Chiến thuật Nga dùng UAV phản lực Geran-4 và Geran-5 khoét sâu lỗ hổng phòng không Ukraine
Bằng cách nâng trần bay lên trên 7 km cùng tốc độ 550 km/h, UAV phản lực Geran của Nga vượt khỏi tầm hỏa lực giá rẻ, bào mòn tên lửa phòng không Ukraine.
UAV tấn công tự sát sử dụng động cơ phản lực của Nga đang tạo ra thách thức chiến thuật mới cho mạng lưới phòng thủ Ukraine khi thay đổi hoàn toàn độ cao hành trình. Thay vì bay bám địa hình ở tầm thấp như các dòng Shahed cánh quạt truyền thống nhằm né radar, các mẫu Geran-4 và Geran-5 được đưa lên trần bay từ 5 km đến hơn 7 km. Điều này khiến phần lớn các hệ thống phòng không tầm ngắn và súng máy giá rẻ của đối phương bị vô hiệu hóa tầm bắn.
Vượt khỏi tầm khống chế của lưới hỏa lực tầm thấp
Từ năm 2022, Ukraine đã thiết lập dày đặc các tổ săn drone mặt đất gồm súng máy cơ động, pháo cao xạ tự hành, tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) cùng drone đánh chặn để xử lý mục tiêu bay thấp. Tuy nhiên, ở độ cao trên 7 km, các khí tài này mất hoàn toàn khả năng can thiệp.
Hệ thống pháo tự hành phòng không Gepard chỉ đạt độ cao tác chiến khoảng 3,5 km, Skyranger 35 có tầm đánh chặn trần khoảng 4 km, tên lửa vác vai Stinger đạt mức 3,5 - 3,8 km, trong khi tổ hợp tên lửa tầm ngắn IRIS-T SLS có trần bắn giới hạn ở 6 km. Việc Geran phản lực hoạt động trên độ cao này khiến nhóm vũ khí chi phí thấp của lực lượng phòng thủ hoàn toàn bị đặt ra ngoài tầm tác chiến.
Mặc dù Ukraine vẫn có các khí tài tầm trung như IRIS-T SLM (đạt trần bắn khoảng 20 km), hệ thống Buk-M1 hay các cấu hình FrankenSAM hoán cải đủ khả năng tiêu diệt mục tiêu ở 7 km, việc sử dụng các hệ thống này tạo ra thế khó lớn về kinh tế và hậu cần chiến dịch. Các loại đạn tên lửa tầm trung có giá thành đắt đỏ và số lượng viện trợ hạn chế, trong bối cảnh nguồn cung tên lửa đánh chặn năm 2026 của Ukraine được ghi nhận chỉ bằng một phần ba so với năm 2025.
Thông số kỹ thuật của Geran-4 và Geran-5
Theo tài liệu do Tổng cục Tình báo Bộ Quốc phòng Ukraine (HUR) công bố, Nga đưa các dòng UAV phản lực vào biên chế nhằm khắc phục việc drone cánh quạt tốc độ chậm dễ bị đánh chặn. Geran-4 trang bị động cơ phản lực Telefly có lực đẩy từ 160 đến 200 kgf, đạt tốc độ từ 500 đến 550 km/h. Trong thực tế chiến đấu, biến thể này đã ghi nhận trần bay vượt mức 7 km.
Trong khi đó, mẫu Geran-5 có quy mô lớn hơn với trọng lượng cất cánh tối đa đạt 850 kg, mang đầu đạn nặng khoảng 90 kg. Mẫu UAV này đạt dải tốc độ 450 - 600 km/h, tầm hoạt động khoảng 950 km với thời gian bay duy trì đến 2 giờ liên tục.
| Thông số | Geran-4 | Geran-5 |
|---|---|---|
| Trọng lượng cất cánh tối đa | Đang cập nhật | Khoảng 850 kg |
| Đầu đạn | Đang cập nhật | Khoảng 90 kg |
| Tốc độ tối đa | 500 - 550 km/h | 450 - 600 km/h |
| Trần bay thiết kế | 5 - 7 km | 6 km |
| Tầm hoạt động | Đang cập nhật | Khoảng 950 km |
| Động cơ phản lực | Telefly 160 - 200 kgf | Telefly 200 kgf |
Áp lực lên hệ thống drone đánh chặn
Sự cơ động về tốc độ và trần bay của Geran phản lực làm suy giảm hiệu quả của các đội drone đánh chặn cánh quạt giá rẻ do Ukraine tự phát triển. Dù Ukraine từng chế tạo khoảng 100.000 drone đánh chặn trong năm 2025 với tỷ lệ hạ Shahed đạt trên 60%, những chiếc drone này khó lòng bắt kịp mục tiêu bay ở tốc độ 500 - 600 km/h và phải mất nhiều thời gian lấy độ cao.
Theo số liệu phía Ukraine công bố, tỷ lệ đánh chặn thành công các loại drone động cơ piston đạt 90 - 95%, nhưng tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn quanh mức 60% đối với các dòng Geran phản lực. Tình báo Ukraine ước tính các nhà máy của Nga, bao gồm cơ sở tại Alabuga thuộc vùng Tatarstan, có năng lực chế tạo khoảng 3.000 drone Geran-4 và Geran-5 mỗi tháng.
Để phản ứng, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đẩy mạnh thử nghiệm các dòng drone đánh chặn phản lực như P1-SUN JetKiller có trần bay công bố 9 km, hay tổ hợp Alexa Spatium có khả năng thu hồi. Dù vậy, việc đánh chặn vẫn đòi hỏi mạng lưới cảnh báo sớm phát hiện tọa độ từ rất sớm trước khi Geran tiếp cận khu vực mục tiêu.
Công nghệ điều khiển pha cuối qua mạng MESH
Ngoài độ cao và tốc độ, phương thức dẫn đường của Geran phản lực cũng ghi nhận bước tiến kỹ thuật. Đánh giá từ phía Ukraine cho thấy trong vụ tập kích trụ sở Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), UAV đã sử dụng đường truyền vô tuyến mạng MESH kết nối Internet để hiệu chỉnh đường bay giai đoạn cuối.
Mạng MESH cho phép chuyển tiếp tín hiệu liên tục qua các trạm trung gian, nâng cự ly điều khiển trực tiếp lên khoảng 150 - 175 km từ trạm mặt đất. Thay vì chỉ bay theo tọa độ quán tính lập trình sẵn, UAV có thể nhận lệnh can thiệp để nhắm bắn chính xác các mục tiêu then chốt, tạo nên bài toán phòng không phức tạp cho phía phòng thủ.