Lâm Đồng phát huy sức mạnh cộng đồng đẩy lùi tảo hôn

Buôn làng đổi thay từ nhận thức

Là một trong những địa bàn còn nhiều khó khăn của tỉnh, khu vực Đam Rông gồm 4 xã với hơn 65% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số thuộc 22 dân tộc. Giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của khu vực còn 19,3%, tương đương 2.845 hộ; trong đó 2.634 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, những năm gần đây, bức tranh tại vùng đất này đã có nhiều chuyển biến tích cực. Từ năm 2021 đến nay, khu vực Đam Rông ghi nhận 37 trường hợp tảo hôn, giảm 108 trường hợp so với giai đoạn 2015 - 2020. Đặc biệt, giai đoạn 2021 - 2023 không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống nào, giảm 6 trường hợp so với giai đoạn trước.

Theo ghi nhận tại thôn Mê Ka (xã Đam Rông 4), nơi từng được xem là địa bàn có nhiều trường hợp kết hôn khi chưa đủ tuổi, nay đã khác trước. Già làng Kră Jãn Ha Krang cho biết cách đây khoảng mười năm, việc thanh niên kết hôn trước tuổi 18 khá phổ biến.

Nhưng qua nhiều năm được chính quyền, các đoàn thể và già làng kiên trì tuyên truyền, bà con ngày càng nhận thức rõ hơn về lợi ích của việc học tập, học nghề trước khi lập gia đình. Nhờ đó, tình trạng tảo hôn giảm rõ rệt, hôn nhân cận huyết thống gần như không còn xuất hiện trên địa bàn.

Ông Ha Cường, Trưởng thôn Mê Ka, cho biết mỗi khi phát hiện thanh thiếu niên có nguy cơ bỏ học hoặc kết hôn sớm, Ban Tự quản thôn cùng già làng và người có uy tín đều trực tiếp đến từng gia đình vận động, giải thích. Sự kiên trì ấy đã giúp nhiều phụ huynh thay đổi suy nghĩ, không còn xem tảo hôn là chuyện bình thường như trước đây.

“

Nhờ sự kiên trì tuyên truyền của chính quyền và những người có uy tín trong cộng đồng, nhiều gia đình đã thay đổi suy nghĩ, không còn xem tảo hôn là chuyện bình thường như trước.

Ông Ha Cường, Trưởng thôn Mê Ka, xã Đam Rông 4

Không chỉ riêng xã Đam Rông 4, trên phạm vi toàn tỉnh, sau 10 năm triển khai Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số", số trường hợp tảo hôn đã giảm mạnh từ 1.164 trường hợp trong giai đoạn 2015 - 2020 xuống còn 697 trường hợp trong giai đoạn 2021 - 2025, tương đương khoảng 40%.

Nhiều địa bàn từng là "điểm nóng" như: Đạ Tông, Đạ Long, Phan Sơn, Phan Tiến hay Đắk R'măng đã cơ bản kiểm soát được tình hình, đạt mục tiêu giảm bình quân 2 - 3% mỗi năm theo Quyết định 498 của Thủ tướng Chính phủ.

Lâm Đồng hiện có 49 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 17,6% dân số. Cùng với phát triển kinh tế - xã hội, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm từ 26,96% cuối năm 2021 xuống còn 9,18% vào cuối năm 2025, tạo nền tảng quan trọng để từng bước đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Lan tỏa nhận thức từ cộng đồng

Nếu như trước đây, công tác giảm thiểu tảo hôn chủ yếu dựa vào tuyên truyền đơn lẻ thì nay Lâm Đồng đã xây dựng được một mạng lưới phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và cộng đồng dân cư.

Từ già làng, trưởng thôn, người có uy tín đến cán bộ đoàn thể, giáo viên, nhân viên y tế đều trở thành những "cầu nối" đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số.

“

Ngày trước, bà con còn nghĩ con cái lớn lên là phải cưới vợ, gả chồng sớm. Giờ thì khác rồi. Mấy năm nay trong buôn, trong làng ít còn chuyện tảo hôn. Còn chuyện lấy nhau trong họ hàng gần thì bà con không còn làm nữa, ai cũng biết như vậy là không tốt cho con cháu sau này.

Già làng Kră Jãn Ha Krang, người uy tín Thôn Mê Ka, xã Đam Rông 4

Thống kê từ Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, trong giai đoạn 2015 - 2025, địa phương đã triển khai đồng bộ Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số" gắn với Tiểu dự án 2 thuộc Dự án 9 của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đồng thời, nội dung phòng, chống tảo hôn cũng được lồng ghép với các chương trình về bình đẳng giới, chăm sóc sức khỏe sinh sản, bảo vệ trẻ em, giảm nghèo bền vững và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Điểm nổi bật là công tác truyền thông đã có bước chuyển mạnh cả về quy mô lẫn hình thức. Nếu trong giai đoạn 2015 - 2020, toàn tỉnh tổ chức gần 200 hội nghị, lớp tập huấn và hoạt động truyền thông trực tiếp, phát sóng khoảng 350 chuyên mục truyền hình, 420 chuyên mục phát thanh và phát hành hơn 30.000 tờ rơi, thì giai đoạn 2021 - 2025, các con số này đều tăng đáng kể.

Bà Cil Bri, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng cho biết, giảm tảo hôn không còn là nhiệm vụ riêng của ngành dân tộc mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị. Trong đó, đội ngũ già làng, trưởng thôn và người có uy tín giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi họ am hiểu phong tục, được cộng đồng tin tưởng và có tiếng nói thuyết phục trong việc vận động người dân thay đổi nhận thức.

Khi phát hiện những trường hợp có nguy cơ tảo hôn, họ kịp thời phối hợp với chính quyền, đoàn thể để tuyên truyền, hòa giải, góp phần ngăn chặn ngay từ đầu.

“

Đội ngũ già làng, trưởng thôn và người có uy tín giữ vai trò đặc biệt quan trọng vì am hiểu phong tục, được cộng đồng tin tưởng. Khi họ trực tiếp vận động, hòa giải hoặc kịp thời báo cho chính quyền những trường hợp có nguy cơ tảo hôn, người dân dễ tiếp thu và thay đổi nhận thức hơn.

Bà Cil Bri, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng

Giai đoạn 2026 - 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu tiếp tục giảm bình quân 2 - 3% số cặp tảo hôn và 3 - 4% số cặp hôn nhân cận huyết thống mỗi năm tại các địa bàn có nguy cơ cao.

Tỉnh sẽ đa dạng hóa các hình thức truyền thông, tăng cường ứng dụng mạng xã hội, nhân rộng các câu lạc bộ tiền hôn nhân, phát huy hơn nữa vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín.

Qua đó xây dựng những cộng đồng dân cư phát triển bền vững, nơi thanh thiếu niên được học tập, lập nghiệp trước khi xây dựng gia đình.

Chính Thành