Sạt lở uy hiếp K’Nớ 5, cần giải pháp căn cơ để ổn định dân cư

Nguy cơ sạt lở cao trong mùa mưa

Những ngày đầu tháng 8/2026, khi tỉnh Lâm Đồng bắt đầu bước vào cao điểm mùa mưa bão, chúng tôi có mặt tại khu tái định cư K’Nớ 5, xã Đam Rông 4. Mưa vừa dứt, đất đỏ vẫn còn nhão dưới chân, nhiều đoạn taluy phía sau khu dân cư loang lổ những vệt sạt mới. Trên sườn đồi cao, từng mảng đất lớn đã trượt xuống sát mép nhà dân.

Anh M’Bon Ha Mên đứng lặng nhìn khoảng taluy sau nhà vừa có dấu hiệu sụt xuống sau trận mưa đêm hôm trước. “Mùa mưa bão đang đến gần nên gia đình rất lo. Mỗi lần mưa lớn kéo dài là cả nhà không ai dám ngủ”, anh M’Bon Ha Mên nói.

Dự án Bố trí, ổn định dân cư vùng đặc biệt khó khăn thôn Đưng K’Nớ 5 được triển khai từ năm 2017 nhằm ổn định cuộc sống cho 102 hộ dân. Đến nay, đã có 73 hộ được giao đất, 63 hộ xây dựng nhà ở và chuyển đến sinh sống. Thế nhưng, trước diễn biến phức tạp của khí hậu khiến địa chất bị ảnh hưởng, nơi từng được kỳ vọng là điểm an cư bền vững nay lại trở thành khu vực thường trực nguy cơ sạt lở mỗi khi mưa lớn xuất hiện.

Theo UBND xã Đam Rông 4, khu vực phía sau dãy nhà từ lô A1 đến A20 đang bị sụt lún, sạt trượt taluy dương; nhiều điểm chỉ còn cách nhà dân vài mét. Phía dưới chân đồi cao từ 30 - 50 m, độ dốc 45 - 60 độ, hiện có khoảng 15 hộ với hơn 70 nhân khẩu sinh sống trong vùng nguy hiểm. Các lô B và D, từ D1 đến D10 cũng xuất hiện nhiều điểm sạt lở, một số công trình phụ đã bị cuốn trôi, đe dọa trực tiếp tính mạng và tài sản người dân.

Đi dọc tuyến đường nội khu, nhiều đoạn mương thoát nước đã bị đất đá vùi lấp. Sau những trận mưa kéo dài, nước không thoát kịp, tràn qua mặt đường rồi đổ thẳng xuống các mái taluy phía sau nhà dân. Người dân cho biết, chỉ cần một trận mưa lớn trong vài giờ là đất bắt đầu nhão ra, nguy cơ xảy ra sạt trượt có thể đến bất cứ lúc nào.

Theo kết quả kiểm tra của các cơ quan chức năng, taluy dương khu vực lô A đã sụt lún bình quân 1 - 1,5 m, kéo dài khoảng 50 m; đất đá sạt xuống lấp cả mương thoát nước phía sau nhà dân trên chiều dài khoảng 300 m. Taluy âm khu vực lô B từng sạt vào tháng 7/2025, ảnh hưởng trực tiếp đến công trình phụ của 15 hộ dân. Khu vực lô D tiếp tục xuất hiện nhiều điểm sạt cục bộ do nước mưa và nước thải sinh hoạt chảy trực tiếp vào mái taluy.

Ông Khổng Hữu Kiên, Chủ tịch UBND xã Đam Rông 4 cho biết, ngay khi phát hiện dấu hiệu sạt lở, xã đã thành lập đội ứng trực, bố trí lực lượng túc trực ngày đêm tại các điểm nguy cơ cao; đồng thời sẵn sàng tổ chức di dời khẩn cấp các hộ dân đến nơi an toàn và sẽ cưỡng chế nếu người dân không chấp hành để bảo đảm tính mạng.

Qua rà soát, chính quyền xác định nguyên nhân chủ yếu là nền địa chất yếu, đất sét pha cát dễ rã trôi khi thấm nước; hệ thống thoát nước chưa hoàn chỉnh, nhiều đoạn vẫn là mương đất nên dễ bị vùi lấp khi mưa lớn.

