Phụ nữ dân tộc thiểu số Lâm Đồng giữ hồn văn hóa qua du lịch cộng đồng

Kể chuyện quê hương bằng chính văn hóa của mình

Một ngày tại Làng truyền thống dân tộc Cơ Ho ở thôn K’Long Trao, xã Di Linh, chị K’Hưng tất bật với công việc đón khách. Khi thì chị đứng tại điểm để thuyết minh, lúc lại làm MC dẫn dắt các trò chơi, hướng dẫn du khách tham quan, trải nghiệm. Khi khác, chị cùng bà con chuẩn bị những tiết mục múa, cồng chiêng để giới thiệu đời sống văn hóa của người Cơ Ho.

Sau khi học Cao đẳng Đà Lạt, chuyên ngành Văn hóa - Du lịch, chị K’Hưng về quê hương tại xã Di Linh để lập nghiệp. Sau nhiều năm công tác tại các vị trí khác nhau ở địa phương, đến nay, chị K’Hưng đã gắn bó với hoạt động du lịch cộng đồng tại địa bàn.

Hiện chị là Phó Ban quản lý Làng truyền thống dân tộc Cơ Ho tại thôn K’Long Trao. Mô hình có khoảng 20 thành viên quản lý chính và 30 - 40 người dân tham gia các hoạt động chung, tùy theo quy mô các chương trình.

Theo chị K’Hưng, kiến thức được học ở trường là nền tảng lớn, nhưng để làm tốt công việc giới thiệu văn hóa quê hương, điều quan trọng hơn cả là phải hiểu và yêu những giá trị mình đang có.

“

May mắn là mình được học đúng chuyên ngành. Nhưng càng làm, mình càng thấy muốn giới thiệu văn hóa cho du khách thì trước hết bản thân phải hiểu, phải yêu và có ý thức giữ gìn. Mình học từ gia đình, từ những người lớn tuổi trong cộng đồng, rồi tìm hiểu thêm tài liệu để có thể kể cho khách nghe một cách đầy đủ, chân thực".

Chị K'Hưng, Phó Ban quản lý Làng truyền thống dân tộc Cơ Ho, thôn K’Long Trao, xã Di Linh

Mỗi đoàn khách đến là một lần chị và bà con có thêm cơ hội kể câu chuyện về văn hóa Cơ Ho. Du khách được tham quan, nghe thuyết minh, tham gia các trò chơi, trải nghiệm đời sống cộng đồng và hòa mình vào không gian cồng chiêng, múa xoang.

Điều chị K’Hưng mong muốn không phải chỉ là khách đến rồi đi, mà sau mỗi chuyến tham quan, họ hiểu thêm về văn hóa của người Cơ Ho và mang theo những câu chuyện ấy đến nhiều nơi khác.

Năm 2025, Làng truyền thống dân tộc Cơ Ho đón gần 2.000 lượt khách. Nguồn khách được kết nối thông qua mạng xã hội, các chương trình quảng bá du lịch và những người làm nội dung trên TikTok. Một số du khách biết đến điểm đến qua các bài viết, hình ảnh trên báo chí, mạng xã hội rồi chủ động liên hệ để kết nối tour.

Từ đất, gốm đến những câu chuyện níu chân du khách

Câu chuyện làm du lịch gắn với bảo tồn văn hóa cũng được tiếp nối bằng nghề gốm truyền thống của người Churu tại xã Quảng Lập.

Ở nơi đây, bà Ma Ly vẫn miệt mài với đất, với những công đoạn làm gốm được truyền lại qua nhiều thế hệ. Không có dây chuyền hiện đại, sản phẩm được tạo hình chủ yếu bằng đôi tay người thợ. Từ một khối đất, qua bàn tay khéo léo, từng chiếc nồi, chum, ché hay sản phẩm trang trí dần thành hình, mang vẻ đẹp mộc mạc và dấu ấn riêng.

