LHQ và ICRC kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn cấp đàm phán hiệp ước kiểm soát vũ khí tự hành
Liên hợp quốc và Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế cảnh báo thế giới đang tiến gần viễn cảnh vũ khí tự hành lựa chọn con người làm mục tiêu, kêu gọi sớm ký hiệp ước.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres và Chủ tịch Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế (ICRC) Mirjana Spoljaric vừa đưa ra tuyên bố chung, nhấn mạnh tính cấp bách của việc thiết lập các giới hạn pháp lý quốc tế đối với hệ thống vũ khí tự hành sát thương trước khi công nghệ này vượt khỏi tầm kiểm soát.
Nguy cơ vượt qua lằn ranh đỏ về mặt đạo đức
Hệ thống vũ khí tự hành sát thương được định nghĩa là những khí tài quân sự có khả năng tự động tìm kiếm, lựa chọn mục tiêu và kích hoạt hỏa lực mà không cần sự can thiệp hay ra quyết định trực tiếp từ con người. Lãnh đạo LHQ và ICRC cảnh báo rằng việc để máy móc tự quyết định tính mạng con người trên chiến trường là hành động vượt qua một lằn ranh đỏ nghiêm trọng về đạo đức.
Mặc dù cho đến nay chưa có trường hợp nào được xác nhận chính thức về việc sử dụng hệ thống vũ khí hoàn toàn tự hành trong tác chiến thực tế, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cùng kinh nghiệm tác chiến từ các điểm nóng như Trung Đông và Ukraine đang rút ngắn khoảng cách này. Tại các chiến trường hiện đại, thiết bị bay không người lái (UAV) và phương tiện mặt đất điều khiển từ xa ngày càng đóng vai trò chủ đạo, tạo tiền đề kỹ thuật cho mức độ tự chủ cao hơn.
Nỗ lực xây dựng khung pháp lý toàn cầu
Hiện nay, hệ thống luật pháp quốc tế vẫn chưa có một hiệp ước riêng biệt để điều chỉnh hay kiểm soát các loại vũ khí tích hợp trí tuệ nhân tạo. Kể từ năm 2023, lãnh đạo LHQ và ICRC đã liên tục thúc giục các quốc gia đưa ra các biện pháp hạn chế cụ thể. Đáng chú ý, chính nhiều nhà khoa học và kỹ sư tham gia phát triển công nghệ AI cũng đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn đối với nhân loại.
Các cuộc thảo luận đa phương về một cơ chế kiểm soát vũ khí tự hành đã kéo dài suốt một thập kỷ. Sau 3 năm đàm phán gần đây, cộng đồng quốc tế dự kiến sẽ đưa ra quyết định vào tháng 11 tới về việc có chính thức khởi động tiến trình đàm phán một điều ước ràng buộc pháp lý hay không. Đại diện LHQ và ICRC nhấn mạnh việc xây dựng quy chuẩn rõ ràng là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo công nghệ phục vụ nhân loại thay vì đe dọa sinh mạng con người.