Bên cạnh đó, một số hộ dân xây dựng công trình phụ trên nền đất đắp, chưa làm hệ thống thu gom nước mái và xả nước sinh hoạt trực tiếp ra taluy, làm tăng nguy cơ mất ổn định mái dốc.

Chạy đua với thời gian trước mùa mưa lũ

Ông Trần Xuân Cường, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Lạc Dương thông tin, dự án K’Nớ 5 được chia làm 2 giai đoạn với tổng mức đầu tư khoảng 38 tỷ đồng. Thời gian thực hiện hợp đồng đã được gia hạn đến ngày 31/12/2025.

Gói thầu xây dựng hạ tầng kỹ thuật gồm san nền, đường giao thông, thoát nước, điện chiếu sáng và nước sinh hoạt đã cơ bản thi công hoàn thành; hiện đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ để trình cơ quan chuyên môn kiểm tra công tác nghiệm thu và đưa công trình vào khai thác sử dụng.

Theo ông Cường, ngay sau khi xuất hiện sạt lở tại các khu vực lô A, B và D, đơn vị đã phối hợp với địa phương triển khai các biện pháp xử lý tạm thời như: phủ bạt ni lông chống thấm, đắp đất gia cố chân taluy, đào hạ tải một số vị trí sạt nguy hiểm, san gạt cục bộ và khơi thông mương thoát nước.

Đối với khu vực taluy âm lô B, sau khi gia cố tạm thời, đến nay, chưa ghi nhận thêm hiện tượng sạt trượt mới ảnh hưởng trực tiếp đến nhà dân. “Về cơ bản các hạng mục hạ tầng đã hoàn thành, tuy nhiên, khu vực dân cư vẫn phát sinh các điểm sạt trượt do điều kiện địa chất phức tạp và ảnh hưởng của nước mặt trong mùa mưa”, ông Cường cho hay.

Ông Cường cho biết thêm, giải pháp trước mắt là tiếp tục xử lý các điểm sạt có nguy cơ cao, khôi phục hệ thống thoát nước bị bồi lấp và yêu cầu các hộ dân thu gom nước mái, dẫn nước về mương tập trung theo quy hoạch, không xả nước sinh hoạt trực tiếp ra taluy phía sau nhà.

Về lâu dài, đơn vị đã đề xuất đầu tư hệ thống mương thoát nước kiên cố, kè gia cố mái taluy, rọ đá bảo vệ chân dốc và các hạng mục thu gom nước tập trung để ổn định toàn bộ khu tái định cư. Hai phương án xử lý được đề xuất có tổng mức đầu tư lần lượt khoảng 52,5 tỷ đồng và 108,8 tỷ đồng.

“

Điều cấp bách lúc này là phải xử lý ngay các vị trí có nguy cơ sạt trượt cao trước khi mưa lớn kéo dài xảy ra, đồng thời sớm có nguồn kinh phí để triển khai các giải pháp ổn định lâu dài cho khu dân cư.

Ông Trần Xuân Cường, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Lạc Dương

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Lạc Dương, nguồn vốn bố trí thực hiện dự án Bố trí, ổn định dân cư còn nhiều khó khăn, điểm dân cư K’Nớ 5 của cả giai đoạn 1 (2017- 2020) và giai đoạn 2 (2023 - 2025) đã kết thúc thời gian đầu tư. Vì vậy, hiện không còn cơ sở pháp lý để tiếp tục bổ sung kinh phí thực hiện việc khắc phục tình trạng sạt lở, sụt trượt đang xảy ra tại khu dân cư.

Đây là vướng mắc lớn nhất khiến công tác xử lý triệt để các điểm sạt lở chưa thể triển khai ngay, dù nguy cơ mất an toàn đối với người dân ngày càng gia tăng khi mùa mưa lũ đang đến rất gần.

Trong văn bản kiến nghị mới nhất, UBND xã Đam Rông 4 đề nghị cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí để địa phương chủ động xử lý ngay các vị trí có nguy cơ sạt trượt cao, nạo vét và khôi phục hệ thống thoát nước trước mùa mưa; đồng thời hỗ trợ triển khai phương án ổn định lâu dài cho toàn khu dân cư K’Nớ 5.

Chính quyền cũng kiến nghị tăng cường tuyên truyền, vận động người dân khơi thông mương thoát nước, xử lý nước mái và chấm dứt việc xả nước sinh hoạt trực tiếp vào taluy.

Hoàng Sa