Điều đặc biệt là không gian làm gốm của bà Ma Ly ngày nay không chỉ dành cho việc sản xuất. Nhiều đoàn khách tìm đến để xem bà Ma Ly trình diễn làm gốm, nghe kể về nghề và trực tiếp trải nghiệm.

Có người lần đầu chạm vào đất sét, còn lúng túng với từng động tác; có người thích thú khi tự tay tạo nên một sản phẩm nhỏ mang về làm kỷ niệm. Qua mỗi lần trải nghiệm, du khách không chỉ biết thêm một nghề thủ công mà còn hiểu hơn về đời sống, tập quán và sự khéo léo của người Churu.

Sau khi trải nghiệm làm gốm, anh Trần Văn Nam, du khách đến từ TP Hồ Chí Minh chia sẻ: “Tôi ấn tượng nhất là được trực tiếp làm ra sản phẩm thay vì chỉ đứng nhìn. Từ một nắm đất mà tạo thành đồ dùng bằng phương pháp thủ công như thế này rất thú vị. Qua đó mới thấy, để giữ được một nghề truyền thống cần sự kiên trì của người làm nghề”.

Với bà Ma Ly, mỗi lần có khách đến tìm hiểu nghề là thêm một lần câu chuyện về gốm Churu được kể. Những đôi tay của du khách, đặc biệt là trẻ em, khi được tự mình nhào đất, tạo hình cũng chính là một cách để nghề truyền thống được tiếp cận với thế hệ mới.

Từ câu chuyện của bà Ma Ly đến chị K’Hưng, có thể thấy vai trò của phụ nữ dân tộc thiểu số trong phát triển du lịch cộng đồng ngày càng rõ nét. Họ không chỉ tham gia phục vụ du khách mà còn trực tiếp bảo tồn, diễn giải và truyền tải các giá trị văn hóa.

Giữ nghề truyền thống, mở hướng sinh kế

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng, từ nguồn lực Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, nhiều mô hình du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh từng bước phát huy hiệu quả, thu hút du khách trong và ngoài nước.

Tiêu biểu như: các mô hình tại thôn Đưng K’Si (xã Lạc Dương), thôn K’Long (xã Hiệp Thạnh), Làng văn hóa dân tộc Dao (xã Đắk Wil), Làng văn hóa dân tộc Mông (xã Tà Đùng), mô hình du lịch cộng đồng văn hóa Chăm (xã Bắc Bình)... Các điểm đến tạo dấu ấn bằng những trải nghiệm cồng chiêng, dân ca, dân vũ, ẩm thực và nghề thủ công truyền thống.

Đáng chú ý, phụ nữ dân tộc thiểu số đang trở thành những người trực tiếp gìn giữ và đưa văn hóa vào phát triển du lịch. Từ dệt thổ cẩm, đan lát, chế biến ẩm thực đến biểu diễn văn nghệ, thuyết minh, hướng dẫn trải nghiệm và bán sản phẩm đặc trưng, nhiều phụ nữ vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa tạo thêm sinh kế cho gia đình.

Trong năm 2026, các câu lạc bộ cồng chiêng, đội văn nghệ và mô hình văn hóa gắn với du lịch tiếp tục được duy trì, cùng với việc phục hồi các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát, chế tác nhạc cụ và sản phẩm lưu niệm. Qua đó, nhiều nghệ nhân, trong đó có phụ nữ dân tộc thiểu số, có thêm cơ hội truyền dạy văn hóa, tạo thu nhập từ chính những giá trị mình gìn giữ.

Từ bảo tồn đến sinh kế, văn hóa đang dần trở thành nguồn lực phát triển cộng đồng. Trong hành trình ấy, phụ nữ dân tộc thiểu số không chỉ là người giữ “hồn” văn hóa mà còn góp phần biến những giá trị truyền thống thành sản phẩm du lịch, tạo việc làm, tăng thu nhập và lan tỏa bản sắc quê hương.

Thùy Dương