Nghệ nhân Ya Hinh giữ gìn văn hóa Churu

Nặng lòng với tiếng kèn, tiếng chiêng

“Thời của tôi, trong làng hầu như ai cũng biết đánh đồng la, đánh chiêng, thổi kèn. Người biết thổi sáo, người biết hát dân ca. Không có giáo án hay lớp học như bây giờ. Mình cứ theo người đi trước rồi học theo”, ông Ya Hinh bắt đầu câu chuyện.

Những giai điệu khi ấy không được ghi chép thành bài bản mà được truyền lại bằng trí nhớ và sự chỉ dạy trực tiếp. Điều đặc biệt là những âm thanh tưởng như phức tạp ấy lại được thế hệ trẻ tiếp nhận rất tự nhiên. Chính quá trình ấy khiến ông Ya Hinh càng tin rằng văn hóa chỉ có thể sống khi được trao truyền. Nếu thế hệ trước không truyền lại, tiếng chiêng, tiếng kèn và những làn điệu dân ca rồi sẽ dần vắng bóng.

Từ một người học, ông trở thành người giữ nghề, rồi truyền nghề. Không chỉ biết đánh cồng chiêng, Ya Hinh còn chơi được kèn bầu cùng nhiều nhạc cụ truyền thống. Nhiều năm qua, ông thường xuyên có mặt trong các lễ hội, sự kiện văn hóa của địa phương. Mỗi khi cộng đồng cần biểu diễn hoặc thực hiện nghi lễ, ông cùng những nghệ nhân lớn tuổi khác lại góp mặt.

Một dấu ấn đặc biệt với ông là lần cùng hơn 20 nghệ nhân ở xã D’ran tham dự Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam năm 2026 tại Hà Nội. Đây cũng là lần đầu tiên ông đến Thủ đô và biểu diễn trước đông đảo quan khách. Giữa không gian văn hóa rộng lớn, trước hàng ngàn người, ông cảm thấy vừa vui vừa tự hào.

“

Những gì mình biết thì phải truyền lại cho lớp trẻ. Không truyền thì sau này các cháu sẽ không biết.

Nghệ nhân Ya Hinh

Chuyến đi ấy khiến ông càng thấm thía giá trị văn hóa của cộng đồng mình đang được nhiều người quan tâm, trân trọng. Từ đó, ông càng có thêm động lực để giữ gìn và trao truyền.

Trao truyền văn hóa cho người trẻ

Tâm huyết ấy được ông Ya Hinh cụ thể hóa bằng những buổi tập cồng chiêng, đồng la cho thanh niên trong làng. Cùng với nghệ nhân ưu tú Ma Bio, ông trực tiếp hướng dẫn từng động tác, từng nhịp đánh.

Trong những buổi truyền dạy, đôi bàn tay chai sần theo năm tháng của những nghệ nhân lớn tuổi vẫn kiên nhẫn hướng dẫn từng bàn tay trẻ đặt lên mặt chiêng. Người học lắng nghe, quan sát rồi thực hành, lặp đi lặp lại nhiều lần. Câu lạc bộ cồng chiêng trong thôn với khoảng 30 thành viên, duy trì sinh hoạt 2 - 3 buổi mỗi tuần. Trong mỗi buổi tập, ông Ya Hinh đều theo sát. Không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà ông còn giúp người trẻ hiểu hơn về ý nghĩa của âm thanh, nghi lễ mà mình đang học.

Tâm niệm ấy cũng được ông gửi gắm vào chính các con của mình. Trong 9 người con, Touneh Ya Thiết là người đang tiếp nối con đường của cha. Với ông, đó là niềm vui đặc biệt khi tiếng chiêng không chỉ được truyền lại cho buôn làng mà còn được nối tiếp ngay trong gia đình.

Anh Ya Thiết cho biết, chỉ khi thực sự bắt tay vào tập luyện và tự mình tạo nên những âm thanh vang giữa đất trời, anh mới cảm nhận trọn vẹn tình yêu với tiếng chiêng. Càng học, anh càng say mê và mong hiểu sâu hơn những giá trị mà thế hệ trước gửi gắm.

Ông Bùi Khắc Toàn - Phó Chủ tịch UBND xã D’ran cho biết, địa phương vinh dự khi được ngành văn hóa lựa chọn để thực hiện nghi lễ Mừng lúa mới. Đây là kết quả của quá trình cộng đồng người Churu bền bỉ gìn giữ văn hóa qua nhiều thế hệ và cả trong đời sống hằng ngày.

Địa phương cũng đang triển khai xây dựng nhà văn hóa cộng đồng Churu tại khu vực Diom. Khi hoàn thành, đây sẽ là không gian để cộng đồng tiếp tục sinh hoạt, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Để những giá trị ấy thực sự sống trong cộng đồng, tâm huyết của những người như ông Ya Hinh là điều vô cùng đáng trân trọng.

Trong mỗi nhịp chiêng, tiếng kèn ngân lên giữa Diom hôm nay là câu chuyện của một thế hệ đã đi qua, một thế hệ đang tiếp nối và một người nghệ nhân vẫn ngày ngày đau đáu giữ hồn văn hóa Churu. Chừng nào những âm thanh ấy còn vang lên trong buôn làng, khi đó bản sắc của cộng đồng vẫn còn được gìn giữ và truyền lại cho mai sau.

Hồng Thắm .