Thể chế thông thoáng - động lực mới cho phát triển

Trong bối cảnh đó, cải cách thể chế không còn là câu chuyện thuần túy của việc xây dựng thêm luật, nghị định hay thủ tục. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị đang được cụ thể hóa thông qua việc sửa đổi các quy định chồng chéo, lấp khoảng trống pháp lý, đẩy nhanh việc ban hành văn bản hướng dẫn, cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường hậu kiểm và đổi mới hoạt động giám sát.

Tinh thần này tiếp tục được nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, Ban Bí thư ngày 3/9: các chủ trương của Đảng phải được cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch hành động sát thực tiễn, khả thi, hiệu quả, bảo đảm triển khai đồng bộ, thông suốt từ Trung ương đến cơ sở, gắn với trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu.

Khẩn trương hoàn thiện các quy định để đưa luật vào cuộc sống

Sau Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật và 7 nhóm vấn đề quan trọng liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội. Ngay sau Kỳ họp, yêu cầu được đặt ra là khẩn trương triển khai các luật, nghị quyết, nghiên cứu, rà soát, đề xuất kịp thời các nhiệm vụ để thể chế hóa các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, hoàn thiện đồng bộ thể chế để phát triển đất nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao tinh thần khẩn trương của các cơ quan trong việc rà soát, hoàn thiện hồ sơ để trình ký các luật, nghị quyết đã được Quốc hội thông qua, bảo đảm thời gian công bố theo quy định. Đồng thời, Chính phủ, các cơ quan, tổ chức hữu quan được yêu cầu khẩn trương triển khai thực hiện các luật, nghị quyết; Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội theo dõi tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để các luật, nghị quyết sớm đi vào cuộc sống.

Về phía Chính phủ, ngay sau Kỳ họp, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ khẩn trương xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai các luật, nghị quyết được thông qua. Trọng tâm là ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, không để phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc chậm đưa chính sách vào thực tiễn.

Đáng chú ý, Chính phủ xác định nguyên tắc mỗi luật, mỗi nghị quyết chỉ ban hành một văn bản của Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ để quy định chi tiết. Cùng với việc hoàn thiện văn bản, các bộ, ngành phải chuẩn bị điều kiện về nguồn lực, tổ chức bộ máy và nhân lực để chính sách được triển khai thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến địa phương.

Yêu cầu này tiếp tục được Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2026. Thủ tướng yêu cầu xử lý dứt điểm các văn bản còn nợ ban hành; tập trung xây dựng văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết được thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, theo nguyên tắc mỗi luật, nghị quyết chỉ ban hành một văn bản quy định chi tiết. Chính phủ đồng thời phải hoàn thiện báo cáo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, ưu tiên nguồn lực rà soát, xử lý các văn bản sẽ hết hiệu lực trước ngày 1/3/2027. Bộ Tư pháp được yêu cầu tổ chức thực hiện nghiêm túc, thực chất Đề án thí điểm đánh giá, chấm điểm về công tác xây dựng pháp luật.

Cùng với đó, Chính phủ và Quốc hội tiếp tục tăng cường phối hợp trong xây dựng pháp luật. Theo chỉ đạo tại các cuộc làm việc, mối quan hệ giữa hai cơ quan được yêu cầu theo hướng chủ động, thực chất và xuyên suốt hơn; với những vấn đề lớn còn có ý kiến khác nhau, cần chủ động trao đổi, báo cáo lãnh đạo hai bên xem xét, thống nhất trước khi trình Quốc hội. Công tác chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI cũng được Chính phủ triển khai từ sớm, yêu cầu các bộ, cơ quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, tài liệu, tờ trình, báo cáo.

Rà soát pháp luật từ những vấn đề thực tiễn

Cùng với việc hoàn thiện các văn bản hướng dẫn, nhiều nội dung pháp luật đang được rà soát theo hướng giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đáp ứng những vấn đề mới phát sinh.

