Hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển đô thị lấn biển, tạo cực tăng trưởng mới
Sáng 22/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đề nghị, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng rõ ràng, minh bạch, ổn định, tạo điều kiện khai thác hiệu quả nguồn lực biển nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu về quy hoạch, môi trường, quốc phòng, an ninh và quyền tiếp cận biển của người dân.
Tạo hành lang pháp lý chung, khai thác hiệu quả hơn nguồn lực biển
Đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, Việt Nam là quốc gia biển với hơn 3.000 km bờ biển. Chủ trương hướng biển, khai thác tiềm năng, lợi thế biển để tạo nguồn lực phát triển đất nước và các địa phương thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước.
Theo đại biểu, phát triển các khu đô thị lấn biển không đơn thuần nhằm tạo thêm quỹ đất cho phát triển đô thị mà còn góp phần mở rộng không gian phát triển quốc gia ra biển, khai thác hiệu quả hơn nguồn lực biển, hình thành các cực tăng trưởng mới, đồng thời huy động nguồn lực lớn từ khu vực ngoài nhà nước.
Từ đó, đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh, khi đưa nội dung này vào luật cần tiếp cận theo hướng xây dựng một khuôn khổ pháp lý chung, ổn định, có khả năng áp dụng lâu dài, không chỉ để xử lý một dự án hoặc một địa phương cụ thể.
“Địa phương nào có điều kiện, có dự án phù hợp và đáp ứng đầy đủ yêu cầu của luật thì phải có cơ sở để tiếp cận và tổ chức thực hiện”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu thống nhất với việc dự thảo bổ sung Điều 18a để luật hóa cơ chế, chính sách đối với dự án khu đô thị lấn biển. Theo ông, các nguyên tắc về quy hoạch, quốc phòng, an ninh, chủ quyền, tài nguyên, môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, kết nối hạ tầng và bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân được đặt ra trong dự thảo là cơ sở cần thiết để khai thác không gian biển phục vụ phát triển, đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ những tác động lâu dài của dự án.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hơn phạm vi và cơ chế áp dụng Điều 18a. Cụ thể, tại khoản 5 Điều 1, dự thảo quy định trường hợp áp dụng Điều 18a thì thực hiện theo quyết định của cấp có thẩm quyền. Theo đại biểu, quy định này cần được xác định rõ hơn về nội hàm, thẩm quyền và căn cứ quyết định, tránh cách hiểu rằng ngoài việc đáp ứng các điều kiện của luật, dự án còn phải thực hiện thêm một thủ tục để được áp dụng cơ chế.
Khi đã luật hóa chính sách thì nguyên tắc, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan và có khả năng áp dụng thống nhất. Dự án đáp ứng điều kiện thì được áp dụng cơ chế tương ứng; cơ quan có thẩm quyền quyết định dự án và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật
Đại biểu Dương Khắc Mai nêu quan điểm
Theo đại biểu Dương Khắc Mai, cách tiếp cận này sẽ góp phần bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của chính sách, đồng thời hạn chế phát sinh thêm thủ tục trong quá trình triển khai.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị tiếp tục cân nhắc phạm vi đối tượng của Điều 18a hiện tập trung vào khu đô thị hình thành thông qua hoạt động lấn biển tạo đảo nhân tạo. Thực tiễn phát triển không gian biển còn có hình thức lấn biển gắn trực tiếp với đất liền. Hai hình thức này có thể khác nhau về quy mô, tính chất và mức độ tác động nhưng đều đặt ra yêu cầu về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, quốc phòng, an ninh và khai thác hiệu quả không gian biển.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu theo hướng luật quy định các nguyên tắc chung, đồng thời có cơ chế để Chính phủ xem xét áp dụng phù hợp đối với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất và yêu cầu quản lý tương tự. Qua đó, tránh trường hợp luật chỉ giải quyết được một hình thức phát triển không gian biển trong khi thực tiễn của các địa phương rất đa dạng.
Đối với các tỉnh có biển như Lâm Đồng sau sắp xếp, đại biểu cho rằng vấn đề đặt ra không phải là xây dựng một cơ chế riêng cho địa phương mà là luật cần tạo được một khuôn khổ pháp lý chung, minh bạch và đủ mở. Khi có dự án đáp ứng các điều kiện, địa phương có cơ sở nghiên cứu, đề xuất và tổ chức thực hiện.
Nhà đầu tư phải có khả năng theo dự án đến cùng
Một nội dung được đại biểu Dương Khắc Mai quan tâm là điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược và cơ chế bảo đảm thực hiện dự án. Đại biểu tán thành quy định tại khoản 3 Điều 18a về điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược thực hiện dự án khu đô thị lấn biển.
Việc yêu cầu nhà đầu tư được lựa chọn theo khoản 5 Điều 35 và đáp ứng thêm các điều kiện tại Điều 18a là phù hợp với tính chất, quy mô đặc thù của các dự án này. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục cân nhắc quy định về tỷ lệ vốn chủ sở hữu tại điểm a khoản 3 Điều 18a. Dự thảo quy định mức tối thiểu 15% đối với dự án từ 100.000 tỷ đồng đến 200.000 tỷ đồng và giảm còn 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng.
