Gốm Bình Đức và hành trình vươn xa trên không gian số
Ở làng gốm Bình Đức, thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình, nghề làm gốm Chăm đang được tiếp nối theo một cách mới. Những nghệ nhân lớn tuổi vẫn gìn giữ kỹ thuật truyền thống, trong khi thế hệ trẻ từng bước đưa sản phẩm lên không gian số, mở rộng thị trường và kể câu chuyện văn hóa của làng nghề.
Khi người trẻ trở thành cầu nối của di sản
Bà Lương Thị Hòa (SN 1959) là nghệ nhân lớn tuổi đã gắn bó hàng chục năm với nghề gốm Bình Đức. Bà học nghề từ năm 1978 - 1979, sau đó vừa thực hành, vừa học hỏi và sáng tạo theo kinh nghiệm của mình. Tuy nhiên, nghề truyền thống đang đứng trước nhiều khó khăn. Từ hơn 120 hộ làm gốm trước đây, nay làng chỉ còn chưa đến 20 hộ. Nguyên liệu ngày càng khan hiếm, khó tìm, trong khi thu nhập từ nghề không còn như trước.
Với người Chăm, gốm Bình Đức không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn gắn với đời sống, phong tục, tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng. Nghề được gìn giữ qua thực hành hằng ngày và truyền từ mẹ sang con. Ngày 29/11/2022, UNESCO đưa nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, qua đó khẳng định giá trị độc đáo và yêu cầu cấp thiết trong việc bảo tồn, phát huy nghề truyền thống.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, thế hệ trẻ ở Bình Đức đang trở thành cầu nối đưa nghề gốm đến gần hơn với công chúng. Chị Xích Mai Chi, người sinh ra trong gia đình có nhiều đời làm gốm, không chỉ tiếp nối kỹ thuật từ cha mẹ mà còn chủ động đổi mới cách sản xuất và kinh doanh.
Chị nghiên cứu xây lò nung bằng than thay cho việc đốt củi lộ thiên, đồng thời sử dụng YouTube, Facebook và Zalo để giới thiệu sản phẩm, kết nối khách hàng và nhận đơn hàng trong, ngoài tỉnh. Bên cạnh những sản phẩm quen thuộc như nồi, niêu, lò bánh căn, ấm đun nước…, chị Chi thường xuyên quay video về quá trình nhào đất, tạo hình và nung gốm. Trung bình mỗi tháng, chị bán hơn 200 đơn hàng trên toàn quốc. Những nội dung này không chỉ giúp quảng bá sản phẩm mà còn kể lại câu chuyện về nghề gốm Chăm một cách trực quan, sinh động.
Chuyển đổi số để nghề truyền thống có tương lai
Cùng hướng đi đó, chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, người kế thừa nghề gốm từ mẹ và bà, cho rằng việc đưa sản phẩm lên các nền tảng số cần đi cùng với việc kể câu chuyện văn hóa. Khi người mua hiểu được nguồn gốc, giá trị và ý nghĩa của sản phẩm, món đồ thủ công không còn đơn thuần là vật dụng mà trở thành một phần của di sản. Theo chị Vôn, thay vì phụ thuộc vào chợ và thương lái như trước, các hộ làm gốm cần chủ động tiếp cận những nền tảng bán hàng trực tuyến như Shopee, Lazada và mạng xã hội. Đây không chỉ là cách mở rộng thị trường, tăng thu nhập mà còn giúp nâng cao giá trị và nhận diện của gốm Bình Đức.
Địa phương cũng đang đồng hành với làng nghề thông qua các chương trình hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư cơ sở vật chất và thúc đẩy chuyển đổi số. Ông Trần Quốc Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình cho biết, thời gian qua, địa phương tranh thủ các nguồn vốn, đặc biệt là chương trình mục tiêu quốc gia về Phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số để hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư cơ sở vật chất và thúc đẩy chuyển đổi số trong làng nghề. Song song đó, địa phương còn chú trọng trang bị kỹ năng công nghệ thông tin, hướng dẫn livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số cho bà con quan tâm.
Từ những đôi tay chai sạn vì nghề đến những cú chạm màn hình của thế hệ trẻ, gốm Bình Đức đang tạo nên một mạch nối giữa truyền thống và hiện đại. Không gian số không chỉ mở rộng thị trường cho sản phẩm mà còn giúp câu chuyện làng nghề, kỹ thuật làm gốm và văn hóa Chăm được lan tỏa rộng hơn, mở ra thêm cơ hội để nghề truyền thống tiếp tục tồn tại và phát triển.
Hiện nay, làng gốm Chăm Bình Đức đang có xu hướng phát triển tốt, mẫu mã phong phú hơn, thị trường mở rộng hơn. Quan trọng nhất là nghề truyền thống được giữ gìn và tiếp nối bằng việc các bạn trẻ quảng bá và buôn bán trên các nền tảng xã hội.
Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình