm Đồng, xe cộ vào ra tấp nập. Từ các quán cà phê ven đường đến những ngã rẽ vào vườn, đâu đâu cũng dễ bắt gặp những nhóm thương lái, môi giới tụm năm tụm ba bàn chuyện mua vườn, giá cả.
Theo nhiều nhà vườn, thị trường sầu riêng xuất hiện nhiều tầng nấc trung gian. Ngoài các “cò sầu riêng”, một số người làm công cho các đại lý thu mua cũng tham gia vào quá trình định giá. Bằng nhiều cách khác nhau, họ tìm những điểm yếu của vườn cây, đánh giá thấp chất lượng trái nhằm ép giá trước khi thu gom hoặc “sang tay” cho các vựa khác để kiếm lợi.
Theo ông Nguyễn Văn Thuyết ở xã Cư Jút, bên cạnh những thương lái làm ăn có uy tín vẫn tồn tại một số người chuyên đi dò giá, môi giới, tạo tâm lý bất an cho người trồng. Sau khi khảo sát vườn, họ thường lựa những trái chưa đạt chuẩn về kích thước, gai nù, hôn eo… để làm mẫu kiểm tra.
Ông Thuyết cho biết: “Một ngày, tôi tiếp 3 - 4 nhóm vào xem vườn. Có nhóm cắt một lúc hơn 10 trái sầu riêng xuống để test mẫu, lấy cớ sầu riêng bị sượng nước, bón phân không đúng thời kỳ... rồi hạ giá, hạ cấp. Tôi thấy xót cả ruột gan”.
Ông Trần Thanh, hộ trồng sầu riêng ở xã Quảng Sơn cho hay: “Nhiều trường hợp chốt giá xong nhưng thương lái vẫn chưa đến thu hoạch mà kéo dài thời gian, chờ diễn biến của thị trường. Khi giá xuống, họ tìm cách hạ thêm vài giá nữa, thậm chí bỏ cọc”.
Qua tìm hiểu, tình trạng “bẻ lái, lật kèo” cũng xảy ra ở một số vườn. Có những vườn đã thống nhất giá từ trước nhưng đến ngày cắt lại bị giảm hàng chục giá. Chủ vườn rơi vào thế khó vì đã từ chối các mối khác. Nhiều vườn đành chấp nhận bán giá thấp hơn để tránh thiệt hại.
“Các nhà vườn phụ thuộc vào thương lái phần lớn là vườn trồng xen, nhỏ lẻ, chưa được cấp mã số vùng trồng. Vì vậy, cứ đến mùa vụ mới, nỗi lo cũ khiến nhà vườn luôn bất an”, ông Thanh cho biết thêm.
Liên kết để thống nhất đầu ra
Đằng sau những cuộc ngã giá căng thẳng ở đầu bờ, những lần thương lái bỏ rơi người trồng lúc biến động giá là biết bao mồ hôi, công sức của nông dân đổ sông đổ biển. Bởi để có được một vụ thu hoạch, nhà vườn phải đánh đổi bằng mồ hôi công sức và cả những thấp thỏm lo âu. Chính vì thế, điều người trồng sầu riêng mong mỏi là làm sao để có vị thế trong chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ.
Theo ông Trần Đức Thiện - Chi Cục phó Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng, để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững, Lâm Đồng đã tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn. Cùng với việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, bảo quản và sơ chế biến, giúp giảm áp lực tiêu thụ trái tươi trong thời điểm chính vụ.
“Những liên kết ấy không chỉ giúp nâng cao giá trị trái sầu riêng mà còn góp phần bảo vệ người sản xuất trước những biến động của thị trường. Bởi hơn ai hết, người nông dân mong muốn công sức của mình được trả bằng một mức giá công bằng và một đầu ra ổn định”, ông Thiện cho biết thêm.
Toàn tỉnh có 133 doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua sầu riêng, phần lớn sản lượng đều cung ứng cho thị trường để ăn tươi, chiếm 85%; sản phẩm sầu riêng chế biến dạng bóc múi và cấp đông chiếm 15%; có 47 chuỗi liên kết sản xuất tiêu thụ sản phẩm sầu riêng với 1.678 hộ tham gia. Toàn tỉnh đã có hơn 32.800 hộ dân tham gia liên kết thông qua các mã số vùng trồng xuất khẩu.