Xu hướng gia tăng đầu tư tên lửa đạn đạo tầm xa tái định hình thế trận an ninh toàn cầu
Sự gia tăng của các kho tên lửa đạn đạo tầm xa chính xác cao đang làm quá tải các hệ thống phòng thủ, buộc nhiều quốc gia phải cấp tập mở rộng năng lực tấn công răn đe.
Thực tế tại các chiến trường hiện đại đang cho thấy sự trở lại mạnh mẽ của tên lửa đạn đạo tầm xa, bên cạnh các loại phương tiện bay không người lái (UAV) giá thành thấp. Việc các quốc gia tăng cường sử dụng tên lửa đạn đạo chính xác cao đang đặt ra thử thách nghiêm trọng đối với khả năng phòng thủ và nguồn lực cung ứng đạn đánh chặn của nhiều quân đội trên thế giới.
Tốc độ tiêu hao và đòn bẩy chiến thuật của tên lửa đạn đạo
Trong các xung đột gần đây tại Đông Âu và Trung Đông, sự chú ý ban đầu thường tập trung vào UAV nhờ chi phí thấp và tốc độ chậm. Tuy nhiên, thực tế chiến trường chứng minh các đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo có tầm bắn từ 1.000 km trở lên lại mang lại sức mạnh tàn phá và đòn bẩy chiến thuật vượt trội. Hàng nghìn tên lửa đạn đạo đã được phóng từ cả mặt đất lẫn trên không, gây áp lực khổng lồ lên kho tên lửa đánh chặn vốn có chi phí đắt đỏ và khó bổ sung.
Chuyên gia Kelly Grieco từ Trung tâm Stimson (Mỹ) nhận định, ngày càng nhiều quốc gia đủ khả năng gây ra tổn thất quân sự và kinh tế đáng kể ở tầm xa. Điều này buộc Mỹ cùng các đồng minh phải tính toán lại toàn bộ quy trình từ bố trí lực lượng cho đến hậu cần chiến trường.
Cuộc đua phát triển vũ khí tấn công tầm xa toàn cầu
Tên lửa đạn đạo lần đầu xuất hiện trong thập niên 1940 với các mẫu V-1 và V-2 của Đức. Bước sang thời kỳ Chiến tranh Lạnh, phần lớn tên lửa đạn đạo đều gắn liền với nhiệm vụ mang đầu đạn hạt nhân. Từ năm 1988 đến năm 2019, Hiệp ước Lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) giữa Mỹ và Liên Xô (sau đó là Nga) đã cấm các loại tên lửa đạn đạo mặt đất tầm bắn 500–5.500 km. Tuy nhiên, việc Mỹ dưới nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump rút khỏi INF, kéo theo tuyên bố chấm dứt tuân thủ từ phía Nga, đã mở đường cho đợt tái vũ trang mới.
Nhờ chi phí sản xuất tối ưu hơn và độ chính xác cải thiện, tên lửa đạn đạo thông thường đã trở thành thành tố không thể thiếu trong kho vũ khí hiện đại. Chuyên gia Jeffrey Lewis tại Đại học Stanford (Mỹ) đánh giá các nỗ lực hạn chế sự phổ biến của tên lửa không còn mang nhiều ý nghĩa khi công nghệ đã trở nên dễ tiếp cận hơn.
Tại châu Á, Hàn Quốc đã ra mắt dòng tên lửa đạn đạo Hyunmoo-5 với tầm bắn đạt hàng nghìn kilômét, trong khi Nhật Bản đang phát triển mẫu Type 25 tích hợp phương tiện lướt siêu vượt âm nhằm tăng khả năng thâm nhập lưới phòng thủ. Tại châu Âu, liên minh 6 quốc gia gồm Anh, Ba Lan, Đức, Thụy Điển, Italia và Pháp đã cam kết phát triển dòng tên lửa đạn đạo có tầm bắn tối thiểu 2.000 km vào năm 2030. Song song với đó, Khối Đồng minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) cũng cam kết dành 50 tỷ USD cho các chương trình phát triển vũ khí tấn công tầm xa.
Thách thức làm quá tải mạng lưới phòng thủ
Theo phân tích của chuyên gia William Alberque tại Pacific Forum, chiến thuật tác chiến hiện đại đang kết hợp phức tạp giữa UAV và tên lửa đạn đạo. Đối phương có thể sử dụng hàng nghìn UAV và tên lửa giá rẻ nhằm làm quá tải hệ thống cảnh báo và tiêu hao đạn đánh chặn, sau đó mới phóng các tên lửa đạn đạo hiện đại hơn, nhanh hơn để hủy diệt các mục tiêu chiến lược.
Đồng quan điểm, chuyên gia Becca Wasser từ Bloomberg Economics cho rằng sự bùng nổ của tên lửa đạn đạo tầm xa làm trầm trọng thêm áp lực về chi phí duy trì năng lực phòng thủ. Sự mất cân bằng giữa chi phí tấn công và chi phí phòng thủ đang biến thế trận không quân - phòng thủ trở nên phức tạp hơn so với trước đây.