Tại Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, việc sửa đổi nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và chi phí tuân thủ pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán; đồng thời đẩy mạnh hiện đại hóa, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán. Dự thảo cũng bổ sung cơ sở pháp lý đối với một số vấn đề, mô hình mới phát sinh từ sự phát triển của thị trường, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các ý kiến tại phiên họp cũng đặt ra yêu cầu cụ thể đối với việc cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính. Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết cơ quan soạn thảo sẽ rà soát kỹ các nội dung này theo hướng bảo đảm thực chất, khả thi, đi đôi với tăng cường hậu kiểm, giám sát, không tạo khoảng trống trong quản lý nhà nước; rà soát tính thống nhất, đồng bộ, hiệu lực thi hành và các quy định chuyển tiếp.

Trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy, vấn đề chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng được đặt ra cùng với cơ chế chia sẻ dữ liệu điện tử và quản lý theo mức độ rủi ro. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý việc chuyển giao trách nhiệm cho chủ đầu tư không đồng nghĩa cơ quan quản lý nhà nước không còn trách nhiệm; thay vào đó, cần phân loại công trình theo nguy cơ cháy nổ, sử dụng dữ liệu để tập trung nguồn lực kiểm tra nơi có nguy cơ cao.

Đây là những nội dung cho thấy yêu cầu cải cách đang được cụ thể hóa ngay trong quá trình sửa đổi từng luật, từng nhóm quy định, gắn với yêu cầu quản lý và những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực

Một nội dung được nhấn mạnh trong quá trình tổ chức thực hiện là phân cấp, phân quyền phải đi cùng các điều kiện bảo đảm thực hiện. Theo yêu cầu đặt ra, phân cấp, phân quyền phải gắn với nhân lực, tài chính, dữ liệu, công nghệ và kiểm soát quyền lực; vận hành theo cơ chế giao quyền, giám sát thực thi, quản trị rủi ro và đánh giá bằng kết quả. Trung ương tập trung vào chiến lược, thể chế, nền tảng dùng chung và nguồn lực lớn; cấp tỉnh bảo đảm điều kiện thực hiện; cấp xã phải đủ năng lực phục vụ nhân dân. Dữ liệu phục vụ quản trị được yêu cầu bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”.

Đối với những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, yêu cầu đặt ra là thí điểm có kiểm soát, xác định rõ mục tiêu, phạm vi, thời hạn, nguồn lực, giới hạn rủi ro, cơ chế giám sát và trách nhiệm. Sau quá trình thử nghiệm cần đánh giá, hoàn thiện, nhân rộng và luật hóa. Cùng với đó là cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời xử lý người vụ lợi, né tránh, cố ý trì hoãn hoặc cản trở đổi mới. Tinh thần này được cụ thể hóa bằng yêu cầu mỗi nhiệm vụ phải có mục tiêu, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, nguồn lực, thời hạn, sản phẩm và dữ liệu kiểm chứng; chuyển từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả.

Những chuyển biến trong công tác cải cách thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật được thể hiện rõ nét tại Khánh Hòa. Đến tháng 8/2026, tỉnh đã quyết định cắt giảm thời gian giải quyết đối với 1.184 thủ tục hành chính, chiếm 53% tổng số thủ tục thuộc thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết của tỉnh. Thời gian giải quyết được rút ngắn từ 10-50%, đạt và vượt chỉ tiêu Nghị quyết số 66/NQ-CP đề ra.

Cùng với rút ngắn thời gian, Khánh Hòa đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục dựa trên dữ liệu điện tử. UBND tỉnh đã công bố 159 thủ tục hành chính có thành phần hồ sơ được thay thế bằng dữ liệu điện tử; lựa chọn 5 thủ tục có tần suất phát sinh cao để tái cấu trúc quy trình, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến thuận tiện hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Những kết quả trên cho thấy Nghị quyết số 66-NQ/TW đang được cụ thể hóa bằng những việc làm và sản phẩm cụ thể. Từ Trung ương đến địa phương, các nhiệm vụ được xác định rõ về trách nhiệm, thời hạn và kết quả cần đạt, từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đưa các quy định và chính sách sớm đi vào cuộc sống.