Người giữ lửa văn hóa nơi buôn làng

Người giữ “ký ức” của buôn làng

Dẫu ở vai trò nào, ông Bon Tô Xa Nga - người uy tín ở thôn Đạ Chais (xã Lạc Dương), cũng được người dân tin tưởng. Hầu hết các vấn đề liên quan đến phong tục, lễ nghi hay những chuyện cần tiếng nói hòa giải, bà con lại tìm đến ông Bon Tô Xa Nga. Không chỉ bởi ông là người có uy tín của thôn, mà còn bởi sự am hiểu văn hóa dân tộc K’ho cùng lối nói chuyện chân thành, thấu tình đạt lý.

Sinh năm 1963, ông Bon Tô Xa Nga lớn lên trong không gian văn hóa truyền thống của người K’ho. Từ khi còn nhỏ, ông đã theo cha, theo ông tham gia các lễ hội, nghi thức của buôn làng. 12 tuổi, ông học đánh những nhịp chiêng đầu tiên; 15 tuổi đã biết cùng người lớn dựng cây nêu trong các nghi lễ truyền thống. Không có trường lớp hay giáo trình, tất cả được lưu giữ bằng trí nhớ, bằng sự quan sát và trải nghiệm qua từng ngày tháng.

“

Văn hóa muốn được gìn giữ bền vững phải bắt đầu từ mỗi gia đình. Cha mẹ cần dạy con cháu biết tiếng nói dân tộc, biết đánh cồng chiêng, hiểu ý nghĩa của các lễ hội truyền thống và trân trọng những giá trị mà cha ông để lại.

Ông Bon Tô Xa Nga

Nhờ am hiểu phong tục, tập quán của người K’ho, ông Bon Tô Xa Nga là một trong những già làng, người có uy tín được địa phương mời tham gia phục dựng nhiều nghi lễ truyền thống như: Lễ Tơm Bau (Lễ cưới truyền thống) và Lễ cúng mừng lúa mới. Với ông, điều quan trọng không chỉ là tái hiện đầy đủ các nghi thức, mà còn giữ được ý nghĩa, tinh thần mà cha ông gửi gắm qua từng lễ thức.

Theo ông, lễ cưới truyền thống của người K’ho tuy mộc mạc nhưng thể hiện sự gắn kết giữa 2 gia đình, là lời chúc phúc cho đôi vợ chồng trẻ sống hòa thuận, no đủ. Trước sự mai một của nhiều phong tục, mỗi lần tham gia phục dựng, ông cùng các nghệ nhân, già làng đều cẩn trọng đối chiếu ký ức, trao đổi từng chi tiết để bảo đảm giữ đúng hồn cốt văn hóa K’ho. Ông cũng luôn sẵn sàng chia sẻ những điều mình biết với bà con và thế hệ trẻ, bởi ông tin rằng chỉ khi hiểu về cội nguồn, văn hóa truyền thống mới có thể tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Luôn trăn trở với việc làng

Với ông Bon Tô Xa Nga, gìn giữ văn hóa không có nghĩa là giữ nguyên tất cả những gì thuộc về quá khứ. Là người có uy tín, ông luôn quan niệm phải biết chọn lọc những giá trị tốt đẹp để bảo tồn. Đồng thời mạnh dạn vận động bà con từ bỏ những tập tục không còn phù hợp với cuộc sống hôm nay.

Bởi vậy, trong mỗi lần đến từng hộ dân tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước hay vận động phát triển kinh tế, ông đều lồng ghép những câu chuyện về văn hóa dân tộc. Ông kiên trì vận động người dân nói không với tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; khuyến khích bà con thực hiện nếp sống văn minh trong cưới hỏi, ma chay và các sinh hoạt cộng đồng. Với cách nói chuyện gần gũi, chân thành và gắn với thực tế, nhiều điều tưởng chừng khó thay đổi dần được bà con đồng thuận, làm theo.

Không chỉ vậy, ông Bon Tô Xa Nga còn luôn trăn trở trước nguy cơ mai một bản sắc văn hóa trong lớp trẻ. Ông luôn mong địa phương tiếp tục duy trì các đội cồng chiêng, tạo thêm nhiều sân chơi văn hóa để thanh thiếu niên được học tập, thực hành thường xuyên. Bởi chỉ khi người trẻ yêu văn hóa của dân tộc mình thì những giá trị ấy mới có thể được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ông Cil Khiuh - Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Dương, đánh giá ông Bon Tô Xa Nga là một trong những người có uy tín tiêu biểu luôn đồng hành cùng địa phương trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa K’ho. Với sự am hiểu phong tục, tập quán và uy tín trong cộng đồng, ông đã góp phần phục dựng các nghi lễ truyền thống, gìn giữ nhiều giá trị văn hóa đang có nguy cơ mai một, đồng thời trở thành tấm gương để thế hệ trẻ noi theo.

Hồng Thắm .