Theo đại biểu, với dự án có quy mô đặc biệt lớn, việc tạo điều kiện huy động các nguồn vốn ngoài vốn chủ sở hữu là cần thiết. Nhưng quy mô dự án càng lớn thì yêu cầu về năng lực tài chính, khả năng huy động vốn và trách nhiệm của nhà đầu tư càng phải được bảo đảm tương xứng.
Trường hợp tiếp tục giữ tỷ lệ 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng, đại biểu đề nghị không chỉ căn cứ vào tỷ lệ vốn chủ sở hữu mà phải gắn với các tiêu chí về năng lực tài chính thực tế, kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự, năng lực quản trị và khả năng bảo đảm nguồn vốn theo tiến độ trong suốt quá trình thực hiện dự án. “Mục tiêu là lựa chọn được nhà đầu tư không chỉ đủ điều kiện tại thời điểm chấp thuận mà còn có khả năng thực hiện dự án đến cùng”, đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh.
Đối với việc chuyển nhượng một phần dự án, đại biểu cơ bản thống nhất với việc cho phép chuyển nhượng trong giới hạn nhất định nhằm tạo điều kiện huy động và luân chuyển nguồn lực. Tuy nhiên, việc chuyển nhượng phải bảo đảm thống nhất với các nghĩa vụ của nhà đầu tư chiến lược tại Điều 35, trong đó dự án từ 100.000 tỷ đồng trở lên không được chuyển nhượng trong thời hạn 10 năm kể từ ngày bàn giao đất, bàn giao khu vực biển trên thực địa.
Đồng thời, cần làm rõ điều kiện “đã hoàn thành đầy đủ hệ thống hạ tầng kỹ thuật” đối với phần dự án được chuyển nhượng. Theo đại biểu, phần diện tích này phải hoàn thành các hạ tầng thiết yếu theo quy hoạch, được nghiệm thu theo quy định và có khả năng kết nối với hạ tầng chung của toàn khu đô thị.
Nhà đầu tư nhận chuyển nhượng cũng phải đáp ứng điều kiện về năng lực và kế thừa đầy đủ quyền, nghĩa vụ liên quan đến phần dự án được nhận chuyển nhượng. Việc cho phép chuyển nhượng phải phục vụ yêu cầu huy động nguồn lực cho dự án, nhưng không làm giảm trách nhiệm của nhà đầu tư chiến lược đối với các mục tiêu, cam kết đã được chấp thuận.
Về thời hạn hoạt động của dự án, đại biểu thống nhất quy định tại điểm b khoản 4 Điều 18a là không quá 70 năm. Tuy nhiên, do khu đô thị lấn biển có thể bao gồm nhiều dự án thành phần, trong đó có dự án nhà ở thương mại, đại biểu đề nghị quy định rõ thời hạn 70 năm chỉ áp dụng đối với dự án khu đô thị lấn biển tổng thể hay áp dụng cả đối với dự án nhà ở thương mại trong khu đô thị, bảo đảm thống nhất với điểm a khoản 7 Điều 35.
Phân quyền rõ, kiểm soát chặt
Đại biểu Dương Khắc Mai tán thành việc dự thảo tăng quyền chủ động cho chính quyền địa phương trong thực hiện dự án khu đô thị lấn biển. Đây là những dự án có quy mô lớn, liên quan trực tiếp đến quy hoạch, khu vực biển, nguồn vật liệu và kết nối hạ tầng tại địa phương. Do đó, phân quyền rõ và thực chất cho cấp tỉnh là cần thiết để rút ngắn thủ tục, nâng cao trách nhiệm và phát huy hiệu quả cơ chế đặc thù.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát chủ thể được giao thẩm quyền tại Điều 18a. Nếu Điều 18a được xác định là cơ chế áp dụng chung đối với dự án khu đô thị lấn biển thì nên quy định thống nhất là “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi có dự án” và “Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi có dự án”.
Theo đại biểu, thẩm quyền nên được xác định theo cấp chính quyền và tính chất của dự án, không nên phụ thuộc vào việc địa phương đó là tỉnh hay thành phố trực thuộc Trung ương. Cách quy định này vừa bảo đảm thống nhất về thẩm quyền, vừa tạo điều kiện để các địa phương có biển, khi đáp ứng đầy đủ điều kiện của luật, được tiếp cận cơ chế như nhau.
Đối với việc giao khu vực biển để khai thác khoáng sản phục vụ dự án, đại biểu tán thành việc giao địa phương quyết định sau khi có ý kiến của các bộ liên quan. Tuy nhiên, cần quy định rõ hoặc giao Chính phủ quy định thời hạn cho ý kiến, trách nhiệm của cơ quan được lấy ý kiến và cách xử lý trường hợp có ý kiến khác nhau.
Theo đại biểu, việc lấy ý kiến không nên trở thành một khâu thủ tục kéo dài, làm giảm ý nghĩa của việc phân quyền.
Từ những phân tích trên, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng vừa tạo không gian pháp lý đủ rộng để các địa phương chủ động khai thác tiềm năng, lợi thế biển, vừa thiết lập các điều kiện, tiêu chí và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Qua đó, chính sách về khu đô thị lấn biển không chỉ đáp ứng yêu cầu của một số dự án trước mắt mà có thể trở thành một khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch, có giá trị lâu dài trên phạm vi cả nước, góp phần mở rộng không gian phát triển, huy động nguồn lực xã hội và hình thành những cực tăng trưởng mới.