Đột phá thể chế, khơi thông nguồn lực cho mô hình phát triển mới
Đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo không gian để các nguồn lực được giải phóng, người dân, doanh nghiệp phát huy sức sáng tạo.
Đổi mới mô hình phát triển trước hết phải tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia, qua đó hình thành năng lực phát triển mới.
Quan điểm này được đặt ra trong Nghị quyết số 19-NQ/TW Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, đồng thời tiếp nối tinh thần đột phá về xây dựng và thi hành pháp luật được xác định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Từ định hướng đó, yêu cầu đặt ra là đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo không gian để các nguồn lực được giải phóng, người dân và doanh nghiệp phát huy sức sáng tạo.
Thực tiễn Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đang cho thấy rõ tinh thần này khi nhiều dự án luật được đưa ra sửa đổi theo hướng cắt giảm thủ tục, phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho địa phương, thiết kế những cơ chế mới nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và mở rộng không gian phát triển.
Thể chế phải trở thành nguồn lực phát triển
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng khoa Khoa học liên ngành-Ngoại ngữ-Tin học, Học viện Hành chính và Quản trị công, quan điểm về đổi mới mô hình phát triển đặt ra một tư duy mới: đột phá phát triển trước hết phải bắt đầu từ đột phá thể chế. Thể chế không chỉ là công cụ quản lý mà phải trở thành nguồn lực phát triển, tạo động lực giải phóng sức sản xuất, khơi thông các nguồn lực xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Pháp luật cần ổn định, minh bạch, dễ dự báo, giảm chồng chéo, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật.
Tinh thần hoàn thiện pháp luật hiện nay hướng mạnh vào việc giải quyết những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực cho phát triển. Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận nhiều dự án luật theo hướng này. Nhiều ý kiến đại biểu đề nghị đánh giá chất lượng sửa đổi luật qua những kết quả cụ thể: số thủ tục được cắt giảm, chi phí tuân thủ giảm, tính minh bạch và trách nhiệm của cơ quan quản lý được nâng lên.
Đại biểu Nguyễn Thành Trung (Hải Phòng) khi góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ nhấn mạnh yêu cầu cải cách phải thực chất, chuyển đổi số phải giảm chi phí tuân thủ, tránh tình trạng số hóa những thủ tục cũ. Nhà nước vẫn phải quản lý chặt chẽ, song công cụ quản lý cần chuyển từ cấp phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu và giám sát; doanh nghiệp không phải cung cấp nhiều lần những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.
Đại biểu Tào Đức Thắng (Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá cao dự thảo Luật đã cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; hoàn thiện các quy định còn vướng mắc từ thực tiễn, trong đó có cơ chế sử dụng chung hạ tầng viễn thông phục vụ quốc phòng, an ninh. Đại biểu đề nghị, trong quá trình xây dựng chính sách và quy hoạch phát triển hạ tầng viễn thông thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ cần quy hoạch hạ tầng thụ động khi tiến lên 6G, 7G. Khi quy hoạch hạ tầng thụ động được hoàn thiện, doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng, tạo cơ sở để nâng tỷ lệ sử dụng chung trong tương lai.
Các đại biểu đề nghị tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, rút ngắn thủ tục, đẩy mạnh hậu kiểm; đồng thời hoàn thiện cơ chế chia sẻ, khai thác dữ liệu, xác định rõ dữ liệu phải chia sẻ, cơ quan được khai thác và trách nhiệm khi dữ liệu sai, chậm cập nhật hoặc được sử dụng không đúng mục đích.Khai thác dữ liệu đã có trong hệ thống Nhà nước làm đầu vào của quản lý sẽ giảm yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại cùng một thông tin dưới nhiều hình thức. Khi đó, chuyển đổi số trở thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu thay cho việc đơn thuần số hóa giấy tờ.
Trao quyền để địa phương tạo không gian phát triển
Một nội dung xuyên suốt trong các dự án luật được Quốc hội thảo luận là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn quyền hạn với trách nhiệm, nguồn lực và kiểm soát quyền lực.
Tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” được thể hiện rõ trong dự án Luật Phát triển đô thị. Dự thảo hướng tới tăng tính chủ động của chính quyền đô thị đặc biệt trong tổ chức bộ máy, quản lý biên chế và xây dựng, thực thi chính sách; đồng thời mở ra cơ chế phát triển khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, xã hội hóa dịch vụ công và những mô hình phát triển đô thị mới.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) đánh giá cao việc dự thảo đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền đô thị, trong đó các địa phương được trao quyền chủ động trong những lĩnh vực như quy hoạch, đất đai, nguồn nhân lực, tổ chức bộ máy, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Theo đại biểu, việc phân quyền cụ thể giúp địa phương chủ động khai thác những không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian tầm cao và tầm thấp. Cùng với quy trình phê duyệt được rút gọn, địa phương có điều kiện linh hoạt hơn trong thu hút đầu tư vào những mô hình mới như khu thương mại tự do, khu logistics.
Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho biết, dự thảo Luật đã giao hơn 150 thẩm quyền cho Hội đồng Nhân dân. Theo đại biểu, việc phân quyền cần gắn với phát huy vai trò của Hội đồng Nhân dân trong quyết định chính sách và giám sát hoạt động của cơ quan hành chính địa phương. Thẩm quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cần đi cùng kiểm soát quyền lực, công khai và minh bạch.
Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) nêu rõ, phân quyền mạnh tạo điều kiện để địa phương chủ động, linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, cơ chế giám sát của Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng Nhân dân; quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện để các thành phố được áp dụng cơ chế của luật, tránh phát sinh cơ chế xin-cho.
Liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ với pháp luật chuyên ngành, quy định cụ thể phạm vi, điều kiện, thời gian giám sát và đánh giá kết quả thử nghiệm.
Cắt giảm thủ tục, tháo gỡ điểm nghẽn
Tinh thần đột phá thể chế cũng được thể hiện trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Dự thảo sửa đổi 10 luật, cắt giảm 40 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 12 thủ tục và cắt giảm 40 điều kiện kinh doanh. Dự án luật cũng phân quyền 24 thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh thực hiện. Những con số này cho thấy hướng cải cách đang tập trung vào những yêu cầu trực tiếp của hoạt động sản xuất, kinh doanh: giảm thủ tục, giảm điều kiện, tăng quyền chủ động cho địa phương và chuyển trọng tâm quản lý sang hậu kiểm.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đánh giá trọng tâm của Kỳ họp là xem xét, hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những điểm nghẽn nhằm khơi thông các nguồn lực cho phát triển. Theo đại biểu, một chính sách tốt phải tháo gỡ được điểm nghẽn, tạo thêm động lực, mở rộng không gian phát triển và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp.
Cắt giảm thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, khai thác hiệu quả dữ liệu và mở rộng không gian phát triển đang là những nội dung trọng tâm trong quá trình hoàn thiện thể chế. Qua đó, nhiều điểm nghẽn từ thực tiễn đang được tập trung tháo gỡ./.