Hành trình tìm hi vọng cho thân nhân liệt sĩ
Những chuyến xe của các tổ công tác lưu động Công an tỉnh Lâm Đồng đã lặng lẽ vượt hàng trăm cây số để đến với thân nhân liệt sĩ già yếu, bệnh tật. Đó là sự tiếp nối trách nhiệm, nghĩa tình trong hành trình đưa những người con hi sinh vì Tổ quốc trở về với quê hương và gia đình.
“Không còn nhiều thời gian”
Con đường dẫn vào nhà bà Trịnh Thị Liễu - mẹ đẻ liệt sĩ Trần Liễu ở xã Bảo Lâm 1 một sáng tháng 7 lặng lẽ như bao ngày. Trong căn nhà nhỏ, người mẹ 96 tuổi gần như không còn nhìn thấy ánh sáng, tai cũng đã lãng đi theo năm tháng. Nhưng khi nghe người thân nói đoàn công tác đến lấy mẫu máu để tìm con trai liệt sĩ, bà vẫn khẽ gật đầu, đưa cánh tay gầy guộc về phía các cán bộ.
Chỉ vài phút lấy máu, nhưng để hoàn tất hồ sơ lại là cả một quá trình đầy kiên nhẫn. Đại úy Nguyễn Thanh Tùng, cán bộ Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, phải nhiều lần điều chỉnh góc máy để hệ thống xác thực khuôn mặt nhận diện được người mẹ đã đi qua gần một thế kỷ cuộc đời. Những đường nét trên gương mặt đã thay đổi quá nhiều so với dữ liệu lưu trữ.
Khó khăn chưa dừng lại. Đến bước lấy dấu vân tay, lớp da nhăn nheo khiến máy liên tục báo lỗi. Tổ công tác phải nhờ người nhà chuẩn bị một tô nước đá để làm nổi rõ các đường vân trước khi tiếp tục thu nhận.
Thấy người nhà ngạc nhiên, Đại úy Nguyễn Thanh Tùng mỉm cười giải thích: “Trong quá trình đến tận nhà lấy mẫu, chúng tôi gặp rất nhiều trường hợp tương tự. Qua thực tế, anh em cũng tự đúc rút kinh nghiệm để xử lý từng tình huống, miễn sao việc thu nhận được chính xác nhất”. Hoàn tất việc lấy mẫu gene của mẹ Liễu, cả tổ công tác như thở phào. Nhưng chưa kịp vui, tất cả lại lặng đi, khi người con của mẹ lo lắng “không biết mẹ còn kịp chờ tin không?”. Căn phòng bỗng im phăng phắc. Tất cả đều trào dâng một nỗi nghẹn ngào. Các cán bộ lặng lẽ kiểm tra lại từng thông tin trên hồ sơ, dán thêm một lần nữa tem mã định danh lên ống sinh phẩm trước khi cẩn thận đặt vào thùng bảo quản như gói trọn vào đó bao nhiêu kỳ vọng rằng sẽ tìm thấy liệt sĩ, rằng sẽ có thông tin nhanh nhất. Bởi không còn nhiều thời gian nữa…
Để thực hiện mục tiêu thu nhận 1.521 mẫu sinh phẩm ADN thân nhân theo họ ngoại của các liệt sĩ chưa xác định được danh tính, ngoài 16 điểm thu nhận cố định, Công an tỉnh Lâm Đồng đã thành lập 3 tổ công tác lưu động đến tận nhà lấy mẫu đối với 45 trường hợp. “Trước mỗi chuyến đi, tổ công tác đều phối hợp chặt chẽ với công an các xã, phường rà soát hồ sơ, chuẩn bị đầy đủ giấy tờ để khi đến nơi có thể triển khai ngay việc xác thực và lấy mẫu”, Đại úy Nguyễn Thanh Tùng chia sẻ.
Từ sáng sớm, ông Phạm Văn Vinh - em trai liệt sĩ Phạm Văn Quang đã hoàn tất mọi việc nhà và chờ tổ công tác. Khi việc lấy mẫu được thực hiện xong, ông Vinh nghẹn giọng: “Gia đình chúng tôi đi tìm mãi rồi. Giấy báo tử ghi rõ ngày anh hi sinh nhưng nhiều lần tìm vẫn không có kết quả, nhưng lần này thì cả gia đình đều hi vọng rất nhiều. Nguyện ước cuối đời của mẹ tôi là kịp nhận tin anh Quang về đoàn tụ”.
