OCOP Lâm Đồng nâng giá trị bằng sản xuất xanh
Sau nhiều năm mở rộng số lượng, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) của Lâm Đồng đang chuyển trọng tâm sang nâng chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh. Sản xuất xanh, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường được xác định là những hướng đi chính trong giai đoạn 2026 - 2030.
Từ đặc sản đến thương hiệu xanh
Lâm Đồng hiện có 527 chủ thể với 941 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 88 sản phẩm 4 sao và 853 sản phẩm 3 sao. Sau giai đoạn phát triển mạnh về số lượng, tỉnh đang chuyển trọng tâm sang nâng chất lượng và giá trị sản phẩm.
Các nhóm sản phẩm thế mạnh của tỉnh khá đa dạng, từ cà phê, trà, mắc ca, atiso đến rau, hoa, trái cây và các sản phẩm chế biến. Nhiều sản phẩm đã được đầu tư về bao bì, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và từng bước mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, yêu cầu của thị trường ngày càng cao. Người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, chất lượng, an toàn thực phẩm và tác động môi trường. Những yêu cầu mới đang buộc các chủ thể OCOP thay đổi cách sản xuất và tiếp cận thị trường.
Theo ông Lê Quang Dần, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chương trình OCOP đã góp phần thay đổi nhận thức của các chủ thể, từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp. Doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất ngày càng chú trọng đầu tư công nghệ, cải tiến bao bì, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và liên kết sản xuất.
Giai đoạn 2026 - 2030, Lâm Đồng phấn đấu phát triển thêm 200 - 250 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; bình quân mỗi năm có 40 - 50 sản phẩm được đánh giá, phân hạng, hướng tới 1 - 2 sản phẩm đạt OCOP cấp quốc gia.
Điểm đáng chú ý là tỉnh không đặt mục tiêu tăng số lượng đơn thuần. Ít nhất 20% sản phẩm OCOP hiện có sẽ được hỗ trợ đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu.
Cùng với đó, các chủ thể được khuyến khích phát triển sản phẩm theo hướng đa giá trị, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường, văn hóa địa phương và phát triển bền vững. Hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ sản xuất ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được ưu tiên hỗ trợ để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Đến năm 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu ít nhất 30% chủ thể OCOP xây dựng chuỗi giá trị theo hướng sản xuất xanh, có vùng nguyên liệu ổn định và sử dụng bao bì thân thiện với môi trường. Khoảng 30% sản phẩm được định hướng theo mô hình OCOP xanh, OCOP tuần hoàn; 10 - 15 sản phẩm tham gia chuỗi cung ứng quốc tế hoặc hướng tới xuất khẩu.
Như vậy, yêu cầu đặt ra với OCOP trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở việc đạt sao, mà còn phải duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu và nâng khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Mở rộng thị trường bằng chuyển đổi số
Cùng với nâng chất lượng, chuyển đổi số đang mở thêm cơ hội để sản phẩm OCOP tiếp cận người tiêu dùng thuận lợi hơn.
Lâm Đồng định hướng đến năm 2030, 100% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên sẽ được số hóa hồ sơ, gắn mã QR và truy xuất nguồn gốc điện tử. Ít nhất 70% sản phẩm được quảng bá, tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử; kết nối với các hệ thống phân phối hiện đại và nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.
Thị trường tiêu dùng ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, tạo thêm dư địa cho các chủ thể OCOP, nhất là doanh nghiệp và hợp tác xã quy mô nhỏ. Thương mại điện tử có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào các kênh bán hàng truyền thống và mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng.
Tuy nhiên, để bán hàng hiệu quả trên môi trường số, sản phẩm phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu về chất lượng, bao bì, thông tin, truy xuất nguồn gốc và năng lực cung ứng.
Đại diện một doanh nghiệp có sản phẩm OCOP 4 sao tại Lâm Đồng cho rằng, phát triển OCOP theo hướng xanh và chuyển đổi số sẽ giúp các chủ thể nâng sức cạnh tranh. Tuy nhiên, doanh nghiệp và hợp tác xã quy mô nhỏ vẫn cần được hỗ trợ về xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và kết nối xuất khẩu.
Bên cạnh thị trường, Lâm Đồng cũng mở rộng không gian phát triển OCOP thông qua làng nghề và du lịch. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu bảo tồn và phát triển 8 làng nghề, 14 làng nghề truyền thống đã được công nhận; xây dựng thêm 4 làng nghề mới.
Các làng nghề được định hướng ứng dụng công nghệ số, xây dựng bản đồ số, phát triển thương mại điện tử và kết hợp du lịch trải nghiệm. Sản phẩm OCOP nhờ đó có thêm kênh tiêu thụ, trong khi giá trị văn hóa và nghề truyền thống có thêm điều kiện được duy trì.
Trong lĩnh vực du lịch, mỗi năm tỉnh phấn đấu phát triển thêm 1 - 2 sản phẩm OCOP thuộc nhóm du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và du lịch nông thôn đạt từ 3 sao trở lên. Việc kết hợp sản phẩm OCOP với du lịch có thể tạo thêm nguồn thu cho người dân và đa dạng hóa sản phẩm phục vụ du khách.
Cùng với mở rộng thị trường trong nước, Lâm Đồng đặt mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu nông sản chủ lực lên khoảng 1,9 tỷ USD vào năm 2030. Để đạt mục tiêu này, các sản phẩm OCOP có lợi thế cần tiếp tục được chuẩn hóa, nâng chất lượng, xây dựng thương hiệu và đáp ứng yêu cầu của từng thị trường.
Sau hơn một thập kỷ triển khai, OCOP tại Lâm Đồng đang chuyển từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị. Sự chuyển hướng này sẽ tạo nền tảng để nông sản địa phương mở rộng thị trường, nâng sức cạnh tranh và góp phần phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.