Gia đình mẹ Liễu, gia đình ông Vinh hay tất cả các gia đình liệt sĩ, họ không hỏi khi nào sẽ có kết quả. Điều khiến họ yên lòng hơn cả là cả xã hội chung tay, cơ quan chức năng tới từng gia đình liệt sĩ gõ cửa, mang theo một cơ hội mới để hành trình tìm người thân không còn chỉ là những chuyến đi vô vọng.
Thượng tá Võ Xuân Bình - Phó Trưởng Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội chia sẻ: “Chứng kiến những người mẹ, người em, người con hàng chục năm mòn mỏi mong tin liệt sĩ, chúng tôi càng thấm thía trách nhiệm của mình”. Có lẽ cũng từ lý do đó mà trên những chuyến xe, câu nói được nhắc đi nhắc lại nhiều nhất giữa các cán bộ là: “Không còn nhiều thời gian nữa...”. Bởi mỗi ngày trôi qua, cơ hội lưu giữ dấu vết sinh học của những người mẹ, người chị, người em đã ở tuổi xưa nay hiếm cũng vơi đi thêm một chút.
Bảo đảm chính xác tuyệt đối
Giữa các điểm lấy mẫu là những quãng đường dài. Trên xe, thành viên đoàn công tác không có nhiều thời gian nghỉ ngơi. Người rà soát lại danh sách thân nhân, người gọi điện cho công an xã xác nhận địa chỉ, người tranh thủ kiểm tra từng bộ dụng cụ lấy mẫu, từng ống sinh phẩm, từng tem mã vạch. Những hộp bảo quản mẫu được cố định cẩn thận phía sau xe, bởi chỉ một va đập mạnh hoặc sai sót nhỏ trong quá trình bảo quản cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu.
Thực tế không phải trường hợp nào cũng thuận lợi. Có những mẹ liệt sĩ không còn nghe rõ, trí nhớ giảm sút, có người đang điều trị bệnh nặng, không thể rời khỏi giường. Nhiều căn nhà thiếu ánh sáng hoặc điều kiện sinh hoạt chật hẹp khiến việc lấy mẫu càng thêm khó khăn… Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu hoặc an toàn của người được lấy mẫu. Và cũng có những gia đình thân nhân liệt sĩ như ông K’Xộp - em trai liệt sĩ K’Nịp ở xã Bảo Lâm 3, ông không biết tiếng Kinh và càng không hiểu tường tận về việc lấy mẫu gene. Bởi vậy, trước khi lấy mẫu, tổ công tác đã liên hệ cán bộ thôn cùng tham gia để giải thích tường tận bằng tiếng K’ho cho ông K’Xộp và gia đình. Sau khi hiểu rõ, khuôn mặt ông K’Xộp rạng rỡ hơn hẳn. Ông không nói gì nhiều, nhưng cái nắm tay thật chặt với anh em tổ lấy mẫu là trọn vẹn những gì ông gửi gắm.
Đồng hành trong các đợt lấy mẫu là đội ngũ chuyên môn của Công ty Cổ phần Sinh học phân tử GeneViet. Theo chị Phạm Kiều Duyên - cán bộ chuyên môn của đơn vị, toàn bộ mẫu được quản lý bằng mã vạch, bảo quản và vận chuyển theo quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt để bảo đảm kết quả phân tích.
Ngay sau khi hoàn tất, toàn bộ mẫu gene được cán bộ Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội tập kết và chuyển ra Hà Nội trong vòng 24 giờ để bảo đảm chất lượng phân tích. Trong bối cảnh sân bay của tỉnh chưa hoạt động trở lại, việc bảo đảm các mẫu đến nơi đúng thời gian quy định là nỗ lực rất lớn của lực lượng công an. Các mẫu gene của thân nhân liệt sĩ sẽ được đưa vào Ngân hàng Gene liệt sĩ quốc gia do Bộ Công an chủ trì, phối hợp cùng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và các đơn vị chuyên môn thực hiện nhằm tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để đối soát huyết thống.
Trên những chuyến xe mải miết lăn bánh, giờ đây không chỉ có những ống sinh phẩm là một phần máu thịt của gia đình liệt sĩ mà còn mang cả bao kỳ vọng, mong chờ của thân nhân liệt sĩ. Và cũng từ đây, những ống sinh phẩm lặng lẽ bắt đầu một hành trình mới – hành trình đi tìm tên cho những người lính chưa một lần trở về.
Quá trình lấy và lưu mẫu ADN phải được thực hiện hết sức cẩn trọng. Mọi thao tác đều phải khéo léo, nhanh chóng để các cụ không bị mệt.
Thượng úy, bác sĩ Nguyễn Hoàng Hải Thanh, Bệnh xá số 1, Phòng Hậu cần, Công an tỉnh Lâm Đồng